Arbëreshët

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Fiset ilire
Iliria.jpg
• Albanët • Arbëreshët
• Arbët • Ardianët
• Atintanët • Dalmatët
• Dardanët • Dasaretët
• Dorsejtë • Enkelejtë
• Eordejtë • Japigët
• Japodët • Kaonët
• Labeatët • Mesapët
• Molosët • Paionët
• Parathinët • Penestët
• Pirustët • Taulantët
• Thesprorët • Shqiptarët
Ethnographic map from 1859 mentioning an Albanian population in various parts of southern Italy

Arbëreshët (Shqiptarët e Italisë) janë një pakicë etnike dhe gjuhëtar shqiptarë historikisht në Itali, të cilët i jetojnë në jugore që nga shekulli XV dhe XVI.

Këta shqiptarë, quajtur arbëreshë sepse ata lanë Shqipërinë që quhej atëherë Arbëria, u vendosën në Itali në pesëmbëdhjetë dhe shekullin e tetëmbëdhjetë, pas vdekjes së heroit kombëtar shqiptarë Gjergj Kastrioti Skënderbeu dhe pushtimit gradual të Shqipërisë dhe të gjithë të Perandorisë Bizantine nga turqit osmane. Njihen shtatë eksode të mëdha që nisin që nga koha për një herë pas vdekjes se Gjergj Kastriotit, deri nga fundi i shek. XVIII (1780-1790), janë ngulimet e fundit të shqiptarëve në Italinë Veriore, si provincën e Pavias dhe të Piacencës, po ashtu një grup i madh i'u drejtua krahinës qendrorë në Molise dhe një tjetër grup në drejtim të krahinës jugore Bazilikatës.

Segnali bilingui in italiano e in albanese

Arbëreshët në Itali, sot numërohen mbi 100.000 njerëz që flasin gjuhën arbërore. Qytetet ku banojnë arbëreshët mbajnë nga dy emra, një në arbërisht, dhe tjetrin italisht.

Një nga veçoritë që karakterizon këtë popull, është që përveç gjuhës dhe traditave, ruajtën me heroizëm edhe ritin dhe preardhjen fetare, ku edhe sot e kësaj ditë e arbëreshëve vazhdojnë në ritin bizantin. Gjatë shekujve arbëreshë kanë arritur të ruajnë dhe zhvillojnë identitetin e tyre, në sajë të kokëfortësinë e tyre dhe vlera kulturore të ushtrohet kryesisht nga të dy komuniteteve fetare të Kisha Katolike Bizantine, bazuar në Kalabri, "Kolegji Corsini" (1732) dhe pastaj "Corsini-Sant'Adriano" i San Benedetto Ullano në 1794 dhe në Sicili "Seminary grek-arbëresh e Palermos" (1735), pastaj transferohen në Piana degli Albanesi në 1945. Shumica e komunitetet arbëreshë pesëdhjetë ende ruajnë fejën krështere greke-bizantine. Ata i përkasin të dy dioqezat: në Lungro për Arbëreshët e Italisë jugore, dhe Piana degli Albanesi për Arbëreshët e Sicilisë. Për të përcaktuar të tyre "komb" përdorim fjalën Arbëria. Sot, deri 1990, janë shumë shqiptarë që arritën në fshatrave arbëreshëve, pikërisht të Piana degli Albanesi në Sicili.

Përmbajtja

[redakto] Arbëreshë të njohur

[redakto] Gjuha

[redakto] Shembuj të të folurit arbëreshë

Falem ! Përshëndetje !
Mirë menatë Mirë mëngjes
Çë bën ? Si rri ? Çka po bën ? Si je ?
Si të thonë ? Si e ke emrin ?
Mua më thonë... Quhem...
Gëzuar të të njoh ! Jam të lumtur që ju takova !
Ndjèsë Më falë
Zën fill sotmenatë Fillon këtë mëngjes
Të haristis Faleminderit
Ka vjen ? Nga ku je ?
E parkales Ju lutem Zotëri
Nëng e ndëlgova Nuk e kuptova
O/ëj Po
Jo Jo

[redakto] Vendet

[redakto] Lista e fshatrave arbëresh në Itali

[redakto] Litërsisë

  • Kellner, Heidrun : Die albanische Minderheit in Sizilien: eine ethnosoziologische Untersuchung der Siculo-Albaner, dargestellt anhand historischer u. volkskundlicher Quellen sowie eigener Beobachtung in Piana degli Albanesi. (=Albanische Forschungen. 10), Wiesbaden 1972.
  • Giovanni Armillotta : The Arbëreshët. The Christian Albanian emigration to Italy. In: L'Osservatore Romano, Jg. 141, Nr. 139 (20. Juni 2001). Der Artikel im Internet

[redakto] Shiko edhe këtë

[redakto] Galeri

  • Shenjë rrugore

  • Piana degli Albanesi ("Falem o Mëri")

  • Ikonostasi Klisha i Shën Gjergjit (Hora e Arbëreshëvet)

  • Kostumet arbëreshe të grave të kryera gjatë tipike vallje

[redakto] Lidhje të jashtme

Marrë nga "http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Arbëreshët&oldid=1087782"
Mjete vetjake
Hapsirat e emrit

Variante
Veprimet
Shfleto
Printo/eksporto
Mjete
Në gjuhë të tjera