Lista e elementeve kimikë

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Përcjellë nga Elementi kimik)
Shko te: navigacion, kërko
pra nisim me mesimin ju keqen zysha jeni pregatitur sot

poooooooo shume mire atehere fillojme me mesimin tema per sot eshte atomi Për herë të parë ky term është përdorur nga filozofi i Greqisë së lashtë Demokriti (460 p.e.s.-370 p.e.s.) i cili me këtë fjalë emërtonte atë element të materies që nuk ndahet më d.m.th atomi greqisht atomo (ατομο) = fjalë e përbërë nga parafjala a=pa + tomo, temno=presë, ndaj, ajo që nuk pritet më. Më pas Xhon Daltoni i vërtetoi botëkuptimet e filozofëve Demokriti dhe Leukipi. Ai përfundoi se materia eshë e ndërtuar prej grimcave te vogla te cilat nuk mund te ndahen prej ti me metoda kimike. Këto grimca janë atomet. Atomi është i përbëre nga bërthama dhe elektronet me ngarkesë elektrike negative që rrotullohen rreth saj, në brendësin e bërthamës gjejmë neutronet që janë thërrmija pa ngarkesë elektrike dhe protonet me ngarkesë elektrike pozitive. Për çdo atom në gjendje normale numri i protoneve është i barabartë me numrin e elektroneve. Kur numri protoneve është i barabarte me numrin e elektroneve themi atëherë që atomi është neutral.Ndërsa kur atomi humb një ose më shumë elektrone ngarkesa e tij nuk është me neutrale (zero), sepse duke humbur ngarkesat negative të elektroneve, atij i kanë mbetur vetëm ngarkesat pozitive te protoneve ne bërthame, atëherë themi se atomi është shndërruar në një jon pozitiv ose kation. Ndërsa, kur atomit i bashkohen një ose më shumë elektrone, ky nuk është me neutral, sepse i janë shtuar elektrone me ngarkesa negative, pra edhe një herë kemi të bëjmë me shndërrimin e një atomi në një jon por kësaj radhe jon negativ ose anion.Që atomi është i pandashëm mund te thuhej kur ne nuk e njihnim akoma natyrën e një atomi, tani mund te konfirmojmë që atomet janë te ndashëm sepse edhe humbja e një elektroni do te thotë ndarje e tij. Për me tepër shkenca ka ecur shumë përpara saqë tani është e mundur edhe ndarja e bërthamës së një atomi, ky veprim quhet fision nuklear dhe është i mundur në centralet nukleare. Atomet e elementve te nryshem bashkveprojne ndermjet tyre dhe gjate ketij bashkveprimi njeri nga elementet ka aftesi te jap elektrone ndersa elementi tjeter është i prirur te marre elektrone ne shtresen e jashtme. Protoni është një grimcë e qëndrueshme pozitive që mund të jetë i lirë ose i lidhur me një bërthamë atomike, dhe me masë 1,836 herë më të madhe se e elektronit. Protonet gjenden ne berthamen e atomit se bashku me neutronet. Për çdo berthame te elementeve kimike , numri i protoneve është gjthmone i njejte dhe percakton vetite e nje atomi; ky numer është numri atomik i elementit. Nje proton i vetem është berthama e nje atomi te zakonshem hidrogjeni; si i tille është i ngjashem me jonin e hidrogjenit (H+). Protonet dhe neutronet janë nukleone, te cilet mund te lidhen nga forca atomike ne nje berthame atomike. Kundërlënda e protonit është antiprotoni, i cili ka ngarkesen e njejte me protonin por shenje te kundert. Prot = i pari) është një [[Grimca nënatomike|grimcë e qëndrueshme und të jetë i lirë ose i lidhur me një bërthamë atomike, dhe me masë 1,836 herë më të madhe se e elektronit. Protonet gjenden ne berthamen e atomit se bashku me neutronet. Për çdo berthame te elementeve kimike , numri i protoneve është gjthmone i njejte dhe percakton vetite e nje atomi; ky numer është numri atomik i elementit. Nje proton i vetem është berthama e nje atomi te zakonshem hidrogjeni; si i tille është i ngjashem me jonin e hidrogjenit (H+). Protonet dhe neutronet janë nukleone, te cilet mund te lidhen nga forca atomike ne nje berthame atomike. Kundërlënda e protonit është antiprotoni, i cili ka ngarkesen e njejte me protonin por shenje te kundert. Protonet mund te shnderrohen ne neutrone nga kapja e elektronit; ngaqe neutronet janë me te rende se protonet, kjo ecuri nuk ndodh vetvetiu por vetem kur ushtrohet energji.Protonet perdoren si predha ne pershpejtimet e grimcave për te krijuar dhe studiuar reagimet e berthamave atomike. Ata janë perberesit kryesore te rrezeve paresore kozmike dhe janë nder produktet e shpërbërjes radioaktive (shih radioaktiviteti) dhe reagimeve berthamore.Protoni ben pjese ne familjen e barioneve. Elektroni është pjesëz (grimcë) themelore e atomit me ngarkesë elektrike negative qe = -1,6 × 10-19 coulomb (ngarkesë elementare) dhe ka një mase rreth 9,10 × 10-31 kg (0,511 MeV/c²). Elektroni i përket klasës së pjesëzave të quajtura leptone që mendohet të jenë përbërësit themelorë të lëndës (d.m.th. nuk mund të ndahen në pjesëza më të vogla). Së bashku me bërthamën atomike (të krijuar nga protonet dhe neutronet) të rrethuar nga elektronet, elektronet përbëjnë atomet; ato janë përgjegjës për lidhjet kimike. Masa e elektroneve është rreth 1/1836 e neutroneve dhe protoneve.Rryma elektrike në përçues të ngurtë ndodh kryesisht për shkak të lëvizjes së lirë të elektroneve. Elektroni paraqitet zakonisht me shenjën e-. Pjesëza e kundërt me elektronin është pozitroni, që dallohet për nga ngarkesa elektrike pozitive. Neutroni është thermijë apo grimcë e atomit. Neutronet gjindet në bërtham të atomit së bashku me protonet (grimcat të ngarkuar me energji pozitive), ku numri i neutroneve është i barabart me numrin e protoneve. Emrin neutron e kan marrë përshkakë të neutralitetit në mes të protoneve të ngarukara me energji pozitive dhe elektroneve të ngarkuar me sasi negative. Masen e berthames e perbejnë protonet dhe neutronet.

Jonet  Me ane te eksperimenteve te shumta eshte vertetuar se protonet dhe elektronet kane ngarkese elektrike.Dhe,pikerisht kjo ngarkese elektrike eshte shkaku i te gjitha dukurive elektrike dhe magnetike qe i verejm ne natyrë . Ekzistojn dy lloje ngarkesash elektrike:pozitive dhe negative.Ngarkesa elektrike e elektronit eshte negative dhe shenohet me (-e) ,kurse ajo e protonit eshte (+e). Pra,protoni dhe elektroni kane sasi te njejt te elektricitetit,por me shenja te kunderta. Neutronet jane grimca pa ngarkese elektrike,pra,jane neutrale. Ngarkesa e pergjithshme elektrike e atomit ne gjendje normale eshte zero dhe kete e quajme elektronetruale.Kshtu p.sh.,atomi i hidrogjenit (H) dhe i litiumit (Li) ne gjendje normale kane ngarkesen e pergjithshme q te barabarte me zero.

|- | Astati || At || 85 || 209,9871 g/mol || || 302 °C || 337 °C || 1940 || Corson dhe MacKenzie |- | Azoti || N || 7 || 14,00674 g/mol || 1,17 g/l || -209,9 °C || -195,8 °C || 1772 || Rutherford |- | Bakri || Cu || 29 || 63,546 g/mol || 8,92 kg/l || 1083,5 °C || 2595 °C || parahistorik || panjohur |- | Bariumi || Ba || 56 || 137,327 g/mol || 3,65 kg/l || 725 °C || 1640 °C || 1808 || Davy |- | Berkeliumi || Bk || 97 || 247,0703 g/mol || 13,25 kg/l || 986 °C || || 1949 || Seaborg |- | Beriliumi || Be || 4 || 9,012182 g/mol || 1,85 kg/l || 1278 °C || 2970 °C || 1797 || Vauquelin |- | Bori || B || 5 || 10,811 g/mol || 2,46 kg/l || 2300 °C || 2550 °C|| 1808 || Davy u. Gay-Lussac |- | Bohriumi || Bh || 107 || 262,1229 g/mol || || || || 1976 || Oganessian |- | Bromi || Br ||35 || 79,904 g/mol || 3,14 kg/l || -7,3 °C || 58,8 °C || 1826 || Balard |- | Ceziumi || Cs || 55 || 132,90543 g/mol || 1,90 kg/l || 28,4 °C || 690 °C || 1860 || Kirchhoff dhe Bunsen |- | Kaliforniumi || Cf || 98 || 251,0796 g/mol || 15,1 kg/l || 900 °C || || 1950 || Seaborg |- | Keriumi || Ce || 58 || 140,115 g/mol || 6,77 kg/l || 798 °C || 3257 °C || 1803 || von Hisinger dhe Berzelius |- | Curiumi || Cm || 96 || 247,0703 g/mol || 13,51 kg/l || 1340 °C || || 1944 || Seaborg |- | Darmstadtiumi || Ds || 110 || 269 g/mol || || || || 1994 || Gesellschaft für Schwerionenforschung |- | Dubniumi || Db || 105 || 262,1138 g/mol || || || || 1967/70 || Flerow ose Ghiorso |- | Disprosiumi || Dy || 66 || 162,5 g/mol || 8,56 kg/l || 1409 °C || 2335 °C || 1886 || Lecoq de Boisbaudran |- | Einsteiniumi || Es || 99 || 252,0829 g/mol || || 860 °C || || 1952 || Seaborg |- | Hekuri || Fe || 26 || 55,847 g/mol || 7,87 kg/l || 1535 °C || 2750 °C || parahistorik || panjohur |- | Erbiumi || Er || 68 || 167,26 g/mol || 9,05 kg/l || 1522 °C || 2510 °C || 1842 || Mosander |- | Europi || Eu || 63 || 151,965 g/mol || 5,25 kg/l || 822 °C || 1597 °C || 1901 || Demaçay |- | Fermiumi || Fm || 100 || 257,0951 g/mol || || || || 1952 || Seaborg |- | Fluori || F || 9 || 18,9984032 g/mol || 1,58 g/l || -219,6 °C || -188,1 °C || 1886 || Moissan |- | Fosfori || P || 15 || 30,973762 g/mol || 1,82 kg/l || 44 (P4) °C || 280 (P4) °C || 1669 || Brandt |- | Franciumi || Fr || 87 || 223,0197 g/mol || || 27 °C || 677 °C || 1939 || Perey |- | Gadolini || Gd || 64 || 157,25 g/mol || 7,89 kg/l || 1311 °C || 3233 °C || 1880 || de Marignac |- | Galiumi || Ga || 31 || 69,723 g/mol || 5,91 kg/l || 29,8 °C || 2403 °C || 1875 || Lecoq de Boiskaudran |- | Germaniumi || Ge || 32 || 72,61 g/mol || 5,32 kg/l || 937,4 °C || 2830 °C || 1886 || Winkler |- | Hafniumi || Hf || 72 || 178,49 g/mol || 13,31 kg/l || 2150 °C || 5400 °C || 1923 || Coster dhe vón Hevesy |- | Hassiumi || Hs || 108 || 265 g/mol || || || || 1984 || Gesellschaft für Schwerionenforschung |- | Heliumi || He || 2 || 4,002602 g/mol || 0,17 g/l || -272,2 °C || -268,9 °C || 1895 || Ramsay dhe Cleve |- | Hidrogjeni || H || 1 || 1,00794 g/mol || 0,084 g/l || -259,1 °C || -252,9 °C || 1766 || Cavendish |- | Holmiumi || Ho || 67 || 164,93032 g/mol || 8,78 kg/l || 1470 °C || 2720 °C || 1878 || Soret |- | Indiumi || In || 49 || 114,82 g/mol || 7,31 kg/l || 156,2 °C || 2080 °C || 1863 || Reich dhe Richter |- | Iridiumi || Ir || 77 || 192,22 g/mol || 22,65 kg/l || 2410 °C || 4130 °C || 1803 || Tenant |- | Jodi || I || 53 || 126,90447 g/mol || 4,94 kg/l || 113,5 °C || 184,4 °C || 1811 || Courtois |- | Kadmiumi || Cd || 48 || 112,411 g/mol || 8,64 kg/l || 321 °C || 765 °C || 1817 || Stromeyer dhe Hermann |- | Kalcium || Ca || 20 || 40,078 g/mol || 1,54 kg/l || 839 °C || 1487 °C || 1808 || Davy |- | Kaliumi || K || 19 || 39,0983 g/mol || 0,86 kg/l || 63,7 °C || 774 °C || 1807 || Davy |- | Kallaj || Sn || 50 || 118,71 g/mol || 7,29 kg/l || 232 °C || 2270 °C || parahistorik || panjohur |- | Karboni || C || 6 ||12,011 g/mol || 3,51 kg/l || 3550 °C || 4827 °C || parahistorik || panjohur |- | Klori || Cl || 17 ||35,4527 g/mol || 2,95 g/l || -101 °C || -34,6 °C || 1774 || Scheele |- | Kobalti || Co || 27 || 58,9332 g/mol || 8,89 kg/l || 1495 °C || 2870 °C || 1735 || Brandt |- | Kromi || Cr || 24 || 51,9961 g/mol || 7,14 kg/l || 1857 °C || 2482 °C || 1797 || Vauquelin |- | Kriptoni || Kr || 36 || 83,8 g/mol || 3,48 g/l || -156,6 °C || -152,3 °C || 1898 || Ramsay dhe Travers |- | Lantani || La || 57 || 138,9055 g/mol || 6,16 kg/l || 920 °C || 3454 °C || 1839 || Mosander |- | Lawrenciumi || Lr || 103 || 260,1053 g/mol || || || || 1961 || Ghiorso |- | Lutetiumi || Lu || 71 || 174,967 g/mol || 9,84 kg/l || 1656 °C || 3315 °C || 1907 || Urbain |- | Litiumi || Li || 3 || 6,941 g/mol || 0,53 kg/l || 180,5 °C || 1317 °C || 1817 || Arfvedson |- | Magneziumi || Mg ||12 || 24,305 g/mol || 1,74 kg/l || 648,8 °C || 1107 °C || 1755 || Black |- | Mangani || Mn || 25 || 54,93805 g/mol || 7,44 kg/l || 1244 °C || 2097 °C || 1774 || Gahn |- | Meitneriumi || Mt || 109 || 266 g/mol || || || || 1982 || Gesellschaft für Schwerionenforschung |- | Mendelevium || Md || 101 || 258,0986 g/mol || || || || 1955 || Seaborg |- | Zhiva || Hg || 80 || 200,59 g/mol || 13,55 kg/l || -38,9 °C || 356,6 °C || parahistorik || panjohur |- | Molibdeni || Mo || 42 || 95,94 g/mol || 10,28 kg/l || 2617 °C || 5560 °C || 1778 || Scheele |- | Natriumi || Na || 11 ||22,989768 g/mol || 0,97 kg/l || 97,8 °C || 892 °C || 1807 || Davy |- | Neodimi || Nd || 60 || 144,24 g/mol || 7,00 kg/l || 1010 °C || 3127 °C || 1895 || von Welsbach |- | Neoni || Ne || 10 || 20,1797 g/mol || 0,84 g/l || -248,7 °C || -246,1 °C || 1898 || Ramsay u. Travers |- | Neptuni || Np || 93 || 237,0482 g/mol || 20,48 kg/l || 640 °C || 3902 °C || 1940 || McMillan dhe Abelson |- | Nikeli || Ni || 28 || 58,69 g/mol || 8,91 kg/l || 1453 °C || 2732 °C || 1751 || Cronstedt |- | Niobiumi || Nb || 41 || 92,90638 g/mol || 8,58 kg/l || 2468 °C || 4927 °C || 1801 || Hatchet |- | Nobeliumi || No || 102 || 259,1009 g/mol || || || || 1958 || Seaborg |- | Oksigjeni || O || 8 || 15,9994 g/mol || 1,33 g/l || -218,4 °C || -182,9 °C || 1774 || Priestley dhe Scheele |- | Osmiumi || Os || 76 || 190,2 g/mol || 22,61 kg/l || 3045 °C || 5027 °C || 1803 || Tenant |- | Palladiumi || Pd || 46 || 106,42 g/mol || 12,02 kg/l || 1552 °C || 3140 °C || 1803 || Wollaston |- | Platini || Pt || 78 || 195,08 g/mol || 21,45 kg/l || 1772 °C || 3827 °C || 1557 || Scaliger |- | Plumbi || Pb || 82 || 207,2 g/mol || 11,34 kg/l || 327,5 °C || 1740 °C || parahistorik || panjohur |- | Plutoni || Pu || 94 || 244,0642 g/mol || 19,74 kg/l || 641 °C || 3327 °C || 1940 || Seaborg |- | Poloniumi || Po || 84 || 208,9824 g/mol || 9,20 kg/l || 254 °C || 962 °C || 1898 || Marie und Pierre Curie |- | Praseodimi || Pr || 59 || 140,90765 g/mol || 6,48 kg/l || 931 °C || 3212 °C || 1895 || von Welsbach |- | Prometiumi || Pm || 61 || 146,9151 g/mol || 7,22 kg/l || 1080 °C || 2730 °C || 1945 || Marinsky dhe Glendenin |- | Protaktini || Pa || 91 || 231,0359 g/mol || 15,37 kg/l || 1554 °C || 4030 °C || 1917 || Soddy, Cranston dhe Hahn |- | Radiumi || Ra || 88 || 226,0254 g/mol || 5,50 kg/l || 700 °C || 1140 °C || 1898 || Marie dhe Pierre Curie |- | Radoni || Rn || 86 || 222,0176 g/mol || 9,23 g/l || -71 °C || -61,8 °C || 1900 || Dorn |- | Rheniumi || Re || 75 || 186,207 g/mol || 21,03 kg/l || 3180 °C || 5627 °C || 1925 || Noddack, Tacke und Berg |- | Rhodiumi || Rh || 45 || 102,9055 g/mol || 12,41 kg/l || 1966 °C || 3727 °C || 1803 || Wollaston |- | Roentgeniumi || Rg || 111 || 272 g/mol || || || || 1994 || Gesellschaft für Schwerionenforschung |- | Rubidiumi || Rb || 37 || 85,4678 g/mol || 1,53 kg/l || 39 °C || 688 °C || 1861 || Bunsen dhe Kirchhoff |- | Rutheniumi || Ru || 44 || 101,07 g/mol || 12,45 kg/l || 2310 °C || 3900 °C || 1844 || Claus |- | Rutherfordiumi || Rf || 104 || 261,1087 g/mol || || || || 1964/69 || Flerow oder Ghiorso |- | Samariumi || Sm || 62 || 150,36 g/mol || 7,54 kg/l || 1072 °C || 1778 °C || 1879 || Lecoq de Boisbaudran |- | Scandiumi || Sc || 21 || 44,95591 g/mol || 2,99 kg/l || 1539 °C || 2832 °C || 1879 || Nilson |- | Seaborgiumi || Sg || 106 || 263,1182 g/mol || || || || 1974 || Oganessian |- | Seleni || Se || 34 || 78,96 g/mol || 4,82 kg/l || 217 °C || 685 °C || 1817 || Berzelius |- | Siliciumi || Si || 14 ||28,0855 g/mol || 2,33 kg/l || 1410 °C || 2355 °C || 1824 || Berzelius |- | Squfuri || S || 16 || 32,066 g/mol || 2,06 kg/l || 113 °C || 444,7 °C || parahistorik || panjohur |- | Stronciumi || Sr || 38 || 87,62 g/mol || 2,63 kg/l || 769 °C || 1384 °C || 1790 || Crawford |- | Tantali || Ta || 73 || 180,9479 g/mol || 16,68 kg/l || 2996 °C || 5425 °C || 1802 || Ekeberg |- | Teknetiumi || Tc || 43 || 98,9063 g/mol || 11,49 kg/l || 2172 °C || 5030 °C || 1937 || Perrier dhe Segrè |- | Teluri || Te || 52 || 127,6 g/mol || 6,25 kg/l || 449,6 °C || 990 °C || 1782 || von Reichenstein |- | Terbiumi || Tb || 65 || 158,92534 g/mol || 8,25 kg/l || 1360 °C || 3041 °C || 1843 || Mosander |- | Taliumi || Tl || 81 || 204,3833 g/mol || 11,85 kg/l || 303,6 °C || 1457 °C || 1861 || Crookes |- | Toriumi || Th || 90 || 232,0381 g/mol || 11,72 kg/l || 1750 °C || 4787 °C || 1829 || Berzelius |- | Tuliumi || Tm || 69 || 168,93421 g/mol || 9,32 kg/l || 1545 °C || 1727 °C || 1879 || Cleve |- | Titani || Ti || 22 || 47,88 g/mol || 4,51 kg/l || 1660 °C || 3260 °C || 1791 || Gregor dhe Klaproth |- | Coperniciumi || Uub || 112 || 277 g/mol || || || || 1996 || Gesellschaft für Schwerionenforschung |- | Ununhexiumi || Uuh || 116 || || || || || || |- | Ununoctiumi || Uuo || 118 || || || || || || |- | Ununpentiumi || Uup|| 115 || || || || || || |- | Ununquadiumi || Uuq || 114 || || || || || || |- | Ununseptiumi || Uus|| 117 || || || || || || |- | Ununtriumi || Uut || 113 || || || || || || |- | Urani || U || 92 || 238,0289 g/mol || 18,97 kg/l || 1132,4 °C || 3818 °C || 1789 || Klaproth |- | Vanadiumi || V || 23 || 50,9415 g/mol || 6,09 kg/l || 1890 °C || 3380 °C || 1801 || del Rio |- | Bismuti || Bi || 83 || 208,98037 g/mol || 9,80 kg/l || 271,4 °C || 1560 °C || 1540 || Agricola |- | Tungsteni || W || 74 || 183,85 g/mol || 19,26 kg/l || 3407 °C || 5927 °C || 1783 || Gebrüder de Elhuyar |- | Ksenoni || Xe || 54 || 131,29 g/mol || 4,49 g/l || -111,9 °C || -107 °C || 1898 || Ramsay dhe Travers |- | Yterbiumi || Yb || 70 || 173,04 g/mol || 6,97 kg/l || 824 °C || 1193 °C || 1878 || de Marignac |- | Yttriumi || Y || 39 || 88,90585 g/mol || 4,47 kg/l || 1523 °C || 3337 °C || 1794 || Gadolin |- | Zinku || Zn || 30 || 65,39 g/mol || 7,14 kg/l || 419,6 °C || 907 °C || parahistorik || panjohur |- | Zirkoniumi || Zr || 40 || 91,224 g/mol || 6,51 kg/l || 1852 °C || 4377 °C || 1789 || Klaproth |}

Shih dhe këtë[redakto | redakto tekstin burimor]


florent

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

Wikibooks-logo.png Wiki Libri: Dua të di