Jaguari

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Gjendeni te artikulli Jaguari. Për shprehjet e ngjashme në shkrim, kuptim apo tingëllim, shikoni këtu.
Jaguari[1]
Jaguari në kopshtin zoologjik në Milwaukee.
Klasifikimi shkencor
Mbretëria: Animalia
Filumi: Chordata
Klasa: Mammalia
Rendi: Carnivora
Familja: Felidae
Gjinia: Panthera
Speciet: P. onca
Emri binominal
Panthera onca
Linnaeus, 1758
Shtrirja e mëhershme e jaguarëve.Shtrirja e tanishme e jaguarëve.
Shtrirja e mëhershme e jaguarëve.
Shtrirja e tanishme e jaguarëve.

Jaguari (Panthera onca), është gjitar, pjesëtar i familjes Felidae dhe një nga katër macet e mëdha të klasës Panthera sëbashku me tigrin, luanin dhe leopardin. Jaguari është sulmues i rrezikshëm dhe kafshues i fortë ngjashëm me macet e tjra të mëdha.[2] Kjo i mundëson realizimin e sulmit ndaj mbulojës së reptilëve duke realizuar klafshim direkt mbi ashtin e kokës dhe duke futur dhëmbët në trurin e prehës.[3]

Jaguari është kafshë gati e rrezikuar për ekzistencë dhe numri sa shkon e bie. Për këtë tregëtia ndërkombëtare e jaguarëve ose pjesëve të tyre është e ndaluar.

Etimologjia[redakto | redakto tekstin burimor]

Fjala jaguar rrjedh nga gjuha tupi-guarani, në kohën e tanishme gjuha amazonase Tupinambá, jaguar.[4] Fjala tupiane yaguara që don të thotë egërsirë e në disa rastë lidhet me kuptimin e qenit,[5][6] është përdorur për çdo mamal mishngrënës;[7]. Fjala specifike për jaguarin ishte yaguareté, me prapashtesëneté që don të thotë "me të vërtetë".[4][7][8]

Emri taksonomik Panthera, është fjalë latine që rrjedh nga greqishtja e vjetër leopard, πάνθηρ, lloj i species për klasën. Kjo është thënë për të ndarë nga παν- "të gjithë" dhe θήρ "egërsirë",[9]

Onca është fjalë portugjezo-spanjolle e përdorur për leopardin e borës, Uncia uncia. Rrjedh nga fjala latine lyncea lynx, me el e përzier me nyjën e caktuar (italisht lonza, frengjishte e vjetër l'once).[10]

Në shumë vende të Amerikës Qenrore dhe Jugore njihet si el tigre ("tirgi").

Taksonomia[redakto | redakto tekstin burimor]

Ndyshimi gjeografik[redakto | redakto tekstin burimor]

Vetitë fizike[redakto | redakto tekstin burimor]

Pas Tigrit dhe Luanit Jaguari eshte i tret per nga madhesia prej 4 perfaqesuesve te klases Panthera. Gjatesia e trupit te jaguari sillet rreth 150 cm, ne raste te rralla edhe deri ne 180 cm. Gjatesia e bishtit sillet prej 40 deri ne 70 cm. Ne pergjithesi eshte me fort i ndertuar fizikisht se kusheriri i tij afro-aziatik (Leopardi), por bishtin e ka shum me te shkurter se ai. Masa sillet te meshkujt rreth 110 kg, kurse te femrat 70 kg.

Ngjyra baze tek Jaguari eshte ngjyr ari qe nganjehere shkon deri afer te kuqes. Trupi i tij eshte i mbuluar me rrethe te zeza, te cilat jan shum me te medha se te Leopardi. Si te Leopardet edhe te ky lloj ndodh paraqitja e melanizmit. Kur paraqitet melanizmi edhe jauaret njerezit i quajn panter i zi, sikurse qe quhen edhe leopardet e zinje.

Jaguaret te cilet jetojn neper malet tropike jan ne te shumten e rasteve me te vegjel dhe kan ngjyre me te mbyllet se sa jaguaret te cilet jetojn neper savane dhe moqale. Shpejtesia e tij maksimale arrin te 80-110 kilometra per ore.

Shtimi dhe cikli i jetës[redakto | redakto tekstin burimor]

Të ushqyerit[redakto | redakto tekstin burimor]

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Wozencraft, W. C.: Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) (Hrsg.): Mammal Species of the World, 3rd edition, S. 546–547, Johns Hopkins University Press 16 November 2005, ISBN 0-801-88221-4
  2. ^ Stephen Wroe, Colin McHenry, and Jeffrey Thomason (2006). "Bite club: comparative bite force in big biting mammals and the prediction of predatory behaviour in fossil taxa" (PDF). Proceedings of the Royal Society B Online. Retrieved on 2006-08-07. 
  3. ^ Paul Hamdig: Sympatric Jaguar and Puma. Ecology Online Sweden. Vizituar në 30 Gusht.
  4. ^ a b "Jaguar". Online Etymology Dictionary. Douglas Harper. Vizituar në 6 Gusht 2006.
  5. ^ Breve Vocabulario (Spanish). Faculty of Law, University of Buenos Aires. Vizituar në 29 Shtator.
  6. ^ Eduardo Acevedo Díaz: Notas. In: Nativas (Spanish) 1890 (Lexuar më 29 Shtator 2006)
  7. ^ a b "Word to the Wise". Take our word for it, issue 198, p. 2. The Institute for Etymological Research and Education. Vizituar në 11 Gusht.
  8. ^ "Yaguareté - La Verdadera Fiera" (Spanish). RED Yaguareté. Vizituar në 27 Shtator.
  9. ^ "Panther". Online Etymology Dictionary. Douglas Harper. Vizituar në 26 Tetor 2006.
  10. ^ "ounce" 2, Oxford English Dictionary, 2nd edition
  • Ronald M. Nowak: Monotremata, Marsupialia, Insectivora, Dermoptera, Chiroptera, Primates, Edentata, Pholidota, Lagomorpha, Rodentia (Sciuromorpha). 6. Auflage. Johns Hopkins University Press, Baltimore 1999, ISBN 0-8018-2525-3 (Walker's Mammals of the World, Band 1), S. 831.
  • Louise H. Emmons: Comparative feeding ecology of felids in a neotropical rainforest. In: Behavioral Ecology and Sociobology Bd. 20, Nr. 4, 1987, doi:10.1007/BF00292180, S. 271–283.

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

Commons-logo.svg         Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me: Jaguari