Kodi Morse

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Diagram i shkronjave dhe numrave të kodit Morse.[1]

Kodi Morse është një lloj alfabeti, ose sistem i komunikimit me telegraf, që përbëhet nga pika dhe viza të bashkërenduara në grupe, të cilat u përgjigjen shkronjave të caktuara ose numrave të caktuar i cili u krijua nga Samuel Morse.

Kjo është një metodë për transmetimin e informacioneve tekstuale si seri e toneve, dritave ose klikimeve që mund të kuptohet direkt nga një dëgjues i aftësuar ose nga një vëzhgues pa pajisje speciale. Kodi ndërkombëtar i Morsit kodon alfabetin latin themelor, disa shkronja ekstra të alfabetit latin, numrat arab dhe një set të vogël të shenjave të pikësimit dhe sinjaleve procedurale si sekuencë e standardizuar i sinjaleve të shkrutra dhe të gjata të quajtura “vija” dhe “pika”.[1] Për shkak se shumë gjuhë kanë më shumë se 26 shkronja romake, kodi i Morsit ka shprehje që i kodojnë ato shkronja shtesë.

SOS, sinjali standard i emergjencës, shenjë e kodit të Morsit.

Secili karakter (shkronjë ose numër) është i paraqitur si sekuencë unike e vijave dhe pikave. Kohëzgjatja e vijës është sa tri herë kohëzgjatja e pikës. Secila pikë ose vijë është e përcjellë nga një heshtje e shkurtër, e barabartë me kohëzgjatjen e një pike. Shkronjat e një fjale ndahen nga një hapësirë e barabartë me tri pika (ose një vijë), dhe fjalët ndahen nga një hapësirë e barabartë me shtatë pika. Kohëzgjatja e pikës është njësi bazike e matjes së kohës në transmetimin e kohës.[1] Për të rritur shpejtësinë e komunikimit, kodi u projektua ashtu që gjatësia e secilit karakter ndryshon përafërsisht anasjelltas me frekuencën e dukurisë në anglisht. Kështu shkronja më e zakonshme në anglisht, shkronja “E”, ka kodin më të shkurtër, një pikë të vetme.

Në raste emergjente, kodi i Morsit mund të dërgohet me improvizimin e metodave të “ndezjes” (on) dhe “fikjes” (off), që e bënë atë ndër metodat më të thjeshta dhe më të shkathta të telekomunikacionit. Sinjali më i zakonshëm është ai i SOS-it me tri pika, tri vija dhe tri pika, i njohur ndërkombëtarisht me marrëveshje.

Paraqitja, koha dhe shpejtësia[redakto | redakto tekstin burimor]

Kodi ndërkombëtar i Morsit përbëhet nga pesë elemente:[1]

  1. shenjë e shkurtër, pikë (•) : “kohëzgjatja e pikës” është një njësi kohore
  2. shenjë e gjatë, vizë (–) : tri njësi kohore
  3. ndër-elementet boshe në mes të pikave dhe vijave të një karakteri: një kohëzgjatje pike ose një njësi e gjatë
  4. hapësira e vogël (në mes shkronjave): tri njësi e gjatë
  5. hapësira mesatare (në mes fjalëve): shtatë njësi e gjatë

Transmetimi[redakto | redakto tekstin burimor]

Kodi i Morsit mund të transmetohet në një numër mënyrash: si pulse elektrike përgjatë një teli telegrafik, por edhe si tone audio, sinjale radioje me tone të shkurtëra dhe të gjeta, ose sinjale mekanike, të dëgjueshme ose vizuele (p.sh. drita ndezëse) duke përdorur pajisje si llampat Aldis ose heliografët.

Kodi i Morsit mund të transmetohet duke përdorur vetëm dy gjendje (on dhe off). Historianët e quajnë atë si kodi i parë digjital. Kodi i Morsit mund të paraqitet si kod binar, dhe kështu bëjnë edhe operatorët telegrafik kur i transmetojnë mesazhet. Kështu, sekuenca e kodit të Morsit mund të paraqitet si kombinimin i pesë bitave:

  1. shenjë e shkurtër, pikë (•) : 1
  2. shenjë e gjatë, vizë (–): 111
  3. hapësira ndërmjet karaktereve (në mes të vijave dhe pikave brenda karakterit) : 0
  4. hapësira e shkurtër (në mes shkronjave): 000
  5. hapësira e mesme (në mes fjalëve): 0000000

Vëreni se shenjat dhe hapësirat alternojnë: vijat dhe pikat janë gjithmonë të ndara me një hapësirë, dhe hapësirat janë gjithmonë të ngara nga një vizë ose një pikë.

Mesazhet e Morsit përgjithësisht transmetohen nga një pajisje si çelësi telegrafik, kështu që ekzistojnë disa paraqitje të ndryshme nga afëtsia e dërguesit dhe e pranuesit – operatorët më me përvojë mund t’i dërgojnë dhe t’i pranojnë më shpejtë. Përveç kësaj, operatorët individual ndryshojnë pak, për shembull në përdorimin e vijave të shkurtëra ose të gjata ose hapësirave, mbase vetëm për karaktere të veçanta. Kjo quhet “e para” e tyre, dhe operatorët me përvojë mund t’i njohin individët speficik. Një operator i pirë i cili dërgon qartazi dhe është i lehtë për kopjim thuhet se ka një “grushtë të mirë”. Një “grusht i dobët” është karakteristikë e lagështisë ose e vështirë për kopjimin e kodit të Morsit.

Minutazhi[redakto | redakto tekstin burimor]

Marinar duke komunikuar me anë të Kodit të Morsit

Më poshtë është nj ilustrim i bisedave kohore. Faza “MORSE CODE”, në formatin e kodit të Morsit, normalisht do të shkruhej me shkrime të këtilla, ku – paraqesit vijat dhe • paraqesin pikat:

−− −−− ·−· ··· ·       −·−· −−− −·· ·
M   O   R   S  E        C    O   D  E

Në vazhdim është minutazhi tradicional ekzakt për këtë frazë, me = paraqiten sinjalet “on” dhe me . paraqiten sinjalet “off”, secili për për gjatësi kohore të një pike:

         1         2         3         4         5         6         7         8
12345678901234567890123456789012345678901234567890123456789012345678901234567890123456789
 
M------   O----------   R------   S----   E       C----------   O----------   D------   E

===.===...===.===.===...=.===.=...=.=.=...=.......===.=.===.=...===.===.===...===.=.=...=
   ^               ^    ^       ^             ^
   |              dah  dit      |             |
symbol space                letter space    word space

Paraqitja në të folur[redakto | redakto tekstin burimor]

Kodi i Morsit zakonisht thuhet ose shkruhet me “dah” për vijat, “dit” për pikat e vendosura në fund të një karakteri, dhe “di” për pikat e vendosura në fillimi të një karakteri. Kështu, sekuenca në vazhdim:

M   O   R   S  E          C    O   D  E
−− −−− ·−· ··· · (space) −·−· −−− −·· ·

në të folur është:

Dah-dah dah-dah-dah di-dah-dit di-di-dit dit, Dah-di-dah-dit dah-dah-dah dah-di-dit dit.

Vëreni se është një pikë e vogël në mësimin e leximit të Morsit të shkruar si më lartë; tinëgllimi i të gjitha shkronjave dhe simboleve duhet të mësohet, për dërgim dhe për dëgjim.

Shpejtësia në fjalë për minutë[redakto | redakto tekstin burimor]

Të gjitha elementet e kodit të Morsit varen në gjatësinë e vijave. Një vijë është e gjatë 3 pika, dhe hapësirat janë specifikuar në numra të gjatësisë së pikës. Një metodë e padyshimtë në specifikimin e shpejtësisë së transmetimit është specifikimi i kohëzgjatjes së pikë, për shembull, 50 milisekonda.

Specifikimi i kohëzgjatjes së pikës është, megjithatë, një praktikë e pazakonshme. Zakonshit, shpejtësitë janë në fjalë për minutë. Kjo paraqet dyshime sepse fjalët kanë numër të ndryshëm të karaktereve, dhe karakteret kanë gjatësi të ndryshme të pikës.

Shkronjat, numrat, pikësimi, dhe kodet e tjera[redakto | redakto tekstin burimor]

Shkronja Kodi
Ndërkombëtar
Audioja e kodit Shkronja Kodi
Ndërkombëtar
Audioja e kodit
•- -•
-••• ---
-•-• •--•
-•• --•-
•-•
••-• •••
--• -
•••• ••-
•• •••-
•--- •--
-•- -••-
•-•• -•--
-- --••


Numri Kodi
Ndërkombëtar
Audioja e kodit
-----
•----
••---
•••--
••••-
•••••
-••••
--•••
---••
----•


Simboli Kodi me audio
Pika [.]
Presja [,]
Pikëpyetja [?]
Apostrofi [']
Pikëçuditësja [!]
Fraksioni [/]
Kllapa e hapur [(]
Kllapa e mbyllur [)]
Dhe [&]
Dy pikat [:]
Pikëpresja [;]
Barazimi [=]
Plusi [+]
Minusi [-]
Viza e poshtme [_]
Thonjëza ["]
Dollari [$]
Shenja at [@]


Simbole të tjera Kodi me audio
Fundi i punës
Error
Ftesë për transmetim

Po ashtu për K
Sinjali stratues
Kuptova

Po ashtu për Ŝ
Prit

po ashtu për [&]
À, à
Ä, ä
Å, å
Ą, ą
Æ, æ
Ć, ć
Ĉ, ĉ
Ç, ç
CH, ch
Đ, đ
Ð, ð
É, é
È, è
Ę, ę
Ĝ, ĝ
Ĥ, ĥ
Ĵ, ĵ
Ł, ł
Ń, ń
Ñ, ñ
Ó, ó
Ö, ö
Ø, ø
Ś, ś
Ŝ, ŝ

po ashtu për "Kuptova"
Š, š
Þ, þ
N Ü, ü
Ŭ, ŭ
Ź, ź
Ż, ż

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ a b c d International Morse code Recommendation ITU-R M.1677-1. itu.int. International Telecommunication Union (tetor 2009). Vizituar në 23 dhjetor 2011.