Linux

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Linux
Tux.svg
Ubuntu 9.04 Jaunty Jackalope.png
Versioni i fundit 2.6.21.5 kernel / 11 qershor 2007
Sistemi operativ Monolithic kernel
Përdoret për Sistem operativ
Licenca GNU General Public License
Faqja zyrtare www.kernel.org

Linux (edhe GNU/Linux) është një sistem operativ i lirë për përdorim për kompjuter, i cili është shumë i ngjashëm me UNIX. Për herë të parë u vu në përdorim në vitin 1991, kur autori i Linux-Kernel Linus Torvalds e publikoi versionin e parë.

Ky sistem është i përbërën nga pjesë të ndryshme, të cilat sot zhvillohen nga programues të ndryshëm në mbarë botën.

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Nëse flitet për Linux duhet te zbulohen dhe origjinat e tij pra UNIX. Ne vitet 60' ndihej mundesia për te krijuar nje sistem operativ praktik dhe te fuqishëm. Për këte u krijua dhe projekti Multics, por për fat te keq nuk pati shume sukses dhe kështu një nga anëtarët e Multics "Bell Labs" hoqi dore nga projekti dhe me pas u impenjua duke krijuar sistemin e tij te quajtur UNIX. Ne fillim UNIX shpërndahej falas dhe u përhape ne shumë Universitete, me vone u implementua dhe TCP/IP(protokolli aktual i rrjetit) dhe UNIX filloji te behej gjithmonë e me i fuqishem. Ne vitin 1990 kishte nje rol shum te rendesishem ne tregun e serverave, sidomos te universiteteve. Studentet deshironin ta kishin dhe ne kompjuterat e tyre ne shtepi por për fat te keq UNIX ishte bere komercial dhe shume i shtrenjte. Ne fakt ekzistonin dhe versione te lira si Minix,386BSD, NetBSD, FreeBSD dhe OpenBSD por ishin akoma ne hapat e para dhe perdoruesit normal hasnin veshtiresi ne perdorim. Ne skene ne vitin 1991 merr pjese dhe Linus Torvalds (autori Linux-it). Nga ku vjen dhe emri Linux==Linus His Unix. Linus kishte perdorur UNIX ne Universitetin e Helsinkit dhe deshironte diçka te ngjashme ta kishte dhe ne shtepi. Meqe versionet komerciale ishin te shtrenjta filloi me Minix (nje sistem shfrytezimi i krijuar nga Andrew Tanenbaum, ND)dhe shume shpejt filloi te shkruaje versionin e tij.

Korg Oasys, sintisajzeri i cili punon me anën e sistemit operativ Linux

Linux esht vetem kerneli (berthama) i nje sistemi operativ, d.m.th ajo pjese qe lidh hardware dhe software, me pak fjale ai qe ben qe programet te punojne. Kerneli Linux-it implementon multitasking (ekzekutimin e shume programeve pernjehere). Te gjithe programet me te cilet perdoruesi ose administratori ndervepron janë ne maje te kernelit. Disa janë thelbesore, si interpretuesi i komandave ose "SHELL" qe perdoret për te ndervepruar me hardware dhe software. Linux nuk i shkruajti keto programe vete por perdori ato falas. Shume programe duke perfshire dhe kompilatorin e C erdhen nga Fondacioni Për Programet e Lira ose GNU (GNU is Not UNIX). GNU kishte si synim te krijonte nje sistem operativ si UNIX por falas, dhe keshtu shume njerez i referohen Linux-it si GNU/Linux.Gjate viteve 92' 93' Linux fitoi shume interes dhe filloi te behej sistemi zevendesues i UNIX duke perfshire dhe nje sistem dritaresh grafike ose "X". Fuqia e Linux-it perqendrohet tek aftesia për te ekzekutuar shume programe njëkohësisht ose "Multitasking" dhe gjithashtu tek "Multiuser" d.m.th aftësia për te pasur shume përdorues.

Ne ditet e sotme ekzistojnë ato qe quhen Distribucione Linux, qe janë Linux(kerneli) dhe programe te shumta aplikative te bashkuar ne nje sistem.Dukuria me e rëndësishme qe e bën Linux-in popullor është ajo qe quhet "Open Source", d.m.th kod i lire. Gjithçka mund te shihet si është ndërtuar, dth gjithshka shperndahet ne kod burim, dhe kjo behet ne baze te licencës GPL( GNU General Public License).

Distribucionet[redakto | redakto tekstin burimor]

Versioni i fundit Stable deri në kohën e këtij artikulli është Debian 4.0_r0 , linku i mësipërm është për i386 nëse ju nevojitet për ndonjë arkitekturë tjetër klikoni : këtu

gNewSense[redakto | redakto tekstin burimor]

gNewSense është një distribucion i GNU/Linux i cili është synuar të jetë 100% Free dhe është, nuk e përdor kernelin e Linux por e perdor Linux Libre pra versionin free të kernelit. Më shumë vizitoni web faqen

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]