Tauhid-i

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko

Tauhīd-i (ose në shqip edhe teuhidi) (arabisht توحيد = tauḥīd = besimi në unitetin (unikalitetin, të qënit një) (e zotit)) do të thotë „besimi në unikalitetin e zotit“, e rrjedhur nga folja arabisht وحّد = vaḥḥada = bashkoj, njëhsoj, unifikoj, përkon në kuptim me termin monoteizëm[1].

Tauhīd do të thotë të shpallurit e zotit (arabisht: allah) si një të vetëm, unik, njohja e të qënit një të zotit. Me anë të kësaj shpalljeje dëshmohet se përveç zotit nuk ka perëndi të tjera, se ai as nuk është lindur as nuk është krijuar. Ky term nuk figuron në kuran (si edhe vaḥḥada) por allahut i autorizohen aty thjeshtësi (jo në kuptimin modesti) (aḥad, sure 112) dhe unikalitet (ilāh un vāḥid, në 13 vende në tekstin e kuranit; lā ilāha illā huva, në 29 vende përveç shprehjesh të tjera me të njëjtin kuptim). Sure 112 (al-ihlas) e formulon kështu: „Thuaj: ai është zoti, një i vetëm (allahu ahad)... Ai as nuk ka lindur as nuk është lindur...“ Kjo sure quhet edhe surat at-tauhīd. Fjalët e para të shpalljes së besimit të fesë islame (shahada) janë: „Nuk ka perëndi përveç zotit të vetëm...“. Këto cilësohen edhe si „fjalët e tauhīd-it“.

Kategoritë[redakto | redakto tekstin burimor]

Tauhid-i ndahet në 4 kategori:

  • tauhid ar-rububijah - Ruajtja e unitetit në sundimin e zotit
  • tauhid al-asma vas-sifat - Ruajtja e unitetit në emrat dhe cilësitë e allahut
  • tauhid al-Ibadah - Ruajtja e unitetit në shërbimin fetar ndaj allahut
  • tauhid al hakimijjah - Ruajtja e unitetit në ligjvënie (juridiksion) (tashree').

Kundërshtimet[redakto | redakto tekstin burimor]

Termi i kundërt (antonim) janë politeistët, më saktë, ata, të cilët i vënë përbri zotit edhe perëndi ose bij të zotit duke qenë kështu ndjekës të shirk-ut („vendosjes bashkë“, politeizmit). Në suren 9, vargun 30 thuhet:

Çifutët thonë: ‚Yzairi (dmth. Esdra) është biri i zotit.‘ Ndërsa të krishterët thonë: ‚Krishti është biri i zotit‘... sa të lajthitur janë!“

Dualistët dënohen me anë të shprehjes së sures 16, vargu 51:

Dhe zoti ka thënë: mos merrni dy perëndi (zota)!

Teologjia e mëvonshme islamike e koncepton unitetin hyjnor praktikisht vetëm në kundërshtim me trinitetin kristian megjithëse teologët kristianë dhe çifutë e vendosin në qendër nocionin e unitetit të zotit duke përjashtuar implikime të ngjashme, ndër të tjera për teorinë e atributeve të zotit.

Përkatësia[redakto | redakto tekstin burimor]

Ndjekësit e tauhīd-it (ahl al-tauhīd) janë në përgjithësi myslimanë; mu'tazila ciliësohej vetë si ahl al-tauhīd val-'adl (arabisht أهل التوحيد والعدل = ahlu ʾt-tauḥīd va-ʾl-ʿadl = njohësit e unitetit të zotit dhe drejtësisë).

Termi në shumës muvahhidun (arabisht موحد; tekstualisht "njohësit e tauhīd-it" (cilësim për thjesht monoteistët) përdoret nga disa grupe islamike/islamiste, si psh. nga vahhabi-tët, për t'u vetëquajtur. Ky term përdoret si emër i dinastisë berbere të almohadëve, (arabisht الموحّدون = al-muvahhidun = al-muvaḥḥidūn) të cilët e kanë bërë teorinë e unitetit të zotit programin e vet fetaro-politik.

Të tjera[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjithashtu termi tauhīd përdoret shpesh me një kuptim të veçantë në sufizëm, ku arritja e „unitetit (njësimit) me zotin“ (me këtë nënkuptohet shndërrimi i vullnetit vetjak në vullnetin e zotit dhe braktisja e egos (vetit)), vlen në të si qëllimi i krysor i jetës. Për ta arritur atë duhen përpjekje të mëdha (xhihad), si lufta kundra të brendshmes (shpirtit) të vet, kundra të ashtuquajturës „egos së ulët“ (an-nafs al-ammara). Si shkalla më e lartë vlen „uni i pastër“ (an-nafs al-safija), të cilin mund ta arrijnë vetëm pak sufi.

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Gimaret, EI2, l.c.

Literaturë[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Dr. Abu Ameenah Bilal Philips: Tauhid - Der Eingottglaube im Islam (Tauhid-i, besimi në një zot në fenë islame) - ISBN 978-3-9811068-1-7
  • Daniel Gimaret: La doctrine d’al-Ashʿarī. Paris 1990
  • Daniel Gimaret: Art. tawḥīd, në: The Encyclopaedia of Islam, Brill, Leiden, vol. 10, f. 389

Weblinks[redakto | redakto tekstin burimor]