Tonin Çobani

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko

Tonin Çobani

Emri: Tonin

Mbiemri: Çobani

Profesioni: Kritik letrar

Ditëlindja: 5 Nentor 1947

Vendlindja: Shkodër

Kombësia: Shqiptare



1. Arsimimi[redakto | redakto tekstin burimor]

Tonin Çobani është graduar Doktor Shkencash (PhD) në fushën e letërsisë duke mbrojtur tezën "Ngjizja mitologjike në 'Lahutën e Malcis'" pranë Qendrës së Studimeve Albanologjike (QSA), Tiranë. Është pedagog i jashtëm i Shkrimit Akademik pranë Universitetit “Kristal” (Tiranë) që nga viti akademik 2008-2009 e në vazhdim. Më parë ka qenë aktivizuar, po si pedagog i jashtëm, në Universitetin “Luigj Gurakuqi” të Shkodrës, si lektor i Letërsi shqipe (1997-1998) dhe aktualisht i Eseistikës në Departamentin e Gazetarisë (2008-2009 e në vazhdim). Në Tiranë, ku jeton familjarisht nga viti 1998, ka punuar gazetar i rubrikave kulturore dhe në vazhdim ushtron funksione të ndryshme pranë Këshillit Kombëtar të Radios dhe Televizionit (KKRT).

Gjatë vitit akademik 1977-1978, ka kryer me shkëputje nga puna studimet pasuniversitare për kritikë letrare, pranë Institutit të Lartë Arteve (sot Akademia e Arteve, Tiranë), duke mbrojtur tezën: Qëndrimi ndaj Figurës së Naim Frashërit dhe veprës së tij gjatë viteve 1912-1939. Pas këtij kualifikimi pasuniversitar ai i kushtohet seriozisht kritikës letrare (dhe artistike) dhe studimeve historiko-letrare, duke publikuar në shtypin qendror artikuj, studime dhe përmbledhje me studime, ku mund të veçohen monografitë dhe botimet e shumta për jetën dhe veprën e Gjergj Fishtës, të Lekë Dukagjinit, Frang Bardhit, Pjetër Zarishit dhe Nënë Terezës.

Mësimet fillore i ka nisur në qytetin e lindjes, Shkodër, ku prezenca e familjes Çobani dokumentohet në regjistrat e kishës nga viti 1734. Gjatë viteve 1961-1965 ka kryer shkollën e mesme pedagogjike të atij qyteti me rezultate të shkëlqyera. Ato rezultate kanë përcaktuar vazhdimin e studimeve të larta në Universitetin e Tiranës, pranë Fakultetit Histori-filologji, dega Gjuhë-letërsi shqipe (1965-1969) dhe emërimin e tij si mësues letërsie në gjimnazin e qytetit të Lezhës qysh në moshë 22-vjeçare.

2. Veprimtaria[redakto | redakto tekstin burimor]

Krahas mësimdhënies në gjimnaz e qytetit të Lezhës (1969- 80; 1986-87; 1991-98), u mor me muzikë (si orkestrant pranë Pallatit të Kulturës dhe si kompozitor amator); organizoi aktivitetet artistike të gjimnazit: krijoi dhe drejtoi orkestrën e korin e shkollës, teatrin dhe estradën. Ndërkohë dha kontributin e tij me studime pedagogjike dhe kulturore, një pjesë e të cilave gjetën dritën e botimit në shtypin lokal. Më 1979 nga Presidiumi i Kuvendit Popullor i akordohet medalja “Naim Frashëri”. Të gjitha këto bënë që të marrë detyra drejtuese në sektorët e kulturës të qytetit dhe të rrethit: Drejtor i Drejtorisë Kulturore (1980-86) dhe Shef Kulture (1987-91).

Shkrimin e parë kritiko-letrar e ka botuar në gazetën “Drita” 1976, ndërsa 2 vjet më vonë fiton një nga çmimet vjetore të revistës “Nëntori” për recension libri artistik. Në vitin 1988 boton librin e parë “Kërkime letrare” me recensentë: prof.dr. Dhimitër Shuteriqi, prof.dr.Jup Kastrati dhe prof.dr.Razi Brahimi. Vetëm pas viteve ’90 provoi të botonte tregime (Çmimi i Parë në takimi e dytë të shkrimtarëve ndërkufitarë, Pogradec 2004) dhe t’i kushtohej më intensivisht publicistikës, gjegjësisht eseistikë (Çmimi “Velia 1999”) e studimeve historiko-letrare dhe sociologjike. Ka marrë pjesë me kumtesa në disa veprimtari shkencore brenda dhe jashtë vendit.

Krijimtaria e tij ka gjetur vlerësime në rritje në shtypin e ditës dhe në atë shkencor nga personalitete të njohura të letrave shqipe.

3. Libra të botuar[redakto | redakto tekstin burimor]

I. Monografi shkencore:[redakto | redakto tekstin burimor]

1. “Princi i përfolur Lekë Dukagjini”, monografi (resume anglisht), EB Listan & TOENA: Tiranë, 2003.

2. “Frang Bardhi dhe relacionet e tij”, monografi, Misioni Katolik Shqiptar: Zagreb, 2006.

3. “Pjetër Zarishi dhe Krijimi i rruzullimit”, monografi, TOENA:Tiranë, 2007.

4. “Figurat mitologjike në Lahutë të Malcis”, monografi (resume anglisht), TOENA: Tiranë, 2008.

5. “Nënë Tereza, nderimi në trevat shqiptare” album shqip-anglisht (bashkautor), Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sporteve të Kosovës: Prishtinë, 2010.

II. Përmbledhje me studime dhe ese:[redakto | redakto tekstin burimor]

6. “Kërsdsadasdasdasdasdsadkime letrsadasdasdasdare”, studimsadsdsadasdsadasde dhe kritika letrare, SHB Naim Frashëri: Tiranë, 1988.

7. “bv ddasdasdsadasdasdvgb ncvxxzvZdMiti dhe asadsadawdasdassadsantimiti fishtjan”, dhjetë ese për Fishtën, EB Lisitan: Tiranë, 1999. dd 8. “Paralele kdsadsadsahdhsahdsahd hashdasjdasdhsadasd adasdasulturore të një qyteti”, artikuj dhe studime, EB Lisitan: Tiranë, 2001. sadasdsa 9. “Vdasdsadasaddasdasasdasdadasdassriacdasdasione me fjalën kosadsadsadsasadmb”, eseistikë, EB Lisasdsadasditan: Tisadsadsadasdasransadsadsaë, 20dsadsadsad04.

10. “Fisdsadhtdsasaolodsasadgjisaas, studmesdssadsadsadasad, EB Gjergj Fishta: Lezhë, 2006.

III. Tregime dhe novela:[redakto | redakto tekstin burimor]

11. “Puthje pa puthje”, tregime, EB Lisitan: Lezhë, 1996.

12. “Një grua përballë vetvetes”, novelë, EB Lisitan: Lezhë, 1997.

13. “Etyde në prozë, gjashtë triptikë”, tregime, TOENA: Tiranë, 2002.

IV. Tekste për shkollat e mesme:[redakto | redakto tekstin burimor]

14. “Gjuha shqipe dhe letërsia 11” (me zgjedhje të detyruar), Albas, Tiranë, 2011.

15. “Leximi i komentuar i veprës letrare”(bashkautor), tekst për shkollat e mesme, SHBLSH, Tiranë: 2000, 2001, 2003.

16. “Letërsia dhe gjuha shqipe 2” ( bashkautor), SHBLSH e Re, Tiranë, 2004, 2005, 2006, 2007).

17. “Letërsia bashkëkohore shqiptare”(bashkautor), tekst për shkollat e mesme ALB-ASS: Tiranë, 2001.

V. Të tjera:[redakto | redakto tekstin burimor]

18. Gjergj Fishta “Vepra letrare” në 10 vëllime, kryeredaktor, EB Gjergj Fishta: Lezhë, (2001-2011).

19. “Lahuta e Malcis” e Gj. Fishtës për shkollat e mesme, Tiranë, Albas 2011 (ribotim i përmirësuar).

20. “Lahuta e Malcis” e Gj. Fishtës për shkollat e mesme, ALB-ASS: Tiranë, 2001 (ribotuar po këtë vit edhe në Tetovë).

21. “Lahuta e Malcis”, e Gj. Fishtës, antologji për shkollat e mesme, Pakti:Tiranë, 2009.

22. “Lezha – guidë”, (bashkautor), Klubi ekologjik: Lezhë, 2002.

23. “Lezha - guide book”, anglisht (bashkautor), Ecological Club: Lezha, 2002.

24. “Poezi nga Mrizi i Zanave, Vallja e Parrizit, Anzat e Parnasit” të Gj. Fishtës, pajisur me shënime dhe pasthënie, EB Lisitan,Lezhë 1994.

25. “Poezi të zgjedhura nga Mrizi i Zanave, Vallja e Parrizit, Anzat e Parnasit” të Gj. Fishtës, pajisur me shënime dhe pasthënie, SHBLSH e Re: Tiranë, 2004.

26. “Juda Makabe” e Gj. Fishtës, pajisur me shënime dhe pasthënie, EB Lisitan: Lezhë, 1995.

27. “Shqiptarët dhe të drejtat e tyne” e Gj. Fishtës, pajisur me shënime dhe pasthënie, EB Lisitan: Lezhë, 1998.

4. Vlerësime[redakto | redakto tekstin burimor]

Prof.as.dr. Tefë Topalli, Shkodër[redakto | redakto tekstin burimor]

“Studiuesi dhe kritiku Tonin Çobani, tashmë me plot gojën, nga fishtologët me të mirë të hapësirës shqiptare, të sotme dhe të traditës, e ka kuptuar prej kohësh se monumenti epik i Gjergj Fishtës, “Lahuta e Malcis”, është madhështor në llojin e tij, së bashku me elementet mitike: Shtojzovalle e Floçka, Dragonj e Kuçedra, Shtriga e Lugetër, të cilët veprojnë përkrah e kundër heronjve shqiptarë në luftën e tyre për ekzistencë, në mbrojtje të shqiptarizmit ndaj lakmive dhe synimeve grabitqare të të huajve; prandaj dhe i ka kushtuar këtë studim monografik (“Figurat mitologjike në Lahutë të Malcis”) mitologjisë së këtij Eposi të pavdekshëm, duke sjellë një vështrim e vlerësim të ri për figurat mbinjerëzore të etnogjenezës shqiptare, si pjesë e kulturës sonë kombëtare, ashtu siç i ka paraqitur Poeti i Madh... Tonin Çobani synon pikësëpari, hulumtimin në brendësi, duke kaluar nga kërshëria që të jep kënaqësi estetike, deri tek arsyetimi që kërkon studime të thelluara, bashkëkohore për trajtimin e mitologjisë së popujve dhe shkollave të ndryshme, nga mitet anglosaksone deri tek panteoni shqiptar, i cili është zanafilla e fisit të Arbërit.”

Prof.Dr.Mark Tirta (Akademik Asistent), Tiranë[redakto | redakto tekstin burimor]

Në monografinë Figurat mitologjike në Lahutë të Malcis, Tonin Çobanin “ka kapur e ka zbërthyer me shumë skrupolozitet çdo dukuri të paraqitur me elemente mitike në këtë vepër të Fishtës dhe ka vlerësuar funksionet artistike që ato paraqesin në vështrim të gjithanshëm: si krijimtari letrare e një niveli të lartë e ndërkohë me natyrë komunikimi tepër popullor...”.

Prof.dr. Sadri Fetiu , Prishtinë[redakto | redakto tekstin burimor]

“Vepra “Princi i përfolur Lekë Dukagjini”, shkruar nga studiuesi Tonin Çobani, është rezultat i hulumtimeve të shumanshme historike, etnologjike dhe folklorike brenda viseve shqiptare, por edhe në traditën më të gjerë ballkanike. Autori synon ta çmitizojë figurën legjendare të Lekë Dukagjinit, prandaj merret në mënyrë të veçantë me përfoljet që i janë bërë kësaj figure brenda trajtimit historik të autorëve të ndryshëm, por edhe në traditën e përgjithshme gojore... Vepra “Princi i përfolur Lekë Dukagjini” e Tonin Çobanit lexohet si vepër historike, por përjetohet edhe si vlerë letrare... (dhe) ne qofte se vlen ende maksima e vjetër latine ”historia është mësuese e jetës”, atëherë ky libër duhet të lexohet, sepse në të sqarohet e vërteta për pasojat historike të implikimit të vazhdueshëm të faktorit të jashtëm në marrëdhëniet ndërshqiptare që nga mesjeta e deri në ditët tona.”

Dom Ndue Ballabani, Zagreb[redakto | redakto tekstin burimor]

“Libri i Tonin Çobanit "Frang Bardhi dhe Relacionet e tij" paraqet, së paku, katër cilësi të shkëlqyeshme, që mund t'i zbërthejmë. Së pari, siç u tha, është pozicionimi i tij i vetëdijshëm i legjitimitetit analitik të rrjedhës historike; së dyti, stili i tij i shkrimit që shpreh lehtësi sovrane të analizës e që nuk shkel asnjëherë normën e shpjegimit akademik, duke mos rënë në kurth të euforisë shterpë të "historicizmit"; së treti, rrëfimi krenar dhe vende-vende i prekshëm dhe sot në imagjinarin e begatshëm kulturor dhe, së fundmi, qëndrimi i tij, i cili reflektohet me vazhdimësi këmbëngulëse, qoftë nga pozita shkencore, e cila, njëkohësisht, e bën të dallueshëm autorin si analitik, qoftë nga aspekti që e bën veprën thellësisht shkencore.”

Dr. Gazmend Kapllani, Greqi[redakto | redakto tekstin burimor]

“Dje në "KJ" (gazeta “Koha Jonë”) u botua një artikull shumë i bukur i Tonin Çobanit për Nënë Terezën (“Nënë Tereza e Kalkutës, bija e mohuar e Shqipërisë”). Prej tij po shkëpus pasazhin e mëposhtëm... “

Keze (Kozeta) Zylo, ShBA[redakto | redakto tekstin burimor]

“Para se të jap poezitë kushtuar Shenjtores, po hedh disa rreshta nga komenti i Z.Tonin Çobani për poezinë e Nënë Terezës, ku shprehet se është një poezi filozofike, dhe të mësohet përmendësh nga shqiptarët, pra një lutje për të na ndihmuar.”

Nga Shtypi[redakto | redakto tekstin burimor]

“Studiuesi Tonin Çobani, tanimë i njohur për biografitë e tij shkencore për Lekë Dukagjinin, Frang Bardhin, Gjergj Fishtën, e ka organizuar monografinë për Pjetër Zarishin (“Pjetër Zarishi dhe Krijimi i rruzullimit”) në tri pjesë: "Zhgënjimet e poetit", "Në nismat e letërsisë së Rilindjes" dhe "Krijimi i rruzullimit", ku botohet për herë të parë e plotë poema e Zarishit "Krijimi i rruzullimit" në dy variante: sipas dorëshkrimit origjinal dhe e kthyer në gegërishten e sotme letrare për t'u shijuar më lehtësisht prej lexuesit.”

Prof.dr. Dalan Shapllo, kritik letrar[redakto | redakto tekstin burimor]

Në prozën tregimtare (“Puthje pa puthje” dhe “Një grua përballë vetvetes”) të Tonin Çobanit vihet re “prirja e autorit për të zgjidhur probleme të rëndësishme të sotme ekzistenciale dhe mprehtësia për të hyrë në të fshehtat e jetës... Ky autor mundohet të thyejë disa tabu dhe t’i shpëtojë atij morali “të pastër” që, jo radhë, fsheh të vërtetën dhe i jep lustër jetës... Ai ka edhe premisën teorike të psikanalizës, të pranisë së subkoshiencës në veprimet njerëzore, të rolit të intuitës.”

5. Burimet[redakto | redakto tekstin burimor]

“Leksikon i shkrimtarëve shqiptarë 1501-2001”, Prishtinë, 2003; “Gazetarë dhe publicistë shqiptarë”, Tiranë, 2005;  “Leksikon i Lezhës”, Tiranë 2005; Shtypi i kohës dhe bibliografi e veprave të autorit: Paraqitje e shkurtuër e regjistrimeve të gjetur