Ulqini

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Ulqini
Qytet
noform
Pamja e Kalasë së Ulqinit
Stema_figura
Stema e Ulqinit
Vendndodhja
Ulqini (Mali i Zi)
Ulqini
Administrimi
Shteti Flamuri Mali i Zi
Komuna Ulqin
Kryetari i Bashkisë Nazif Cungu
Partia FORCA
Statistika dhe Transporti
Lartësia 7 m (m.n.d.)
Vendasit Ulqinakë (m)
Ulqinake (f)
Themelimi Shekulli V p.e.s.
Sipërfaqja 255 km2
Zona Kohore ZKEQ (UTC+1)
Verore OVEQ (UTC+2)
Kodi Postal 85360
Prefiksi +382 (0)30
Targa UL
Koordinatat 41° 55′ 12″ Veri

19° 12′ 0″ Lindje

Demografia
Popullsia 10,828 banorë
 •  aglomerati 20,265 banorë
Dendësia 79.47 banorë/km2
Faqja Zyrtare Komuna e Ulqinit


Ulqini (malazezisht: Улцињ/Ulcinj; italisht: Dulcigno; ilirisht: Ulkin; latinisht: Olcinium) është qytet bregdetar në jug të Malit të Zi, pranë Detit Adriatik. Ka 10.707 banorë dhe banorët e tij quhen Ulqinakë dhe Ulqinake. Ulqini është qendra e Komunës së Ulqinit dhe qendra e komunitetit shqiptar në Mal të Zi.

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Ulqini është njëri ndër qytetet më të vjetra në bregdetin e Adriatikut. Treva e Ulqinit deshmohet si vendbanim qe nga periudha parahistorike. Në të ndeshen gjurma të jetës dhe të vendbanimeve ilire që nga epoka e bronzit,siç janë dyshemetë e dheut,tumullat dhe sëpatat të ashtuquajtura të tipit Shkodran-Dalmatin. Në rrugëtimin e jetës urbane mbi dymijëvjeçare, janë ndërruar stinë e mote të panumërta, të shoqëruara me bukuri joshëse të ”kohëve të arta legjendare” por edhe me furtuna e rrëbeshe të kohëpaskohshme që kanë kanosur egzistencën dhe jetën e këtij qyteti.[1] Që në kohët e lashta e deri në fund të shekullit XIX, për shkak të pozitës së vet gjeografike, ishte në shënjestër të pushtuesve të popujve të ndryshëm. Disa qëndruan më gjatë në këtë gytet, disa më shkurt, por të gjithë edhe kanë lënë nga diçka në të. Qytet me histori të bujshme dhe traditë të shkëlqyer. I ngritur mbi shkrepa, i përngjanë anijes që është duke u hyrë në det, qyteti i vjetër që më shumë se dy mijë e gjysmë vjet sfidon valët e detit. Askush nuk mundi ta pushtojë nga deti, edhe pse valët e detit e rrahin atë nga tri anë. Qytetin e vjetër e kanë sulmuar shumë pushtues, të cilët me të shkuar pas vehtes kanë lënë gjurmët e civilizimit të tyre. Qyteti, muret e të cilit janë të "thurura" nga gurët iliro-ciklopik, pas çdo pushtimi bëhej gjthnjë e më i pasur nga ana shpirtërore dhe kulturore, duke mos humbur asgjë nga origjinaliteti dhe papërsëritshmërija e tij.

Ulqini, Olciniumi antik, Dulcigno i mesjetës është qytet i historisë së bujshme dhe të tashmes së qetë, i stolisur me arkitekturë rromake, gotike dhe orientale.

Në breg të liqenit të Zogajve, në lokalitetin Qerret, janë zbuluar gjurmët e jetës më të vjetër të Ulqinit. Me rastin e sanimit të truallit për ndërtimin e Kripores, u gjetën dysheme dheu të vendbanimeve ilire që nga koha e bronzit. Nga kjo periudhë janë edhe dy tumulla të dheut (varre) - mënyra e varrimit të ilirëve derisa jetonin në rrafshe, të cilat u zbuluan në fshatin Zogaj, në lokalitetin Kodra e Kuqe. Nga koha kur, për shkak të rrezikut nga armiku, ilirët u larguan nga rrafshi dhe kaluan në bjeshkë, janë zbuluar dy grumbuj gurësh (gjithashtu objekte për varrim) mbi grykën e Megjureçit dhe në lokalitetin Gjat në shpatin verilindor të Malit të Brisë. Nga epoka e bronzit në fshatin Katërkollë (malazezisht: Vladimir) dhe në Ulqin janë gjetur sëpata të të ashtuquajturit tipit shkodrano-dalmatin.

Në shekullin V para erës së re mendohet se aty kanë jetuar kolonistët grekë nga Kolhida, të cilët i dhanë emrin Kolhinium. Në shekullin e II para erës së re vëndbanimet e tyre i kanë pushtuar rromakët. Pastaj qyteti hyri në kuadër të Bizantit, e me vonë u bë pjesë e shtetit të Zetës.

Aty mund të shihni gërmallat e qytetit të vjetër të Svaçit, qëndrës mesjetare të mbretërisë së Gentës, qytetit në të cilin, simbas gojdhënave, kishte aq kisha, sa ditë ka viti!

Dinastia feudale e Balshajve, e cila sundonte Gentën, ekonomikisht u ngrit me zhvillimin e krypores, e cila gjindej ne rajonin e Shkodrës dhe Ulqinit. Rreth vitit 1360 Balshajt ishin feudalët më të mëdhenjë të Gentës, furnizonin me kripë edhe pallatin mbretëror të Nemanjiqëve. Në vitin 1403 Gjergji i II-të Stracimiroviq, pasardhësi i themeluesit të dinastisë, Balsha i I, vdiq nga plagët e marra në betejën kundër turqëve në Graçanicë, ku i kishte dërguar trupat e veta në ndihmë Stefan Lazareviqit. Gjergji i II u vorros në kishën e Shën Katrinës në Ulqin, të cilin ai e konsideronte si kryeqytet të shtetit të vet.

Në vitin 1405 e pushton Republika e Venedikut.

Pamje e Albaniæ Veneta

Një pjesë e banorëve të bregdetit merrej me pirateri. Ky "zanat" posaçërisht lulëzoi pasi që në Ulqin në shek. 14. u vëndosën afër 400 kusarë - arap nga Malta, Tinisi dhe Algjeri. Sulmonin anijet tregëtare të qyteteve dalmatine, Rrepublikës së Venedikut dhe shteteve të tjera bregdetare. Në kohën e sundimit të Perandorisë Osmane, Ulqini ishte "kryeqendër" e kusarëve të Adriatikut dhe njëri nga tregjet më të medha të robërve në këtë pjesë të botës. Pas betejës pran Lepantit (në vitin 1571) kapedani i kusarëve Uruç Ali fitoi nga sulltani lejen të vëndoset në Ulqin me 40 kusarë. Plaçkitësit e detit kanë rrebeluar prej Cavtatit deri në Peloponez deri në fillim të shek. 19. Kusarët binin nga Afrika djem zezakë dhe i ushtronin ata për shërbim në sofër. Të rriturit i veshnin në rroba me ngjyra të theksuara dhe gjatë sulmeve plaçkitëse i detyronin që të parët të kercejnë në bash të anijes-viktimë, gjë që shkaktonte panikë tek ekuipazhi.

Simbas gojdhaneve, këtu kaloi plotë pesë vite në robëri, spanjolli Miguel de Servantes, që më vonë u bë shkrimtar i famshëm. Ai këtu gjeti modelin e të dashurës së Don Kishotit të cilës në roman i dha emrin Dolçinea, simbas emrit të atëhershëm të qytetit. Në Kullën e Blashajve në Kala, kah mesi i shek. XVII ka jetuar prijësi i njohur i lëvizjes së hebrenjëve në Perandorinë Osmane, reformatori dhe komentuesi i Talmudit, Sabatai Cevi, i cili pasi që pranoi islamin në vitin 1676. Në të njëjtin vit edhe vdiq me emrin Mehmed Efendija.

Arbëria, hartë venedikase e vitit 1572, Ulqini shquhet në të majtë

Në Kalanë e Ulqinit mund të hyhet nga veri-lindja ose nga gjiri nëpër portën kryesore. Këtu gjindet Tregu i robërve, ku dominon Kulla e Balshajve (shek. XII), në të cilën është e vëndosur galerija e arteve. Përballë galerisë gjindet Muzeu Etnologjik. Kah jugu, afër detit, përballë njëra tjetrës, gjinden dy ndërtesa madhështore: Pallati i Ballshajve dhe Pallati e Venedikut. Në anën përëndimore të qytetit të vjetër gjindet kisha ortodokse e Shen Nikollës. Në periudhën e sundimit osman, kisha ishte e shëndrruar në xhami, por në vitin 1890 përsëri u shëndrrua në kishë, në kujtim të dëshmorëve të luftës së vitit 1878.

Xhamija e Pashës, e ndërtuar në vitin 1719. Në afërsi të xhamisë gjinden hamamet turke, i vetmi objekt i këtij lloji në Mal të Zi. Në pjesën veriore të qytetit gjinden dy kisha. Njëra prej tyre, sikurse edhe ajo në qytetin e vjetër, mban emrin e Shën Nikollës dhe është e ndërtuar në kujtim të përfundimit të administratës turke në Ulqin.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore me 7 Nëntor 1943 Ulqini do të bombardohet ku do të humbin jetën mbi 46 persona dhe shumë të tjerë do të plagosen. Ulqini në vitin 1979 përjetoj një termet katastrofik.

Lufta në mbrojtje të Ulqinit[redakto | redakto tekstin burimor]

Ulqini, nga një hartë e Universitetit hebre të Jeruzalemit

Nikolla shqetësohet shumë nga gjendja e paparashikuar dhe nxiton të sigurojë shqiptarët se nuk dëshiron aspak të sulmojë më Shqipërinë. Por Lidhja tejkalon tashmë vetveten dhe jep urdhër të sulmohet Mali i Zi. Vetëm ndërhyrja e Fuqive të Mëdha do të jetë agjenti i jashtëm që do të shpëtojë Malin e Zi nga mësymja shqiptare.[2]

Kishin kaluar dy vjet nga Kongresi famëkeq i Berlinit dhe çështja e kufirit midis Portës dhe Malit të Zi nuk ishte zgjidhur. Shqiptarët ndodheshin në pozicione të sigurta dhe nuk lëshonin troje. Me propozim të Austro-Hungarisë hidhet ideja që Malit të Zi t'i jepet qyteti i Ulqinit me rrethinat, sepse edhe pozita e tij gjeografike ishte më e favorshme se krahinat e mëparshme, të cilat ishin malore.[3]

Pasi merr miratimin e fuqive të mëdha, ushtria e Malit të Zi lëviz drejt qytetit të Ulqinit, e organizuar në 22 batalione.[4] Lidhja, nga ana e saj, ngarkon degën e Shkodrës për organizimin e mbrojtjes së qytetit. Thirrjes i përgjigjen menjëherë 270 shkodranë dhe pas tyre niset dhe komandanti i përgjithshëm i caktuar nga Lidhja për mbrojtjen e Ulqinit, Jusuf agë Sokoli me 500 shkodranë të tjerë. Këtij i bashkohen edhe 300 shqiptarë të tjerë nën komandën e Haxhi Mehmet Becit e Mehmet Gjylit.[5]

Shtabi i Lidhjes e kishte organizuar mbrojtjen dhe kishte ndarë forcat e saj në katër pika strategjike nga ku mund të vinin ushtritë malazeze, por edhe trupat osmane. Në pikën e parë, në bregun verior të Bunës, ishin vendosur qindra shqiptarë nën komandën e Hysen Shasit. Në pikën e dytë, të quajtur Kodra e Kuqe, në afërsi të kufirit me Malin e Zi, ishin vendosur rreth 1,000 luftëtarë nën komandën e vetë Shtabit të Lidhjes. Pika tjetër ishte mali i Mozhurit në verilindje të Ulqinit, ku ishte pozicionuar Mehmet Gjyli. Në Ulqin qëndronte kontigjenti i fundit shqiptar që duhej të zhvillonte dhe qëndresën e fundit. [6] Brenda në qytet ndodheshin gjithashtu edhe forca osmane, rreth 7 batalione të ushtrisë së rregullt perandorake, por që 3 prej të cilave ishin të përbëra nga shqiptarë.[7]

Përballja e parë e forcave shqiptare ishte me ushtrinë osmane, e cila kërkonte që shqiptarët të lëshonin pozicionet. Një batalion osman u vu në lëvizje për "pastrimin" e kampit të Bardhokut. 22 Forcat shqiptare ishin më të pakta në numër dhe me armatim modest në krahasim me pajimin e ushtrisë osmane.[8]

Dervish Pasha, komandanti i operacionit osman për mundjen e kryengritësve shqiptarë, kishte mundur të merrte pozicionin e Bardhokut dhe tanimë kishte hyrë në Ulqin dhe bëhej gati t'ia dorëzonte këtë Malit të Zi. Forcat shqiptare ndodheshin pothuajse të rrethuara, nga deti ishin anijet e flotës ndërkombëtare, në Tivar ushtria malazeze, në Ulqin Dervish Pasha me trupat osmane, dhe dy anije luftarake osmane në grykën e Bunës.[9]

Ndeshja kryesore e osmanëve dhe shqiptarëve u bë në grykën e Mozhurës. Edhe pse të pakët në numër, shqiptarët të komanduar nga Jusuf Sokoli ishin pozicionuar mirë dhe mundën t'i zbrapsin disa herë sulmet e osmanëve. Por komanda ushtarake shqiptare ishte pëçarë: Hodo bej Sokoli kishte kaluar në shtabin osman të Dervish Pashës. Forcat osmane do ta çajnë përfundimisht vijën shqiptare dhe do të hyjnë në qytet duke ia dorëzuar mandje qytetin malazezëve, të cilët nuk do të mund ta merrnin në asnjë rast pa ndihmën e ushtrisë osmane.[10]

Prejardhja e emrit[redakto | redakto tekstin burimor]

Sa i takon emrit të Ulqinit antik, dëshmia e parë në formë të shkruar ndeshet te Plini Plaku i cili në veprën e tij Naturali Historiae, pohon se Ulqini antik (Olcinium) më parë është quajtur Col-Chinium, pra, Kolkin ose Kolhin, sipas kolkasve apo kolheve, themeluesve të parë të tij, thënë kjo në bazë të një hipoteze që ka të bëjë me kolhet nga Azia.

Gjeografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Ulqini është qyteti më jugor i Malit të Ti dhe qyteti i vetëm në Mal të Zi i cili është i rrethuar me fusha pjellore në të cilat kultivohen pemët dhe perimet e kualitetit më të lartë. Aty gjindet edhe Liqeni i Shasit, të cilin ornitologët e quajnë "miniatura e liqenit të Shkodrës", i pasur me peshq dhe zogj uji, si dhe Fusha e Shtoji, tërheqje i veçantë në bregdetin Adriatik për gjahtarët.

Legjenda thotë se në mesjetë asnjë beqarë nuk mund të martohej, përderisa nuk i mbjellte së paku dhjetë fidane ulliri. Ulqini është qytet i ullinjëve, bimëve ekzotike të Adreatikut jugorë dhe specijalistë për kultivimin e ullinjëve. Në periferinë e tij gjindet ullishta më e madhe në vend, ku ka trungje të vjetër edhe me qindra vite. Të gjitha që i kemi përmëndur janë vetëm një reflektim i zbehtë i pasurive të begatshme natyrore të këtij vendi, ajri i të cilit është përplot me erë të mendrës, lavandës së egër, luleve për kullotjen e bletëve. Dashuria në shikim të parë për rajonin me natyrë madhështore të paprekur, për detin e pastër dhe të kthjellët të Adriatikut, ka lënë gjurmë të thella në zemrat e shumë poetëve dhe mëndimtarëve, siç janë Lord Bajroni, Xhorxh Bernard Shou, laureatit të çmimit Nobel për letërsi Ivo Andriqi dhe i ka inspiruar të thurin vargje për bukurinë e këtyre viseve.

Pamje nga rruginat e qytetit të vjetër

Qyteti i vjetër, në njëfarë mënyre mund të ndahet në dy tërësi: qyteti i epërm, shkalaja (citadela), i ndërtuar në platon më të lartë të gadishullit shkëmbor dhe pjesa tjetër e banuar e qytetit e cila ulet kah jugu.

Vendbanimet[redakto | redakto tekstin burimor]

Vendbanimet e Ulqinit

1.Ulqini
2.Kodra
3.Shtoji i Poshtëm
4.Shtoji i Sipërm
5.Reçi
6.Shëngjergji
7.Qurkaj
8.Darza
9.Zogaj
10.Pistulli
11.Mozhuri
12.Kollomza
13.Bratica
14.Salçi
15.Krytha e Ulqinit
16.Kërruçi
17.Mali i Bardhë
18.Mali i Brinjës
19.Sutjelli
20.Fraskanjelli
21.Shtodhra
22.Amulli
23.Shasi
24.Këllezna e Poshtme
25.Këllezna e Sipërme
26.Krytha e Katërkollës
27.Katërkolla
28.Lisna Bora
29.Sukubina
30.Dragaj
31.Brajsha
32.Kosiqi
33.Milla
34.Kalimani
35.Leskoci
36.Megjureçi
37.Bojka
38.Rashtisha
39.Kravari

Klima[redakto | redakto tekstin burimor]

Ulqini i takon zonës së skajshme subtropikeMesdheut evropian me variantin adriatik të klimës mesdhetare dhe me vegjetacion subtropik. Kjo zonë shquhet për pasurinë e dritës e të nxehtësisë me 2700 orë me diell në vit, me dimër të butë ku temperatura mesatare e ajrit në muajin më të ftohtë - në shkurt, është 7,1 °C, kurse dëbora është fenomen shumë i rrallë dhe paraqet ngjarje të vërtët për vendasit; me pranverë të hershme, të ngrohtë dhe të bujshme, me vjeshtë të gjatë, të ngrohtë e të pasur dhe me verë të zjarrtë e të thatë kur zhiva në termometër ngritet edhe deri në 38 °C në muajin më të nxehtë - në korrik (me temperaturë mesatare 25,2 °C), ndërsa dielli nxeh pa pushim edhe deri 11,5 h në ditë.

Demografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Ulqini ka 10,828 banorë, 3245 ekonomi familjare dhe 6669 banesa sipas Censusit të 2011, ndërsa e gjithë Komuna ka 20265 banorë, 5812 ekonomi familjare dhe 15845 banesa.[11]

Përkatësia etnike[redakto | redakto tekstin burimor]

Sipas censusit të 2011:

Përkatësia
etnike
Përqindja
(komuna)
Përqindja
(qyteti)
Flag of Albania.svg Shqipëtar 71% 61%
Flag of Montenegro.svg Malazez 12% 17%
Flag of Bosnia and Herzegovina (1992-1998).svg Mysliman/Boshnjakë 6% 7%
Civil Flag of Serbia.svg Sërb 6% 9%
Flag of the Romani people.svg Romë/Egjiptian 1% 2%
Të tjerë 4% 4%

Religjionet[redakto | redakto tekstin burimor]

Xhamia e Detarëve

Sipas censusit të 2011:

Religjioni Përqindja
(komuna)
Përqindja
(qyteti)
Mysliman 72% 68%
Ortodoks 15% 23%
Katolikë 11% 6%
Të tjerë 2% 3%

Statistikat[redakto | redakto tekstin burimor]

Lëvizja e popullsisë gjat shekullit të XX-të

Viti Banorë Grafiku
1948 4385 Lëvizja e pop. së Ulqinit gjat shek XX-të.png
1953 4919
1961 5705
1971 7459
1981 9149
1991 11144
2003 12827
2011 10828

Kultura[redakto | redakto tekstin burimor]

Ulqin është shumë i pasur nga pikpamjet etno-kulturore. Nëpër Ulqin por edhe në rrethinë dallohen disa kostume popullore: kostumi i Shqiptarëve mysliman të Ulqinit ( i ashtëquajturi Kostumi i Qytetit), kostumi i Shqiptarëve mysliman të Anës së Malit, kostumi i Bregacorëve, kostumi i Shestanit, kostumi i Malësorëve, kostumi i Goranve (ose i Mërrkojeviqëve) dhe kostumi i Malazezve. Të gjithë këto kostume rëndësi më të madhe i kushtojnë veshjeve të femrës.

Institucion më i rëndësishëm për kulturë është Qendra për kulturë. Në kuadër të Qëndres për kulturë veprojnë këto njësi organizative:

  1. Biblioteka
  2. Muzeu i qytetit (Ulqin)
  3. Kinemaja (jo-funksionale)

Muzeu i Ulqinit i themeluar në vitin 1975. Muzeu ndodhet brenda kalasë dhe kryen evidentimin, hulumtimet sistematike, mbledhja e eksponateve të ndryshme, mbrojtjen e specializuar dhe përpunimin e materialit të gjetur, eksponimim e ekspozitave me vlera kulturore, shkencore dhe artistike. Pranë Muzeut punon reparti arkeologjik (në ndërtesën e Kishë-Xhamisë) dhe reparti etnologjik si dhe Galeria e Arteve (në Kullën e Ballshajve).

Ulqini posedon një pasuri të madhe arkitektonike që kanë vlera të mëdha kulturore. Ndër ta bëjnë pjesë kishat, xhamitë, krojtë dhe mbetjet arkeologjike.

Në Qytet gjenden 6 xhami dhe shumë të tjera në rrethin. Xhamitë e qytetit janë: Xhamia e Pashës, Xhamia e Detarëve, Xhamia e Lamit, Xhamia e Bregut, Xhamia e Kryepazarit (ose e Majapazarit) dhe Xhamia e Namazgjahut (ose e Mezgjahut).

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Lista e xhamive në Ulqin.

Arsimi[redakto | redakto tekstin burimor]

Arsimi në Ulqin zhvillohet në shkollimin parashkollor, fillor dhe të mesëm. Arsimin e mesëm e ushtrojnë Shkolla e Mesme e Kombinuar Vëllazërim-Bashkim dhe Gjimnazi privat Drita. Sh.M.K Vllazërim-Bashkim përmban këto profile arsimore: Gjimnaz i përgjithshëm dhe Teknik i Turizmit (shkalla e IV), Kamarier, Gjellëbërës, Shitës, Elekromekanik i makinave dhe paisjeve, Automekanik, Autollamarier dhe Frizer (shkalla e III). Gjimnazi privat Drita ka vetëm në profil arsimorë: Gjimnaz i përgjithshëm (shkalla e IV). Arsimi fillor zhvillohet në katër shkolla fillore: Sh.F. Boshko Strugar, Sh.F. Marshalli Tito, Sh.F. Bedri Elezaga (Katërkollë) dhe Sh.F. Mark Nuculloviq (Shtoj). Në Ulqin gjendet edhe Shkolla për Arsimim Fillor Muzikor.

Politika[redakto | redakto tekstin burimor]

Antarët në Kuvendin Komunal

Fronti Demokratik Partia Socialiste Popullore Lidhja Demokratike në Mal të Zi Iniciativa Qytetare Prespektiva Mali i Zi Pozitiv Partia Social Demokrate e Malit të Zi Unioni Demokratik i Shqiptarëve Partia Demokratike (Ulqin) Forca e Re Demokratike Partia Demokratike e Socialistëve

Koalicioni udhëheqës përbëhet nga FORCA, Partia Demokratike, Prespektiva, Lidhja Demokratike dhe Mali i Zi Pozitiv. Partia në opozitë janë: Unioni Demokratik i Shqiptarëve, Partia Demokrate e Socialistave, Partia Socialdemokrate, Partia Socialiste Popullore dhe Fronti Demokratik. Parti që nuk është futur në Kuvendin Komunal është Partia Boshnjake.

Gjendja e përfaqësimit në politikë le ende shumë për të dëshiruar. Figurave politike nga brezat e rinj u mungojnë shpesh shkollimet politike. Shto këtu edhe përçarjen politike që karakterizohet në shumë parti politike apo në mungesen e konsensuve për pika të caktuara.

Turizmi[redakto | redakto tekstin burimor]

Ulqini është një destinacion i njohur turistit gjatë verës. Edhe pse në masë të madhe i panjohur nga turistë të vende të mëdha, turistët që e kanë kët vend destinacion kyç dhe rritja e numrit të turistëve që vijnë për herë të parë e bëjnë këtë qytet një pikë të nxehtë për pushuesit përgjat muajve Maj deri Shtator. Është i njohur veçmas për plazhet e tija me rërë. Plazhi më i njohur i Ulqini është Plazhi i Madhë, që është një plazh ranor 12 km i gjatë, plazhi më i gjatë në Mal të Zi. Si miniaturë e Plazhit të Madhë, në qytet qendet Plazhi i Vogël (Rana), që është një plazh ranor 376 m i gjatë dhe gjatë sezonit veror arrin kapacitetin maksimal. Plazhi i Grave është një ndër plazhet shkëmbore më të njohura të Ulqini, në këtë plazh gjinden burime të sulfurit dhe radiumit që së bashku me kripën e detit krijojnë ujëra me karakter shëndetsorë. Sipas kulturës vendase ky plazh ka ndikim në rritjen e fertilitetit tek femra, është i rrethuar nga Pylli i Pishave. Për turistë që dëshirojnë paqën dhe një atmosferë unike si mundësi kanë ishullin Ada e Bunës. Në ishull është i vendosur edhe nj kamp naturistësh.

Si simbol kryesor arkitektonik i Ulqini është Kalaja (Qyteti i vjetër) që është bërthama e të gjithë qytetit. Ajo që dallon Ulqinin nga qytetet tjera bregdetare, është sigurisht, pazari i cili gjindet në rrugën kryesore të qytetit. Këtu, sidomos të martëve dhe të premteve, ditëve të pazarit, mund të bleni prodhimet autentike vendase. Në çdo kohë mund të gjeni qumështin e freskët vendas, djathin, vezët, pemët dhe perimet, ullinjët, vajin e udhinjëve, kurse duhanxhinjët e apasionuar, aty mund të gjejnë duhanin e Ostrosit, prodhimin më të mirë të këti lloji në Mal të Zi. Dëshmia më e mirë se në pazarin e Ulqinit dominojnë prodhimet vendase, është, sigurisht, sfilata e veshjeve kombëtare nga rrethina e Ulqinit, me të cilat janë të veshura shumica e shitseve. Duke ofruar prodhimet e veta, ato me veshjen e tyre na e bëjnë të ditur se prej cilit rajon vijnë dhe vetë ky fakt paraqet garancionin më të sigurtë për kualitetin e mallit.

Transporti[redakto | redakto tekstin burimor]

Regjistracionet e automobilave.
Pika kufitare nërmjet Malit të Zi dhe Shqipëris: Sukubinë-Muriqan.

Transporti tokësor është forma më e përdour e transportit në Ulqin. Rrugët kryesore që lidhin Ulqinin me jashtë janë: Magjistralja Ulqin - Sukobinë (që lidh Ulqinin me Shqipëri) dhe Magjistralja Ulqin - Tivar (që lidh Ulqini me Tivarin dhe në vazhdim me qytet e tjera të Malit të Zi), të dyja këto magjistrale janë pjesë e Rrugës europiane E851. Rrugët kryesore për qarkullim në qytet janë: Hafiz Ali Ulqinaku, Gjergj Kastrioti Skenderbeu, Kosovës, Nënë Tereza, Vëllezërit Frashëri dhe Detarët e Ulqinit. Komunikacioni publik është aktiv vetëm gjatë sezonit verorë, ku si mjete transporti veprojnë furgonët, që në lokal njihen si kombi. Stacioni i autobusave në Ulqin gjendet në lagjen Totosh të Ulqinit.

Regjistrimet e tabelave ne Komunën e Ulqinit janë të shenuara me UL.

Transporti detar është prezent vetëm gjatë sezonit veror. Ulqini nuk ka një port të mirëfillët detar por vetëm një marinë detare të vogël. Egzistojnë 2 destinacione të rregullta: Ulqin - Plazhi i Madhë - Ulqin dhe Ulqin - Budvë - Ulqin. Pastaj ka anije që kryejnë lundrime nga plazhe të ndryshme deri tek Guri i Gjeranave dhe ka anije që kryejnë shërbime taksi, pra lundroj në destinacione të çfarëdoshme. Porti më i afërt detar është i Tivarit 25 km, anijet nga ky port kryejn destinacionet Tivar - Bari - Tivar dhe Tivar - Ankona - Tivar. Porti i Shëngjinit është 80 km largë.

Transporti hekurudhor nuk është prezent në Ulqin. Stacioni më i afërt hekurudhor është i Tivarit 25 km. Stacioni i Tivarit është stacioni fillestar i Hekurudhës Tivar - Beograd.

Transporti ajror i rregulluar nuk është gjithashtu prezent në Ulqin, por në Fushën e Ulqinit gjendet në Aeroport i thjeshtë me një pistë 1 km me sipërfaqe bari. Ky aeroport përdoret vetëm nga një aeroplan i vogël që kryen fluturime charter që ka vend vetëm për 2 persona, gjithashtu përdoret edhe si vend uljeje për helikopterë. Aeroportet që kanë destinacione të rregullta më të afërt me Ulqinin janë: i Podgoricës 70 km, i Tivatit 90 km, i Dubrovnikut 125 km, i Tiranës 135 km dhe i Prishtinës 280 km.

Detaria[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Detaria e Ulqinit.

Detaria në qytetin e Ulqinit ka qenë gjithmonë prezente duke filluar që nga kohrat e Ilirisë e deri në ditët e sotme. Ky qytet 2 mijëvjeçar e gjysëm i vjetër ka dhënë, është duke dhënë dhe do të jap detarë të shkathtë. Sot në Ulqin nuk mund të shihen anije të mëdha me vela-velanije për shkak se historia e ka vendosur këtë por ka shumë anije të madhësive të vogla dhe të mesme. Nën Kala (Qytetin e Vjetër) gjendet mini-marina e quajtur "Kacema" e ndërtuar në vitin 2011 që nuk është plotësisht funksionale dhe praktike. Ka propozime tek qeveria malaziase dhe qeveria lokale për hapjen e shkollës së mesme të detarisë në Ulqin dhe ndërtimin e një marine plotësisht funksionale në Gjirin e Valdanosit.

Sporti[redakto | redakto tekstin burimor]

Sporti është pjese e pandashme e jetës së përditshme të shumë banorëve të Ulqinit. Në këtë qytet janë aktive shumë klube të sporteve të ndyshme. Sportet më të njohura janë Futbolli, Hendbolli, Basketbolli, Tenisi; por edhe sportet ushtarake si Karate, Kick-boxing dhe Tekuando. Janë të pranishme disa fusha futbollistike, disa fusha tenisi, një pistë atletike, disa salla dhe fusha të hapura për indoor sporte (basketboll, hendboll, volejboll, mini-futboll). Sporte që luhen vetem në verë për shkak të kushteve atmosferike janë vaterpolo, beach volley dhe noti, por edhe sporte ekstreme si kite surfing dhe surfing.

Futbolli[redakto | redakto tekstin burimor]

Stadiumi "Safari", stadiumi ku OFK Federalli zhvillon ndeshjet.

Futbolli është një ndër sportet më të njohur në Ulqin. Klubi i parë sportiv në Ulqin është hapur me 1921 me emrin Olcinium (emër latin, shqip: Ulqini), pastaj pas Luftës së Dytë Botërore ka marrë emrin Bjelogorac (emër serbokroat, shqip: Malabardhë). Prej vitit 1983 është emëruar Otrant, që do të zgjasë deri më 2013 kur klubi do të mbyllet për shkak të borxheve të mëdha financiare. Prej vitit 2013 si klubi kryesor i Ulqinit do të qëndron Federalli, që është formuar më 2006 si klub për të rinjë. Tani për tani Federalli merr pjesë në Ligën e Tretë të Malit të Zi. Gjatë viteve të fundit kanë qenë prezent edhe klube të tjera futbollistike për të rinjë si: Ulqini dhe Bellevue, por për shkaqe finaciare janë mbyllur. Për lojtaret femra është hapur klubi i quajtur Ulqini që merr pjesë në Ligën e Parë për Femra e Malit të Zi. Në Ulqin gjenden 2 stadiume që përmbushin kushtet për organizimin e ndeshjeve zyrtare: Stadiumi Olympic dhe Stadiumi Safari. Në Stadiumin Olympic ndeshjet i ka luajtur Otranti kurse në Stadiumin Safari ndeshejt i luan Federalli. Përveç këtyre 2 stadiumeve në Ulqin gjende edhe disa fusha futbollistike për tranjim si: 2 fushat futbollistike të Qendrës Sportive "Çausheviqi", fusha futbollistike pranë plazhit "Miami Beach" dhe 2 fusha futbollistike pran Tennis Club Bellevue. Fusha për mini-futboll gjenden: një pran Shkollës së mesme, një në afërsi të Kripores, një në lagjen Gjerana, një në Katërkollë dhe një në Kravar.

Basketbolli[redakto | redakto tekstin burimor]

Është një sport që në vitet e fundit sa vjen e bëhet më i njohur. KB Ulqini është klubi kryesor në Ulqin, që është formuar më 1976. KB Ulqini merr pjesë në Ligën e Parë të Basketbollit në Malit të Zi. Ndeshjet i luan në Sallën sportive të Sh.M.K. Vllazërim-Bashkim, që është restauruar më 2009.

Hendbolli[redakto | redakto tekstin burimor]

Si një ndër sportet më të sukseshme në historinë sportive të Ulqinit gradualisht pas rënies së Jugosllavisë ka pësuar rënie. Por me formimin e KH Ulqini në vitin 2010 ky sport ka hyrë në skenën e sporteve më përfaqësuese të qytetit. Tani marrin pjesë në Ligën e Parë të Hendbollit të Malit të Zi. Përkrah këtij klubi qëndron edhe Klubi i Hendbollit për Femra Ulqini. Ndeshjet i luajnë në Sallën sportive të Sh.F. Marshall Tito.

Varterpolli[redakto | redakto tekstin burimor]

Sporti i vateroillit zhvillohet vetëm si sport argëtues gjatë sezonit verorë. Në vitin 1954 për herë të parë është hapur klubi i vaterpollit Gusar. Klubi merr pjesë tetë vite me rradhë në Kampionatin e Malit të Zi në Vaterpollo, ku në vitin 1962 do të pushoj së ekzistuari.

Sportet argëtuese[redakto | redakto tekstin burimor]

Treva e Ulqinit jep në mundësi të madhe për sporte argëtuesi si: zhytje pran anijeve dhe gërmadhave nën-detare, kitesurfing në Plazhin e Madhë dhe Adë të Bunës, çiklizëm malorë, hiking, orientim, çiklizëm nëpr Ullishtë, Valdanos dhe Pyllin e Pishave, ecje nëpër Plazhin e Madhë dhe Adë të Bunës, peshkimi detar në Detin Adriatik, peshkimi liqenor në Liqenin e Shasit dhe peshkimi lumor në Lumin Buna, gjuetia në Shtoj, Zogaj dhe Kënetë.

Institucionet[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Policia
  • Zjarrëfikësat
  • Ndihma e Parë (Uregjenca)
  • Komuna
  • Elekrodistribucioni
  • Spitali (Shtëpia e Shëndetit)
  • Posta
  • Shtëpia e Kulturës
  • Muzeu i Qytetit
  • Arikivi i Qytetit
  • Shërbimi i Kumunaljeve
  • Biblioteka

Pikat interesante[redakto | redakto tekstin burimor]

Një karakterstikë tjetër e Ulqinit është se është ndër qytetet e rralla në Evropë ku mund të gjendet uji i njelmët (deti) dhe uji i ëmbël (liqe dhe lumenj). Ekzistojnë shumë pika interesante të cilat ia vlen të shikohen në Ulqin. Spikasin plazhet e shumta me rërë të hollë por nuk mungojnë as ata me shkëmbinj. Në rajonin e plazhit të madh "siparin" e hap plazhi Otrant, për të vazhduar pastaj me plazhin Lido, Bellvi, Evropa etj.

Nëse jeni në kërkim të plazheve me gurë atëherë edhe atë mund ta gjeni. Plazhet në pjesën e teritorit nga plazhi i madh tek plazhi i vogël përbëjnë perla të plazheve me gurë. Adhuruesit e hedhjeve nga shkëmbijtë e lartë kanë mundësi që të testojnë adrenalinën e tyre në këtë pjesë.

Për ata që preferojnë ujin e ëmbël atëherë si alternativë vjen Liqeni i Shasit. Xhiro me varkë, restaurant i mirë peshku dhe gjelbërim pa kufi, kjo është më e pakta që mund të gjesh afër Liqenit të Shasit. Afër liqenit për ata që e kanë qef historinë, mund të vizitohet kalaja e dikur Qytetit të Shasit. Përveç kësaj aty janë të vendosura edhe disa kisha që datojnë mjaft herët.

Ulqini sot[redakto | redakto tekstin burimor]

Ulqini sot përbën një nga qytetet me investimet më të vogla në Republikën e Malit të Zi. Megjithatë turizmi po përjeton rritje lineare falë resurseve të papërshkrueshme dhe unike të cilat i posedon. Sektori privat mundëson strehimin e mijëra turistëve në të njëjtën kohë. Kualiteti i strehimit çdo vit e më shumë po rritet duke e rritur edhe perspetivën. Ajo çka vërehet lehtë është edhe interesimi i biznesmenëve botërorë për investime kapitale në Ulqin.

Qytetet Binjake[redakto | redakto tekstin burimor]

Njerëzit me famë me prejardhje nga Ulqini[redakto | redakto tekstin burimor]

Vizitorët e famshëm[redakto | redakto tekstin burimor]

Pikturë nga Kolë Idromeno: Pamje nga Ulqini, 1897.

Lidhjet e Jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

Burim i të dhënave[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Prof. doc. Ruzhdi Ushaku, Ulqini në përmasë kërkimi dhe frymëzimi, Lika foundation Ulqin 2010, ISBN 978-86-908739-2-0
  2. ^ Xhafer Belegu, "Lidhja e Prizrenit", (Tiranë, 1939). fq. 98.
  3. ^ Riza Rexha, "Ulqini në vitet e Lidhjes Shqiptarë të Prizrenit 1878-1881", (Ulqin 1998), fq. 82-83.
  4. ^ Xhafer Belegu, "Lidhja e Prizrenit", (Tiranë, 1939), fq 113.
  5. ^ Xhafer Belegu, "Lidhja e Prizrenit", (Tiranë, 1939), fq. 110-111.
  6. ^ Riza Rexha, "Ulqini në vitet e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit 1878-1881", (Ulqin 1998), cit, fq. 183.
  7. ^ Xhafer Belegu, "Lidhja e Prizrenit", (Tiranë, 1939), fq. 115.
  8. ^ "Ulqini në vitet e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit 1878-1881", (Ulqin 1998), fq. 189.
  9. ^ "Ulqini në vitet e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit 1878-1881", (Ulqin 1998), fq. 195.
  10. ^ Aleks Buda, Shkrime Historike 2, (Tiranë 1986), fq. 172.
  11. ^ Zavod za statistiku Crne Gore - MONSTAT
  12. ^ Ushaku, Ruzhdi, "Ulqini në përmasa kërkimi dhe frymëzimi", Fondacioni Lika, Ulqin, 2010

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]