Urbanistika
Urbanistika (trajta e pashquar urbanistikë) është studimi dhe teoria e ndërtimit dhe pajisjes me shërbime të qyteteve ose kulturave kryesisht urbane. Termi Planifikim Urban është sinonim me termin Urbanistike. Në Shqipëri, historikisht, me termin Urbanistike, është nënkuptuar Projektim Urban.
Përmbajtja |
Historik i Shkurtër[redakto]
Ndonëse urbanistika ka ekzistuar si profesion që ne themelimin e qyteteve te para, urbanistika moderne lindi si profesion në dekadat e para të shek. XX, kryesisht në përgjigje te kushteve të këqija higjeniko-sanitare dhe social-ekonomike të qyteteve industriale që po rriteshin me shpejtësi. Fillimisht me këto çështje u morën profesionistet me te ndërgjegjshëm nga fusha si arkitektura dhe inxhinieria e ndërtimit. Më pas, në këtë grup u shtuan edhe specialiste te shëndetit publik, ekonomiste, sociologe, juriste, dhe gjeografë, pasi kompleksiteti i menaxhimit te qyteteve nisi te kuptohej me qarte. Teknikat bashkëkohore te planifikimit urban e rajonal për analizimin, projektimin, dhe krijimin e zonave urbane u zhvilluan prej sintezës nder-disiplinore të këtyre fushave. Sot urbanistika mund të përshkruhet si procesi teknik e politik që ka të bëjë me mirëqenien e popullsisë, kontrollin e përdorimeve të tokës, projektimin e mjedisit urban, përfshire rrjetet e transportit dhe komunikacionit, dhe mbrojtjen e mjedisit natyror.
Nenkategorite e Profesionit te Urbanistikes[redakto]
- Planifikim Fizik
- Sistemet e Strehimit
- Planifikim Transporti
- Planifikim Mjedisor
- Planifikim Ekonomik
- Planifikim Ndërkombëtar
- Projektim Urban
Arsimimi ne Profesionin e Urbanistit[redakto]
Në Evropë, përfshire në Shqipëri, hyrja në profesionin e urbanistit arrihet me marrjen e një diplome universitare. Në Amerikën e Veriut, hyrja ne profesionin e urbanistit arrihet me marrjen e një diplome pasuniversitare Master. Aktualisht në Shqipëri ka tre universitete që ofrojnë diplome në urbanistikë ose në arkitekturë me nën-specialitet urbanistikë:
Urbanistë të famshëm në botë[redakto]
Renditje kronologjike:
Projektues të njohur[redakto]
- c. 332 p.e.s Dinocrates - Aleksandria, Egjipt
- c. 408 p.e.s Hippodamus - Pireu, Thuri, Rodi
- 1682 William Penn - Philadelphia, Pennsylvania
- 1791 Peter Charles L'Enfant, - Washington, DC, SHBA
- 1853 Baron Haussmann - projektuesi i shëtitoreve te gjera në Paris
- 1859 Ildefons Cerdà - projektuesi i lagjes Eixample ne Barcelonë
- 1882 Arturo Soria y Mata - Ciudad Lineal, Madrid
- 1898 Ebenezer Howard - Qyteti-Kopsht
- 1909 Daniel Burnham - Chicago, Illinois
- 1912 Walter Burley Griffin - Canberra
- 1925 Ernst May - njesite e banimit ne Frankfurt, Gjermani, perfshire Römerstadt
- 1927 Bruno Taut - projektet Hufeisensiedlung, Berlin
- 1928 Henry Wright - Radburn, New Jersey
- 1930 Robert Moses, pergjegjesi per urban renewal ne New York
- 1930 Ernst May - Magnitogorsk dhe 20 projekte te tjera urbane në Bashkimin Sovietik
- 1935 Frank Lloyd Wright - Broadacre City (koncept)
- 1950 Le Corbusier - Chandigarh, India
- 1957 Lucio Costa - Brasília, Brazil
- 1960 Konstantinos Doxiadis - Islamabad, Pakistan
- 1964 Jaime Lerner - Curitiba, Brazil (transportation and land use combination)
- 1966 Walt Disney - Experimental Prototype Community of Tomorrow EPCOT (Koncept)
- 1970 Paolo Soleri - Arcosanti, Arizona, si dhe koncepti i arkologjise.
- 1973 Moshe Safdie - Coldspring New Town, Baltimore, Maryland
- 1984 Andres Duany, Elizabeth Plater-Zyberk - Seaside, Florida
- 1990 Peter Calthorpe - Laguna West, California
