Vasile Lupu
Vasile Lupu (1595–1661) ka qënë Voivode në Moldavia (Prince) midis 1634 dhe 1653. Vasile Lupu me mbiemrin "ujku" i cili sundoi si një princ i Moldavisë dhe siguroi fronin Moldavian në 1634 mbas një seri komplikimesh ai mundi ta mbante atë për njëzet vjet. Vasile ka qene bir i një shqiptar dhe i një trashëgimtare moldave. Ai ishte një administrator me kapacitet dhe një financier brilant dhe shpejt u bë njeriu më i pasur në kristianizmin lindor. Judiciously placed gifts kept him on good terms with the Ottoman authorities.[1][2]
Përmbajtja |
Jeta e tij e hershem[redakto]
Vendlindja e tij [3][4] quhet Arbanasi,fshat shqiptar ne Bullgari.
Sundimi[redakto]
Megjithëse pranohej haptazi qË ishte shqiptar në kohen e tij, dhe kishte mbajtur poste të larte nën sundimin e Miron Barnovschi, Vasile Lupu ishte zgjedhur princ si një shenje e pranimit nga bojaret vendas' dhe si reaksion kundra grekeve dhe levantine-ve. Kjo edhe sepse Vasile Lupu kishte drejtuar një kryengritje kundër Alexandru Iliaş dhe pasuesve të tij të huaj, being led into exile by Moise Movilă (although he was backed by Prince Matei Basarab and the powerful Pasha i Silistra, Mehmet Abza).
His rule was marked by splendor and pomp. He was a builder of notable monuments (the unique Trei Ierarhi church in Iaşi), a patron of culture and arts (introducing printing presses, founding the Academia Vasiliană upper school - that was to last, as the "Şcoala mare domnească", until 1821). These acts also had negative effects, the tax burdens being increased to an intolerable level.
After relations between the two Princes soured, Vasile Lupu spent much of his reign fighting the Wallachian Matei Basarab, trying to impose his son Ioan to the throne in Bucharest. His army was defeated twice in 1639 (at Ojogeni and Nenişori) and a third time, at Finta, in 1653. After this last battle, the Moldavian boyars rebelled and replaced him with the Wallachian favorite, Gheorghe Ştefan. Vasile Lupu went into exile and died while being kept in Turkish custody at Yedikule prison in Istanbul.
Vasile ndertoi nje aleance te fuqishme me Bohdan Khmelnytsky, duke martuar me vajzen e tij Ruxandra me Tymofiy (Tymish) - the hetman's son, who went on to fight alongside Vasile Lupu at Finta.
Ligjet dhe reformat[redakto]
Vasile Lupu futi ligjin e pare te kodifikuar te shkruar ne Moldavi (1646, publikuar ne Iaşi). I njohur si Carte româneascǎ de învăţătură ("libri i te mesuarit rumanisht") ose Pravila lui Vasile Lupu ("Kodi i Vasile Lupu"), dokumenti nuk bie ndesh me traditen bizantine, ka qene nje rishikim i perkthyer i te drejtes zakonore (dhe pothuajse i ngjashem me ekuivalentin bashkekohes Wallachian).
Referenca[redakto]
- Gheorghe I. Brătianu, Sfatul domnesc şi Adunarea Stărilor în Principatele Române, Bucharest, 1995
| Parardhësi Moise Movilă |
Prince/Voivode of Moldavia 1634-1653 |
Pasardhësi Gheorghe Ştefan |
| Parardhësi Gheorghe Ştefan |
Prince/Voivode of Moldavia 1653 |
Pasardhësi Gheorghe Ştefan |
 Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me: Vasile Lupu |
