Shko te përmbajtja

Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë
  • Principauté abbatiale de Stavelot-Malmedy
  • Preensdom Stavelot-Malmedy
  • Abdijvorstendom Stavelot en Malmedy
  • Fürstabtei Stablo-Malmedy
651–1794
Stema; në një fushë blu, gjysma e sipërme tregon një njeri, të veshur me të kuqe, me një skeptër peshkopi në dorën e tij të majtë, një ndërtesë kishtare në të djathtën e tij; gjysma e poshtme tregon një ujk, me ëith pannier sacks në shpinën e tij.
Emblema
Harta thekson Abacinë e Stavelotit, një rajon që përmban Stavelotin dhe Malmedinë. Ndodhur përgjatë brigjeve të një lumi dhe e strukur midis dukateve të Limburgut dhe Luksemburgut si dhe Peshkopatës së Liezhit.
Stavelot-Malmedia, në vitin 1560, brenda Qarkut të Rinit të Poshtëm–Vesfalisë
StatusiAbaci
KryeqytetiStaveloti
50°23′N 5°56′E / 50.383°N 5.933°E / 50.383; 5.933
QeverisjaPrincipatë zgjedhore
Epoka historikeMesjeta
• Themelimi i abacisë së Malmedisë
648
• Themelimi i abacisë së Stavelotit
651
• Abat Popo i Deinze
1020–1048
• Abat Vibaldi
1130–1158
• Aneksohet nga Franca
1794
• Krijimi i departamentit francez të Urthes
1794
9 qershor 1815
Paraprirë nga		Pasuar nga
Perandoria Karolinge
Departamenti i Urthes
Sot pjesë eBelgjikë
* Stavelotin e mori Mbretëria e Bashkuar e Holandës; Malmedia u bë provinca Prusiane e Jyliç-Kleves-Bergut.

Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë, gjithashtu Principata e Stavelot-Malmedisë, ndonjëherë e njohur me emrin e saj gjerman Stablo, ishte një principatë kishtare e Perandorisë Gjermaniko-Romake. Pushteti princëror ushtrohej nga abati benediktin i manastirit të dyfishtë perandorak të Stavelotit dhe Malmedisë, i themeluar në vitin 651. Bashkë me Dukatin e Builjonit dhe Princ-Peshkopatën e Liezhit, ishte një nga vetëm tre principataqt e Holandave Jugore, që nuk qe kurrë pjesë e Holandës Spanjolle, më vonë Holandës Austriake,[1] e cila pas vitit 1500, u caktua në Qarkun Burgund, ndërsa prinicipatat iu caktuan me Qarkun perandorak të Renit të Poshtëm.[2]

Si një princ-abat, abati i Stavelot-Malmedisë qëndronte në katedrën kishtare të Kolegjit të Princave Sundues të Dietës Perandorake përkrahë princ-peshkopëve. Bashkë me pak princ-abatë të tjerë, ai kishte një votë të plotë (votum virile),[3] në dallim me shumicën e abatëve perandorakë, që ishin vetëm përfqësues të votimit kolektiv të katedrave të tyre kuriale përkatëse.

Në vitin 1795, principata u shfuqizua dhe territori i saj u përfshi në departamentin francez Ourthe.[4] Kongresi i Vjenës, në vitin 1815 ia caktoi Stavelotin Mbretërisë së Bashkuar të Holandës, ndërsa Malmedia u bë pjesë e the distriktit prusian Eupen-Malmedy.[5] Të dy, tashmë janë pjesë e Belgjikës—që nga viti 1830 Revolucioni Belg dhe në vitin 1919 Traktati i Versajës, përkatësisht (Malmedia u përfshi me Belgjikën në vitin 1925). Në vitin 1921, kisha-abaci e Malmedisë u bë katedrale jetë-shkurtër e Dioqezës së Eupen-Malmedisë.

Historia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Themelimi

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Një statujë e ngjyrosur e një burri pak a shumë në të të 30-at e tj, që mban një mitrë të artë dhe veshje priftërore të kuqe, blu dhe të arta. Ai mban një bibël në dorën e tij të majtë dhe një kafshë, me gjasa një ujk, që qëndron në këmbët e tij.
Shën Remakli

Rreth vitit 650, Shën Remakli themeloi Abacinë e Stavelotit pranë lumit Amblève,[5][6] në tokat përgjatë kufirit midis peshkopatave të Këlnit dhe Tongerenit,[7] territor që në atë kohë i përkiste Grimoaldit, majorit austrasian të pallatit dhe anëtarit të familjes Arnulfinger-Pepinide. Një kartë e Sigebertit të III, mbretit të Austrasisë dhënë Remaklit me manastiret e Stavelotit dhe Malmedisë, e cila gjendej pak kilometra në lindje të pyllit të Ardeneve, "një vend izolimi të tmerrshëm dhe vetmitar, i cili ka bisha me shumicë".[8][9] Sigeberti i dha tokat pyjore; e ngarkoi mojorin e tij të pallatit, Grimoaldin të Vjetrin, me furnizimin me para për të ndërtuar dy manastiret; dhe vazhdoi të kujdesej për këto bashkësi me dhurata personale.[10]

Siti i Malmedisë me gjasa ishte tashmë i banuar para themelimit të abacisë, megjithëse etimologjia duket se tregon papërshtatshmërinë e Malmedisë. Mal(u)mund(a)-arium ishte "një vend i rrethuar me ujëra", ose, me më shumë gjasa, Malmund-arium, një "vendbashkim i keq rrjedhash". Lumi Varken pjesërisht u kanalizua dhe argjinaturat e tij u përforcuan, për të penguar përmbytjet që përjetonte shpesh Malmedia.[7] Kisha-abaci në Malmedi iu kushtua Shën Benediktit.[9]

Manastiri i Malmedisë konsiderohet nga historianët dhe hagiografët si pak më i vjetër sesa manastiri i Stavelotit,[11] me qytetin që pretendon se themelimi i tij daton nga viti 648.[12] Malmedia është listuar në harta më të hershme sesa Staveloti dhe komisioni i caktuar në vitin 670, nga Kilderiku II, në mënyrë që të kufizonte territorin e abacisë, nisi nga Malmedia (de Monasterio Malmunderio). Në vijim, territori i abacisë u zgjerua drejtë perëndimit, në këtë mënyrë, Staveloti u bë qendra gjeografike dhe kryeqyteti i principatës.[7]

Kisha e parë në Stavelot u ndërtua nga abati Godvin dhe, më 25 qershor 685, iu kushtua shënjtëve Martin, Pjetër dhe Pal.[13] Reliktet e Shën Remaklit u strehuan në këtë kishë të re.[14]

Territori i Stavelot-Malmedisë

Zhvillimi dhe Mesjeta e Hershme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në vitin 747, Karlomani, dukë i frankëve dhe major i pallatit të Austrazisë, i zgjeroi territoret e abacisë me dhurata të vetat, pas abdikimit të tij.[15] Përgjatë shekullit të IX, abatët luajtën një rol të rëndësishëm kulturor në Lotharingi, veçanërisht falë abatit Kristian. Rreth vitit 875, reliktet e Shën Quirinit u bartën nga Gasny në Abacinë e Malmedisë, pas ndërhyrjes së perandorit Karli Tullaci, pjesërisht për të siguruar relikte të krahasueshme me ato të Shën Remaklit në Stavelot.[16]

Përgjatë shekullit të VII dhe të VIII, dy abacitë vijuan misionin e tyre të ungjillizimit, bashkë me pastrimin e pyllit. Me rënien e Perandorisë Karolinge, megjithatë, abatët pësuan të njëjtën rënie si gjetiu, duke e lënë principatën në kujdesin e abatëve laikë—guardian të përkohshëm—nga viti 844, deri në vitin 938, duke përfshirë Ebon, arkipeshkvin e Reimsit, Adalardin Seneshal dhe Reginarin dhe Giselbertin, dukë të Lorenës.[17][18]

Nëpërmjet harkadave të një porte është e dukshme një pjesë e gjerë e façadës me tulla të kuqe të ndërtesës dy-katshe, me korniza të mëdha dritaresh me harqe me gurë të bardhë. Çatia gri me dritaret e katit të tretë fusin dritën e qiellit. Hyrja paraprihet nga një palë shkallësh të vogla, e rrethuar nga zbukurime që tregojnë dy figura që mbajnë një stemë.
Abacia e Stavelotit

Mirëpritja e pelegrinëve dhe të sëmurëve ishte një pjesë e misionit të murgjëve. Miracula sancti Remacli përmend xenodochium, bujtinën e manastirit, ku bujteshin pelegrinët e varfër, duke përfshirë ushqim për pothuajse tetë ditë, ndërsa ata kryenin devocionet e tyre; kjo bujtinë ndryshon nga spitali i abacisë: hospitale coenobii. Më 13 prill 862, Lothairi II i Lotharingisë, ndërsa merrej me shpërndarjen e pronave ad hospital ejusdem coenobii, urdhëroi që të dhjetat vendore ti paguheshin spitalit absque netligentia et tarditate, një urdhër i konfirmuar më 10 qershor 873.[13]

Në dhjetor 881, normanët, duke përfshirë Godfridin, dukë i Frizisë, e pushtuan zonën, dogjën të dy abacitë dhe shkaktuan largimin e murgjëve me thesaret dhe reliktet e tyre.[14][17][19][20][21] Mjaft burime historike japin dëshmi të sulmit në vitin 881, i cili ishte i mirë-përgatitur dhe organizuar. Murgjit nxituan të groposnin reliktet e Remaklit dhe të largoheshin për në Porcien, në Bogny-sur-Meuse të tanishëm, në Ardennes franceze; rajoni përreth ishte gjerësisht i pa prekur nga pushtimi. Staveloti dhe Malmedia u dogjën të dyja, me murgjit që nuk u kthyen deri pak para krishtlindjeve të vitit 882, me një qëndrim në Chooz, për ti lejuar atë të riparonin çatitë e ndërtesave monastike. Reliktet nga Akeni, të cilat i ishin besuar murgjëve në Stavelot, për shkak të kërcënimit norman, u kthyen të paprekura. Në mirënjohje, më 13 nëntor 882, Karli i Shendoshi—perandori karoling dhe mbreti i Frankisë Lindore, Alemanisë dhe Italisë—u dha abacive tokat e Blendef, një varësi e Louveigné, dhe u restauroi atyre kishëzën në Bra (tani pjesë e Lierneux në Liège).[13]

Në vitin 885, normanët zhvatën pengje nga Hesbaye dhe kaluan përmes luginës së Mozës, duke marshuar gjatë Prüm, duke bërë që mugjit e Stavelotit të largoheshin prapë, duke gjetur strehë në Kontenë e Logne dhe Chèvremont; Miracula Remacli jep hollësi të largimit nga pushtuesit dhe ndjek endjet e murgjëve.[13] Pas pushtimeve, abati Odilon filloi të rindërtonte abacinë e rrënuar të Stavelotit, me mbështetje nga peshkopët e Liège—duke përfshirë Notkerin, princ-peshkopin e parë. Abatët Odilon dhe Verinfrid, rindërtuan abacitë, me ndërtesë të re; duke e rithemeluar bashkësinë monastike; riorganizuan principatën. Nga koha e Dinastisë Otoniane në fillim të shekullit të X, abacitë ishin prapë të përshtatshme për staturën perandorake.[17] Një kishë e re abaci u ndërtua në Malmedi në vitin 992, kushtuar Shën Kuirinit;[16] në vitin 1007, një kishë famulli iu konsakrua Shën Gereonit.[7]

Një oborr i rrethuar nga një ndërtesë guri, me bimë kacavjerrëse të rritura përreth dritareve me korniza druri.
Abacia e Malmedisë

Një tjetër rrezik e kërcënonte abacinë—dhe Perandorinë Perëndimore—në shekullin e X: pushtimet hungareze. Duke qenë rrëzuar si dukë i Lotharingisë, Konradi i Kuqi i ftoi hungarezët të shkatërronin kundërshtarët e tij, Brunon e Madh, arkipeshkvin e Këlnit dhe Reginarin e III, kontin e Hainautit. Annales Stabulensis raportojnë se: Anno 954 Ungri populantur regiones Galliæ ... Anno 955. Victoria de Ungris ["Në vitin 954, hungarezët shkretuan rajonet e Galisë ... Në vitin 955, fitorja mbi hungarezët"]. Më 1 korrik 960, Erakli, peshkopi i Liezhit, i shtytur nga frikërat e kohës, u dha murgjëve një vend për të ndërtuar një strehë në Liège, megjithëse pesë vjetë më herët, fitorja e perandorit Otonit të I mbi hungarezët në Lekfeld, e kishte larguar rrezikun e plaçkitjes hungareze.[13]

Periudha kyç e ndërtimit në abacinë e Stavelotit përkon me sundimin e princ-abatit Popo i Dajncit, themeluesi i dytë i abacisë,[22] i cili ishte abat nga perandori gjermaniko-romak Henri II, në vitin 1020.[23] Ai ndërtoi një kishë mbresëlënëse mbi 100 metres (330 ft) të gjatë, e cila u konsakrua në prani të perandorit Henri III, më 5 qershor 1040.[13] Thietmari ishte patroni laik, i cili mblodhi thadërtarët dhe muratorët për të ndërtuar kishën abaci. Gjithashtu, duke konfirmuar autenticitetin e relikteve të Shën Kuirinit në Malmedi në vitin 1042,[16] Popo e ripërtëriu kultin e Shën Remaklit. Popo vdiq në vitin 1048; kulti i tij, i cili filloi pothuajse menjëherë,[24] përqëndruar në vendpushimin e tij në kriptë. Malmedia u zhvillua përreth manastirit; deri në fund të shekullit të X, fshatarët e përdornin kishëzën e Shën Lorencit, një apsidiolë e kishës abaci, si vendin e tyre të adhurimit.[7]

Henri III, perandor gjermaniko-romak, i pranishëm në konsakrimin e kishës së ndërtuar në Stavelot nën princ-abatin Popo i Dajncit, 1040

Në vitin 1065, u krijua kundërshti, kur Ano II, arkipeshkëvi i Këlnit, emëroi Tegernonin e Brauweiler, abat të Malmedisë, me autoritet të dyshimtë—ndërsa Malmedia ishte në arkidioqezën e Këlnit, dy abacitë ishin të lidhura dhe, në këtë mënyrë, nën mbikëqyrjen e dioqezës së Liège, ku gjendet Staveloti. Kjo ndodhi megjithë mjaft vula të mëparshme perandorake që përforconin pozicionin, që dy abacitë duhet të ishin subjekte të një abati të vetëm.[25]

Murgjit nga Staveloti kryen një proçesion për në Malmedi me skeptrin dhe reliktet e Shën Remaklit për të përkujtuar murgjit rrebelë të urdhërit tradicional të abacive, që shenjti kishte themeluar. Reliktet dhe skeptri u bartën në një Dietë Perandorake të Henrit të IV, në Goslar. Në vitin 1066, ata kryen prapë proçesion, këtë herë për në Aken dhe Fritzlar; ata kryen proçesion për në Bitburg dhe Bamberg, vitin pasues. Fakti që lutjet e tyre nuk u plotësuan në dukje, i çuan murgjit në dëshpërim, që reliktet po bëheshin të pafuqishme ose që murgjit po ndëshkoheshin nga patroni i tyre; në vitin 1067 dhe 1068, abat Theodoriku madje shkoi në Romë për t’iu lutur papa Aleksandrit të II.

Ky qorrsokak zgjati për tre vjetë të tjerë, deri sa Henri zhvilloi një gjyq në Liezh gjatë Pashkëve, në vitin 1071; me ceremoni të madhe, murgjit proçesuan me reliktet e Shën Remaklit për të takuar bashkë-peshkopin e tij legjendar, Shën Lambertit, u bashkuan gjatë rrugës nga reliktet e Shën Simetrit. Mrekulli të shumta e bindën perandorin për të njohur bashkimin e dy abacive dhe për të ripohuar superioritetin e Stavelotit, duke e Anon të kapitullonte në vijim. Një proçesion i gëzueshëm kthimi për në Stavelot, pushoi gjatë rrugës për të kremtuar meshën në brigjet e Mozesë; më në fund, murgjit proçesuan me reliktet e Remaklit për në abacinë në Malmedi, duke simbolizuar restaurimin e autoritetit të tij dhe të tyre. Kjo seri episodesh rrëfehet në një narrativë heroike te Triumfi i Shën Remaklit dhe konfirmohet nga mjaft burime bashkëkohore.[14]

Në vitin 1098, Vibaldi lindi në një fshat të Chevrouheid, afër Stavelotit. Ai u zgjodh princ-abat në vitin 1130, duke luajtur një rol kyç në jetën fetare të rajonit dhe abacive. Në vitin 1138, ai i dha leje për ndërtimin e një kështjelle në Logne, e përmendur për herë të parë në një kartë të vitit 862 të abatit.[26][27] Midis shekujve të XII dhe të XV, megjithatë, abacia përjetoi një rënie të ngadaltë. Në shekujt e XIV dhe të XV, mjaft edikte perandorake, fillimisht të lëshuara nga perandori Karli IV, e vendosën abacinë nën mbrojtjen e kontëve të Luksemburgut.[28]

Qyteti dhe abacia e Stavelotit, rr. 1735

Periudha e Hershme Moderne

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në vitin 1509, Uilliami i Manderscheid organizoi një proçesion për të urtësuar kontenë e pabindur të Logne, një feud i abacisë, për t’iu nënshtruar juridiksionit të tij. Kortezhi ishte më shumë i përkushtuar, sesa i ngarkuar me tension; murgjit e Stavelotit që bartnin relikuaret e Remaklit dhe Babolene me relikuare të tjera; dhe murgjit e Malmedisë me relikuaret e Shën Kuirinit, Justit, Pjetrit, dhe Filipit; të bashkuar me famullitarë nga Lierneux me reliktet e Simetrit.[14] Në vitin 1521, pasi kështjella në Logne ishte çmontuar, Uilliami u shtoi "kont i Logne" titujve të abatëve, me kontenë që përfaqësonte shumicën e pjesës perëndimore të territorit të principatës.[27]

Kisha abaci shërbeu si një kishë manastir dhe si kishë pelegrinazhi deri në Revolucionin Francez. Kulla e saj mbresëlënëse e portikut u rindërua në vitin 1534;[22] (kati i saj përdhes dhe disa themele të tjera qëndrojnë akoma). Malmedia filloi të lulëzonte, veçanërisht në shekullin e XVI, me zhvillimin e tabakëve; në vitin 1544 kishte vetëm 216 shtëpi me një mijë banorë, por që në vitin 1635, do të ishin më shumë sesa trefishi i asaj.[7]

Princ-abat Alexandre Delmotte (1753–1766)

Pas vdekjes së abat Kristoforit të Mandershajdit, pati një seri abatësh në mungesë, duke përfshirë Maksimilian Henrin e Bavarisë (gjithashtu peshkop i Liezhit dhe Hildeshajmit), i cili e reformoi abacinë në vitin 1656.[9] Në shekullin e XVII, Staveloti dhe Malmedia ishin qendra të rëndësishme të tabërisë në Europë.[8] Prodhimi i letrës ishte veçanërisht e rëndësishme për Malmedinë, ashtu siç ishte prodhimi i barutit. Industri të tjera përfshinin manifakturën e pambukut, manifakturën e kompleteve të shahut dhe dominove, si dhe furrat e bukëve prej xhënxhefili.[11][12] Në vitin 1659, në Stavelot u ndërtua një kuvend kapuçin.

Megjithë asnjanësinë e abacisë dhe mbrojtjen e princ-abatit, territori u pushtua të paktën 50 herë nga trupat që kalonin përmes saj, plaçkitjet e të cilave patën pasoja shkatërrimtare për popullsinë, duke përfshirë rrënimin e 4 tetorit 1689, si të Stavelotit, ashtu dhe të Malmedisë[29] me urdhërat e Nicolas Catinat, gjeneral i Luigjit të XIV të Francës, gjatë Luftës Nëntë Vjeçare.[12] Në Stavelot, i gjithë qyteti, duke përfshirë 360 shtëpi, u shkatërrua, duke lënë vetëm abacinë dhe fermën e saj. Në Malmedi, rreth 600 nga 660 shtëpi të qytetit u shkatërruan, dhe u desh më shumë se një shekull për tu përfunduar rindërtimit. Muret e qytetit të Malmedisë të vitit 1601, u shkatërruar më parë nga trupat franceze në vitin 1658, gjatë Luftë Franko-Spanjolle të viteve 1635–1659|59]].[7] Luftërat dhe kalimi i trupave të Brandenburg-Prusisë, Republikës Holandeze, Francës dhe Liezhit—i kushtuan principatës shumën e 2.75 miljonë Reichsthaler. Abacia u desh të huazonte 134 000 talerë nga [[Provinca Liège|Liezhit dhe Vervierso; një tjetër këst, i ndarë mes bashkësisë, arriti në një tërësi prej 109 000 talerë, me interesa vjetore prej 14 161 talerë dhe arrears prej 26 000 talerë.[30]

Nga fillimi i shekullit të XVIII, principata kishte humbur një të tretën e territorit të saj, si pasojë e luftërave, zjarreve, plaçkitjeve dhe sulmeve. Përfaqësuesit në Dietën Perandorake u ankuan për këtë, në shekullin e XVI, Holanda Spanjolle kishte zaptuar mjaft territore dhe që Peshkopata e Liezhit kishte grabitur mbi gjysmë duzine seigneuries në një tërësi prej mbi 2000 familjesh; duke i shtuar faktin që vetë principata mbante vetëm 1693 familje, duke pasur 3780 familje para trazirave dhe se vuajtjet e principatës bënë që disa nga familjet më të pasura dhe më të fuqishme të mërgonin. Dieta Perandorake ia përgjysmoi Reichsmatrikel për abacitë (duke i pakësuar shumat dhe trupat që abacitë duhet të furnizonin ushtrinë perandorake) dhe duke përjashtuar çdo nevojë që abacitë të dërgonin trupa në ushtrinë perandorake për tre vjetë, një përjashtim i zgjatur për katër vjetë të tjerë, më 24 mars 1715.[30]

Célestin Thys, princ-abati i fundit i Abacisë së Stavelot-Malmedisë

Shfuqizimi

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Gjatë Luftërave Revolucionare, nga viti 1793 deri në vitin 1804, abacia u braktis nga murgjit dhe principata u shua. Staveloti u përfshi në Republikën Franceze me një dekret të 2 marsit 1793, bashkë me Franchimont dhe Logne.[31] Megjithë kundërshtimin nga figurat vendore, Malmedia u përfshi në mënyrë të ngjashme me një dekret të 9 Vendémiaire të vitit të IV (1 tetor 1795).[7] Vetë Abacia e Stavelotit u plaçkit dhe kisha u shit dhe shkatërrua;[32][33] nga kisha vetëm portat perëndimore mbeten, si një kullë e veçuar. Dy manastire—një shekullar, një për murgjit—mbijetojnë si oborre të prej guri e tullash të shekullit të XVII. Themelet e kishës abaci paraqiten si gjurmë, me muret dhe bazat e kolonave, që u mundësojnë vizitorëve të përfytyrojnë shkallën e abacisë romanike.[22]

Gjeografia dhe administrimi

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Bazuar kryesisht në luginat e lumenjve Ambleve dhe Urthe, principata zinte një pjesë thelbësore të asaj që tashmë është arrondissement de Verviers në provincën e Liezhit. Nga koha e Revolucionit Francez, principata kufizohej në veri me Dukatin e Limburgut, në jug dhe lindje me Dukatin e Luksemburgut dhe në veri-perëndim me Markezatin e Franshimontit dhe Kondrozit.[30]

Një kishë e vogël guri qëndron në një fushë. Apsida paraqet dy dritare të vogla me xhama të ngjyrosur, me kamare të zbrazëta me harqe sipër. Transepti i majtë është gjithashtu i dukshëm, me një kapelë në gjysmë-lartësi në afërsi.
Kisha e shek. XI të Shën Medardit në Xhignesse

Principata u nda në tre distrikte administrative: postelleries të Stavelotit dhe Malmedisë, dhe Kontea e Logne, në një tërësi prej rreth 28,000 banorësh.[6][12][30][34] postellerie të Stavelotit përmbanin 14 bashkësi, ndërsa ajo e Malmedisë përmbante vetë qytetin dhe bans të Waimes dhe Frankoshampsin. Kontea e Lonjesë u nda në katër quartiers: Hamoir (7 bashkësi), Ocquier (6), Comblain (5) dhe Louveigné (2), me asamble publike me bazë në Bernardfagne.

Gjithashtu, gjashtë bashkësi të tjera ishin eksklava, dhe kishte seigneuries të Anthisnes dhe Vien, në Confroz. Në vitin 1768, këto dy seigneuries u shkëmbyen me Liège për Chooz, Sclessin, dhe Ougrée.[30]

Mjaft burime vërejnë se kishte debate midis dy abacive, me Stavelotit që pretendonte primatin mbi Malmedinë,[35] me pakënaqësinë e të fundit; megjithëse abatët e rinj kurorëzoheshin në Stavelot në emër të të dyja abacive.[34][36] Ndërsa një principatë absolute, në disa çështje princ-abati duhet të konsultohej me një asamble të përgjithshme ose états të klerit, dinjitarëve, zyrtarëve të princit, kryebashkiakëve, dhe këshilltarët bashkiakë, roli kryesor i të cilëve ishte të votonin për taksat.

Lorcé i përkiste Stavelotit, si një numër fshatrash të tjerë në Ardennes

Secili prej tre distrikteve kishte asamblenë dhe gjykatën e tij provinciale, me një këshill princëror për rastet tepër të kontestuara. Si një gjykatë e fundit, qytetarët mund ti drejtoheshin Reichskammergericht (Dhoma Gjyqësore Perandorake), e krijuar nga perandori Maksimiliani I (sundoi në vitet 1508–19) sipas modelit të parliamenteve në Paris dhe Mekelen dhe me qendër në Frankfurt (1495–1527), Speyer (1527–1693) dhe Vetclar (1693–1806).[1]

Pak para shuarjes së principatës, ajo kontribuoi pak mbi 81 Reichsthaler për sesion për mbajtjen e Dhomës Gjyqësore Perandorake, nga të ardhurat vjetore prej rreth 25 000 gulden renezë.[6][34][36]

Arti

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Abacitë në Stavelot dhe Malmedi porositën disa nga veprat më të rafinuara të mbijetuara të Artit Mozan, një nga shkollat kryesore të Artit Romanik, veçanërisht në punimet e argjendarisë, e cila atëherë ishte forma më prestigjoze e artit. Koleksionet e tyre u shpërndanë nga luftërat dhe, në fund, nga Revolucioni Francez. Vepra nga abacitë tani ndodhen në muze përgjatë botës. Dorëshkrimi i iluminuar i Biblës së Stavelotit (tani në British Library) me gjasa ishte bibla kryesore e abacisë, që u krijua aty nga mjaft duar përgjatë një periudhe katër-vjeçare, duke përfunduar në vitin 1097[37] (vepra të tjera janë identifikuar si të prejardhura nga i njëjti scriptorium). Bibla është përshkruar si "një mikrokozmos i përsosur i ndikimeve dhe interesave që krijuan pikturën e parë Romanike".[38] Një grup dorëshkrimesh nga scriptorium më pak prodhimtarë në Malmedi iu dhuruan Bibliotekës së Vatikanit në vitin 1816, nga papa Piu VII,[39] duke përfshirë Biblën e Malmedisë dhe dy lectionarium rreth vitit 1300.[40] Ilustrimet e Malmedisë tregojnë një afërsi të veçantë me stilet e punimeve artistike të metaleve.[41]

Abati Vibald (sundoi në vitet 1130–58) ishte një ministër dhe diplomat i rëndësishëm perandorak, që konsiderhej si një nga patronët më të mëdhenj të Artit Mozan, në periudhën e tij më të mirë, megjithëëse shumë dëshmi për këtë janë rrethanore. Disa nga letrat e tij të mbijetuara diskutojnë vepra të cilat mund të identifikohen me vepra ekzistuese, ndërsa një "aurifaber G", të cilin disa e identifikojnë me Godefroid de Claire, një figurë në hije, të cilit i atribuohen shumë kryevepra. Mjaft porosi të rëndësishme ishin me siguri të vendosura nga Vibaldi me punishtet mozane të argjendarëve dhe metalpunusve, ndërsa vepra të tjera më vonë të lidhura me Stavelotin mendohet gjithashtu se janë porositur po nga ai.[42] Veprat, më së shumti smaltet champlevé me cilësi shumë të lartë, përfshijnë Triptikun e Stavelotit, një altar i bartshëm relikuari për dy fragmente të Kryqit të Vërtetë, rr. 1156, (tani në Morgan Library & Museum në Nju Jork),[32][43][44] Altari i Bartshëm i Stavelotit prej vitit 1146 dje relikuari në formë koke i papa Aleksandrit të II, rreth vitit 1150, me gjasa nga Godefroid de Claire (të dyja tashmë në Cinquantenaire Museum, në Bruksel).[45] Një reliev retrotabulum i Rrëshajave (1160–70) është në Musée national du Moyen Âge në Paris. Një retrotabulum i rëndësishëm dhe më i përpunuar i Shën Remaklit, rreth vitit 1150, me sipërfaqe prej rreth nëntë metrash katrorë, u thye gjatë Revolucionit Francez; dhe vetë dy pllakata të rrumbullakta të smaltuara mbijetojnë, në Berlin dhe Frankfurt,[46] megjithëse një vizatim i shekullit të XVII mbijeton në Liezh.[42][47]

Stema

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Stema e abacisë, me mitrën peshkopale, skeptrin dhe ujkun e ngarkuar me gurë, sipas legjendës si ndëshkim për ngrënien e gomarit të Remaklit, duke e zëvendësuar atë në bartjen e gurëve për ndërtimin e abacisë

Stema dhënë qytetit të Stavelotit, në vitin 1819, është gjithashtu ajo e abacisë—e ndarë në fasha midis një imazhi të Shën Remaklit dhe ujkut, i cili në legjendën e themelimit të Stavelotit bartëte tulla për ndërtimin e abacisë pasi kishte ngrënë gomarin e Remaklit.[9][32][48]

Lista e abatëve dhe princ-abatëve

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Më poshtë jepet një listë e abatëve dhe princ-abatëve të abacisë dyjare të Stavelot-Malmedisë dhe më vonë të abacisë princërore të Stavelot-Malmedisë:

Bashkimi personal me Princ-Peshkopatën e Liezhit 1576–1650

Shiko edhe

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referime

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  1. 1 2 André Uyttebrouck (1975). "Une Confédération et trois principautés". përmbledhur nga Rita Lejeune (red.). La Wallonie, le Pays et les Hommes (në frëngjisht). Vëll. 1. La renaissance du livre. fq. 215–244.
  2. ↑ "Seite 12: Niderlendisch vnnd Westuelisch Krayß". Hernach volgend die zehen Krayß (në gjermanisht). Augsburg: Steiner. 1532.
  3. ↑ Numri 67 i kolegjit princëror.
  4. ↑ Alexandre Ferrier de Tourettes (1838). Guide pittoresque et artistique du voyageur en Belgique (në frëngjisht). Société Belge de Librairie, etc. fq. 241.
  5. 1 2 "History". Official website of Stavelot (në frëngjisht). Arkivuar nga origjinali më 11 shkurt 2012.
  6. 1 2 3 "Stavelot". Encyclopédie méthodique (në frëngjisht). Panckoucke. 1788.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 "Malmedy" (në anglisht). Flags of the World., gjithashtu Robert Christophe. "Aperçu historique de Malmedy". Malmedy: Art et Histoire 87–97 (në frëngjisht). Arkivuar nga origjinali më 3 mars 2016. Marrë më 20 gusht 2025.
  8. 1 2 Dr. Meisser, red. (1831). "Stavelot". Dictionnaire géographique de la province de Liége (në frëngjisht). L'Établissement Géographique, Faubourg de Flandre.
  9. 1 2 3 4 Jean-Baptiste Chrystin (1785). Les délices des Pays-Bas (në frëngjisht). Vëll. 4. CM Spanoghe. fq. 169–174.
  10. ↑ Pierre Riché (1993). The Carolingians (në anglisht). Përkthyer nga Michael Idomir Allen. University of Pennsylvania Press. fq. 21–22. ISBN 978-0-8122-1342-3.
  11. 1 2 Hugh Chisholm, red. (1911). "Malmedy". Encyclopædia Britannica (në anglisht). Vëll. 17. Lord Chamberlain to Meclenburg. Cambridge University Press. fq. 493.
  12. 1 2 3 4 "Growth and History". Uebsajti zyrtar i Malmedisë (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 1 prill 2016.
  13. 1 2 3 4 5 6 Philippe George (2003). Reliques et Arts Precieux en Pays Mosan (në frëngjisht). Éditions du CEFAL. fq. 127–128. ISBN 978-2-87130-121-9.
  14. 1 2 3 4 Sarah Blick; Rita Tekippe, red. (2004). Art and Architecture of Late Medieval Pilgrimage in Northern Europe and the British Isles (në anglisht). Brill Publishers. fq. 729, 739–43. ISBN 978-90-04-12332-8. Burimet bashkëkohore me Triumfin e Shën Remaklit janë listuar në futnotën 233 te faqe 742; proçesioni i vitit 1509 është cituar në futnotën 169 në fq. 729, gjithashtu e referuar te A. Delescluse (1894). "Une procession à Stavelot en 1509". Bulletin de la Société d'Art et d'Histoire du Diocèse de Liège (në frëngjisht). VIII: 367–370.
  15. ↑ Pierre Riché (1993). The Carolingians (në anglisht). Përkthyer nga Michael Idomir Allen. University of Pennsylvania Press. fq. 59. ISBN 978-0-8122-1342-3.
  16. 1 2 3 "St Quirinus of Rott". Parish website of St Anthony of Roetgen-Rott (në gjermanisht). Arkivuar nga origjinali më 18 korrik 2011. dhe, cituar te libri Ludwig Drees (1973). "Der Kampf mit dem Drachen, Die Legende des Hl. Quirinus von Malmedy". Zwischen Venn und Schneifel (në gjermanisht). Vëll. 9.
  17. 1 2 3 René-Norbert Sauvage (1928). "Review of François Baix's 1924 "Étude sur l'abbaye et principauté de Stavelot-Malmédy"". Revue d'histoire de l'Église de France (në frëngjisht). 14 (63): 224–225.
  18. ↑ "Regnier I of Hainault". Burke's Peerage & Baronetage, 106th Edition (në anglisht). fq. 1929, cituar te Voyer & Bedard Family History and Ancestry Arkivuar 24 shkurt 2025 tek Wayback Machine
  19. ↑ Janet Nelson; Timothy Reuter (1992). The Annals of Fulda (në anglisht). Vëll. 2. Manchester University Press. fq. 90. ISBN 978-0-7190-3458-9.
  20. ↑ Louis Dieudonné Joseph Dewez (1817). Abrégé de l'histoire belgique (në frëngjisht). Adolphe Stapleaux. fq. 163–164.
  21. ↑ Philippe Mignot (2006). "Le peuplement médiéval au sud de la Meuse: Le cas de Logne". përmbledhur nga Danielle Sarlet (red.). Mélanges d'archéologie médiévale (në frëngjisht). Ministère de la Région Wallonne / Mardaga. fq. 148–149. ISBN 978-2-87009-938-4.
  22. 1 2 3 "Archæological remains". Abbaye de Stavelot (në anglisht dhe frëngjisht). 2004. Arkivuar nga origjinali më 17 gusht 2009.
  23. ↑ Klemens Löffler (1913). "St Poppo". përmbledhur nga Charles Herbermann (red.). Catholic Encyclopedia (në anglisht). Nju Jork: Robert Appleton Company.[lidhje e vdekur]
  24. ↑ Vita Popponis, e cila jep hollësi të mrekullive që ndodhën në emrin e tij, pohon veçanërisht se Staveloti mund të gëzoi në pasjen e një shenjti, si Tursi gëzon në Shën Martinin e tij.
  25. ↑ M. Leclercq, red. (1852). Liste chronologique des édits et ordonnances de la principauté de Stavelot et de Malmédy, de 650 à 1793 (në frëngjisht). Em Devroye. Për shembull: Sans date (950, Villers; vers 944, Bertholet) — Diplôme de Otton I, roi des Romains, accordé à l'abbé Odilon, par lequel il laisse aux religieux des monastères de Stavelot et de Malmédy la libre faculté de choisir un abbé, chargé seul de l'administration des deux monastères. ["Pa datë (950, Villers; rr. 944 Bertholet) — Vula nga Otoni I, mbreti i romanëve, i dha abatit Odilon, nën të cilin bashkësia fetare e manastireve të Stavelotit dhe Malmedisë aftësinë e lirë të zgjedhjes së një abati, të ngarkuar vetëm me të drejtat e administrimit të dy manastireve."] faqe 8. Më afër në kohë, perandori Henri IV e kishte konfirmuar këtë në Trir në vitin 1065: ... déclarant que les deux monastères doivent être soumis à l'autorité d'un seul abbé. ["... duke deklaruar se dy manastiret duhet ti nënshtrohen autoritetit të një abati të vetëm."] faqe 10
  26. ↑ M. Leclercq, red. (1852). Liste chronologique des édits et ordonnances de la principauté de Stavelot et de Malmédy, de 650 à 1793 (në frëngjisht). Em Devroye. fq. 13. 5 juin 1138, à Stavelot — Édit de Wibald, abbé de Stavelot, qui ordonne la restauration du château de Logne et la translation du village du même nom dans la vallée qui avoisine le château, du côté de l'est. [5 qershor 1138, në Stavelot — Edikt i Vibaldit, abat i Stavelotit, që urdhëron restaurimin e kështjellës së Lonesë dhe zhvendosjen e fshatit me të njëjtin emër në luginën përreth kështjellës, në lindje.]
  27. 1 2 Danielle Sarlet, red. (1992). "Liège, Arrondissement de Huy". Le Patrimoine Monumental de la Belgique (në frëngjisht). Ministère de la Région Wallonne / Mardaga. 16 (1): 411. ISBN 978-2-87009-487-7; kjo pjesë përmban një citim nga Jean Yernaux (1937). Histoire du comté de Logne: Étude sur le passé politique, économique et sociale d'un district ardennais (në frëngjisht). Liège-Paris. fq. 13–48.
  28. ↑ M. Leclercq, red. (1852). Liste chronologique des édits et ordonnances de la principauté de Stavelot et de Malmédy, de 650 à 1793 (në frëngjisht). Em Devroye. Për shembull: 25 août 1349, à Bastogne — Diplôme de Charles IV, roi des Romains, qui enjoint en sa qualité d'avoué héréditaire de l'abbaye de Stavelot, à tous les officiers du comté de Luxembourg, de prendre sous leur protection l'abbé, son église et les biens qu'elle possède, et de leur en assurer la jouissance. [25 gusht 1349, në Bastogne — Vula e Karlit të IV, mbretit të romanëve, që gëzon në cilësinë e tij si zyrtar i trashëguar i abacisë së Stavelotit, të gjithë zyrtarët e Kontesë së Luksemburgut të marrin nën mbrojtjen e tyre abatin, kishën e tij dhe të gjitha sendet që ata zotërojnë dhe të sigurojnë zotërimet e tyre."] faqe 14. Kjo mbrojtje u ripohua në vitin 1384 nga Vençeslau, mbreti i romanëve dhe në vitin 1417, nga Sigismundi, perandor gjermaniko-romak, vetë dukë të Luksemburgut (faqe 15). Perandori Habsburg Leopoldi I, gjithashtu dukë i Luksemburgut, e ripohoi prapë këtë mbrojtje, nëpërmjet një edikti të vitit 1674 (faqe 46).
  29. ↑ Tony Kellen (1897). Malmedy und die preussische Wallonie (në gjermanisht). Fredebeul & Koenen.
  30. 1 2 3 4 5 Arsène de Noüe (1848). Études historiques sur l'ancien pays de Stavelot et Malmedy (në frëngjisht). L Grandmont-Donders. fq. 321–5.
  31. ↑ Jean Baptiste Duvergier (1834). Collection complète des lois décrets, ordonnances, réglemens avis du conseil-d'état (në frëngjisht). Vëll. 5. A. Guyot et Scribe. fq. 178.
  32. 1 2 3 "Stavelot" (në anglisht). Flags of the World.
  33. ↑ Exposé fidéle des raisons qui ont retardé l'Exécution de la Sentence Impériale de Wetzlaer, au sujet de l'Insurrection Liégoise, avec les pièces justificatives (në frëngjisht), 1790, fq. 84–87
  34. 1 2 3 Anton Friedrich Büsching (1762). A New System of Geography (në anglisht). Vëll. 4. The Empire of Germany. Përkthyer nga Patrick Murdoch. A. Millar. fq. 363–364.
  35. ↑ M. Leclercq, red. (1852). Liste chronologique des édits et ordonnances de la principauté de Stavelot et de Malmédy, de 650 à 1793 (në frëngjisht). Em Devroye. fq. 12. 22 septembre 1137, à Aquino — Diplôme (bulle d'or) de Lothaire III, empereur des Romains, adressé à l'abbé Wibald, qui confirme les possessions et immunités des monastères de Stavelot et de Malmédy, leur accordant la libre faculté d'élire un abbé parmi les religieux du monastère de Stavelot, de préférence à ceux du monastère de Malmédy, et définissant les droits et les fonctions des avoués. (22 shtator 1137, në Akuino — Vula e artë e Lothairit të III, perandor i shenjtë romak, adresuar abat Vibaldit, e cila konfirmon zotërimet dhe imunitetet e manastireve në Stavelot dhe Malmedi, sipas tyre aftësia e lirë për të zgjedhur një abat nga kleri i Manastirit të Stavelotit, në parapëlqimt të atyre të Manastirit të Malmedisë dhe duke përcaktuar të drejtat dhe funksionet e abatëve.
  36. 1 2 "Malmedy". Encyclopédie méthodique (në frëngjisht). Panckoucke. 1788.
  37. ↑ "Stavelot Bible". The British LibraryCatalogue of Illuminated Manuscripts (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 27 qershor 2022.
  38. ↑ Arthur Voyce; David Hopkins (2019). "Western painting: Dark Ages and Medieval Christendom: The Meuse Valley". Encyclopædia Britannica (në anglisht).
  39. ↑ Paul Saenger (2000). Space Between words: the origins of silent reading (në anglisht). Stanford University Press. fq. 192. ISBN 978-0-8047-4016-6.
  40. ↑ Judith Oliver (1988). Gothic Manuscript Illumination in the Diocese of Liege (c. 1250 – c. 1330) (në anglisht). Uitgeverij Peeters. fq. 310. ISBN 978-90-6831-131-0.
  41. ↑ Marie-Rose Lapière (1981). La lettre ornée dans les manuscrits mosans d'origine bénédictine, XIe – XIIe siècles (në frëngjisht). Librairie Droz. fq. 293–296. ISBN 978-2-251-66229-9.
  42. 1 2 "Wibald". Grove Art (në anglisht).
  43. ↑ "Stavelot Reliquary". Morgan Library & Museum, departmenti Corsair Online Catalog (në anglisht).
  44. ↑ "Stavelot Reliquary" (në anglisht). J. Richard Stracke, emeritus professor at Augusta State University. Arkivuar nga origjinali më 6 tetor 2008.
  45. ↑ Hanns Swarzenski (1975). Monuments of Romanesque Art; The Art of Church Treasures in North-Western Europe (në anglisht). Faber and Faber. fq. 67 dhe 69. ISBN 978-0-571-10588-5, dhe pjatat{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Passhkrimi (lidhja)
  46. ↑ "Low Countries, 1000–1400 A.D." (në anglisht). Metropolitan Museum of Art; Heilbrunn Timeline of Art History.
  47. ↑ Godefridus Snoek (1995). Medieval Piety from Relics to the Eucharist: A Process of Mutual Interaction (në anglisht). Brill Publishers. fq. 210–211. ISBN 978-90-04-10263-7.
  48. ↑ Max Servais (1955). Armorial des Provinces et des Communes de Belgique (në frëngjisht). Bruksel: Crédit Communal de Belgique, i cituar te "Coat of arms of Stavelot". Heraldry of the World (në anglisht).

Bibliografia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Lidhje të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Abacia_Princërore_e_Stavelot-Malmedisë&oldid=2837912"