Abdullah Pashë Qyprilliu

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Abdullah pashë Kypriljoti (1684 – 1735)[1] ishte një gjeneral osman i gjysmës së parë të shekullit të 18-të dhe një nga komandantët gjatë Luftës Osmane-Hotaki të 1722–27, si dhe gjatë Luftës osmane-persiane të viteve 1730–35.

Ai ishte anëtar i familjes së njohur Qyprilliu, me origjinë shqiptare, e cila kishte nxjerrë gjashtë vezirë të mëdhenjPerandorisë Osmane (katër duke përfshirë Kara Mustafa Pashën, i cili ishte një djalë i birësuar). Pasi shërbeu si nishanxhi rreth vitit 1702,[2] Kypriljoti u ngrit në radhët e ushtrisë osmane në gradën e Gjeneralit gjatë mbretërimit të Sulltan Ahmedit III. Në vitin 1716, ai ishte emërimi i parë në rangun e Pashait (megjithëse jo ende në atë të një guvernatori), në qytetin e vogël deri tani, por me rritje të shpejtë të tregtisë ndërkombëtare të Izmirit.

Nga rreth 1703 deri në 1724, Kypriljoti u emërua në një sërë qeverish provinciale, duke shërbyer si guvernator i sanxhakutHanisë (1702/03 - 1705/06, 1710-12), Sanxhakut të Sakız (1705/06 - 17 qershor), Sanxhaku i Sivasit (qershor 1707 – 1709), Ejaleti i Trabzonit (1709–10), Sanxhaku i Eğribozit (1710), Ejaleti i Mosulit (1712–15), Ejaleti Aidin (1715–16), Snxhaku i Jeruzalemit (1716), sanxhaku i Hamidit (1716), Ejaleti i Damaskut (1717–18), Ejaleti i Dijarbekirit (1718 – janar 1720), Ejaleti i Erzurumit (janar 1720 – gusht 1723), Sanxhaku i Vanit ( 1723 – 1724/25), dhe Ejaleti i Vanit (1724/25 – 1726/27).[2]

Ndërsa ishte i vendosur në Van, Kypriljoti ishte komandanti i forcave osmane gjatë pjesëve të fushatave të Luftës së vazhdueshme osmane-hotaki të 1722–27. Në vitin 1723, Shahu Safavid Tahmasp II i Iranit bëri një marrëveshje me rusët, duke ua lëshuar këtyre të fundit pjesë të mëdha në Kaukaz dhe në bregdetin Kaspik. Meqenëse kjo ishte kundër interesave osmane në rajon, një ushtri nën Kypriljotin u dërgua dhe kishte marrë lehtësisht Nahçivanin, Merendin, Ardebilin, Tebrizin dhe Karabak. Kypriljoti u bë guvernator i ejaletit të ri (por jetëshkurtër) të Tebrizit në 1724/25.[2]

Pas luftës, Kypriljoti rifilloi serinë e tij të emërimeve të guvernatorit provincial, duke shërbyer si guvernator i Ejaletit Sidon (1726/27 - gusht 1728), Sanxhakut të Kandias (gusht 1728 - korrik 1729; korrik 1731 - shtator 1732), Ejaletit të Egjiptit (korrik 1729 – korrik 1731), Sanxhakut të Benderit (shtator 1732 – 1733) dhe Sanxhakut të Konias (1733 – 1734/35).[2]

Kypriljoti u takua me gjeneralin persian Nader (së shpejti Shahun e Persisë) në Betejën e Jeghevard në 1735, pjesë e Luftës së përtërirë Osmane-Persiane të viteve 1730–35. Duke urdhëruar forcat e tij të forcoheshin në përgatitje për ushtrinë persiane që përparonte, ai arriti të shmangte një betejë të hapur kundër Naderit. Megjithatë, duke njohur një dobësi të perceptuar në linjat persiane, Kypriljoti filloi një sulm të suksesshëm kundër forcave persiane. Pavarësisht suksesit fillestar, si dhe epërsisë numerike prej pesë me një, ushtria e Kypriljotit u mund në një kundërsulm të planifikuar shkëlqyeshëm dhe vetë Kypriljoti u vra në betejë (afër Karsit të sotëm).[3]

Familja[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Abdullah Pashë Kypriljoti ishte djali i Fazil Mustafa Pashë Qyprilliut dhe nipi i Mehmed pashë Qyprilliut. Ai u martua me vajzën e Fejzullahut, Zybejde Hanëm në fund të vitit 1700–1701. Gjatë martesës së tyre lindën 15 fëmijë, tetë vajza dhe shtatë djem. Zybejde Hanëm vdiq katër vjet përpara burrit të saj, në 1731.[1]

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ a b Michael Nizri: Ottoman High Politics and the Ulema Household, Palgrave Macmillan, 2014. pp. 65
  2. ^ a b c d Süreyya, Mehmet (1996) [1890], Nuri Akbayar; Seyit A. Kahraman (red.), Sicill-i Osmanî (në turqisht), vëll. 1, Beşiktaş, Istanbul: Türkiye Kültür Bakanlığı and Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, fq. 81, ISBN 9789753330411
  3. ^ Mikaberidze, Alexander (2011). Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia [2 volumes]: A Historical Encyclopedia (në anglisht). ABC-CLIO. fq. 692. ISBN 978-1598843378.