Afërdita Onuzi

Afërdita Onuzi, etnografe dhe studiuese e trashëgimisë kulturore shqiptare .

Ajo është një prej emrave më të njohur të etnografisë shqiptare, me një kontribut të rëndësishëm në fushën e studimeve të kulturës popullore, veshjeve tradicionale, artizanatit dhe trashëgimisë kulturore materiale dhe shpirtërore të shqiptarëve. Aktiviteti i saj profesional shtrihet në më shumë se pesë dekada kërkime , publikime dhe promovim të vlerave etnokulturore në Shqipëri dhe në diasporë.

Biografia dhe formimi akademik

Afërdita Onuzi lindi në vitin 1947 në Tiranë, por fëmijërinë e kaloi në Kukës. Ajo kreu studimet e larta në degën histori-gjeografi të Universitetit të Tiranës. Karrierën e saj e nisi në vitin 1971 si etnografe në Institutin e Historisë dhe Gjuhësisë, ndërsa në vitin 1979 u bë pjesë e Institutit të Kulturës Popullore (sot Instituti i Antropologjisë Kulturore dhe Studimit të Artit). Nga viti 1999 deri më 2008, ajo drejtoi këtë institucion, ndërsa për një periudhë të gjatë ka qenë edhe kryeredaktore e revistës shkencore Kultura Popullore.

Kontributet shkencore dhe botuese

Onuzi ka publikuar një numër të konsiderueshëm punimesh dhe monografish të rëndësishme në fushën e etnografisë dhe etnologjisë shqiptare. Ndër botimet më të spikatura përmenden:

• Poçeria popullore në Shqipëri (1988)

• Dukuri etnografike në Malësinë e Madhe (2000)

• Veshje popullore shqiptare, vëllimi III (2004)

• Art popullor në Kosovë (2023) – një vepër e rëndësishme e bazuar në ekspedita kërkimore pas viteve 1990 në Kosovë.

Ajo është gjithashtu autore e studimeve të thelluara mbi tekstilet tradicionale, qilimat, argjendarinë, si dhe mbi veshjen arbëreshe, në një kontekst krahasues me trashëgiminë e shqiptarëve në trojet etnike.

Hulumtimi mbi xhubletën

Një prej studimeve të saj më të njohura është ai mbi xhubletën, veshjen e lashtë të grave shqiptare, të cilën e ka cilësuar si një trashëgimi kulturore me rrënjë që datojnë mbi 4,000 vjet. Onuzi ka dokumentuar mbijetesën e saj vetëm në trevat alpine të Shqipërisë dhe ka përgatitur një ekspozitë të posaçme kushtuar këtij elementi të rrallë të veshjeve tradicionale.

Aktiviteti në ruajtjen e trashëgimisë kulturore

Përveç punës kërkimore dhe botuese, Afërdita Onuzi ka qenë aktive në mbrojtjen e trashëgimisë kulturore shqiptare , duke ngritur shqetësimin për mungesën e investimeve në objektet etnografike dhe nevojën për një muze etnografik kombëtar bashkëkohor. Ajo ka paralajmëruar për rrezikun që vjen nga trafiku i objekteve të trashëgimisë dhe nga mosinteresimi institucional për ruajtjen e tyre.

Pjesëmarrje ndërkombëtare dhe ekspozita

Onuzi ka organizuar dhe marrë pjesë në një sërë ekspozitash brenda dhe jashtë vendit, duke prezantuar kulturën tradicionale shqiptare në Greqi, Itali, Zvicër, Francë, SHBA, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe më gjerë. Ajo ka kontribuar në promovimin ndërkombëtar të vlerave kulturore shqiptare përmes bashkëpunimeve me institucione shkencore dhe kulturore të huaja.

Vlerësime dhe nderime

Për kontributin e saj të jashtëzakonshëm në fushën e etnografisë dhe studimit të trashëgimisë kulturore shqiptare, Afërdita Onuzi është nderuar në mars të vitit 2023 me titullin "Mjeshtër i Madh" nga Presidenti i Republikës së Shqipërisë.

Trashëgimia

Afërdita Onuzi konsiderohet si një prej themelueseve dhe udhërrëfyesve të studimeve moderne të kulturës popullore shqiptare. Ajo mbetet një figurë qendrore për antropologjinë kulturore në hapësirën shqiptare dhe një zë i fuqishëm për ruajtjen e identitetit kombëtar nëpërmjet trashëgimisë .