Alcide De Gasperi
Alcide De Gasperi | |
|---|---|
 De Gasperi në vitet 1950 | |
| Kryeministër i Italisë | |
| Në detyrë 10 dhjetor 1945 – 17 gusht 1953 | |
| Paraprirë nga | Ferruccio Parri |
| Pasuar nga | Giuseppe Pella |
| President i Asamblesë së Përbashkët të KEQÇ-së | |
| Në detyrë 11 maj 1954 – 19 gusht 1954 | |
| Ministër i Punëve të Jashtme i Italisë | |
| Në detyrë 26 korrik 1951 – 17 gusht 1953 | |
| Ministër i Punëve të Jashtme i Italisë | |
| Në detyrë 12 dhjetor 1944 – 18 tetor 1946 | |
| Të dhëna vetjake | |
| U lind më | 3 prill 1881 Pieve Tesino, Austro-Hungaria |
| Vdiq më | 19 gusht 1954 (73 vjeç) Borgo Valsugana, Itali |
| Partia politike | Partia Popullore Italiane Democrazia Cristiana |
| Bashkëshortja/et | Francesca Romani |
| Fëmijët | 4 |
| Shkollimi | Universiteti i Vjenës |
| Profesioni | politikan, gazetar, pedagog, shkrimtar |
| Nënshkrimi |  |
Alcide De Gasperi (3 prill 1881 – 19 gusht 1954) ishte politikan, gazetar dhe shtetar italian, një nga figurat më të rëndësishme të Italisë së pasluftës dhe një nga etërit themelues të integrimit evropian. Ai ishte kryeministër i Italisë nga 10 dhjetori 1945 deri më 17 gusht 1953, duke drejtuar tetë qeveri radhazi.[1][2][3]
Jeta dhe formimi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]De Gasperi lindi në Pieve Tesino më 3 prill 1881, kur Trentino ishte ende pjesë e Perandorisë austro-hungareze. Ai u rrit në një mjedis thellësisht katolik dhe kreu studimet e mesme në Trento. Në vitin 1900 u regjistrua në Universitetin e Vjenës, ku studioi filozofi dhe letërsi, dhe u diplomua në vitin 1905 me një tezë mbi Carlo Gozzi-n.[3]
Vitet e kaluara në Vjenë qenë vendimtare për formimin e tij politik dhe kulturor. Pikërisht aty ai u afrua me lëvizjen katolike sociale dhe me idenë e një politike të frymëzuar nga katolicizmi demokratik e social.[3]
Fillimet politike në Austro-Hungari
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Që në rini De Gasperi u angazhua në mbrojtje të identitetit italian të Trentino-s dhe në lëvizjen katolike të krahinës. Në vitin 1905 u bë drejtor i gazetës Il Trentino, përmes së cilës mbrojti të drejtat politike e kulturore të italianëve të rajonit.[4]
Në vitin 1911 u zgjodh deputet trentin në Parlamentin e Vjenës, ku qëndroi deri në fund të Luftës së Parë Botërore. Në atë periudhë ai mbrojti autonominë e Trentino-s dhe të drejtat e popullsisë italiane brenda perandorisë.[3][4]
Nga Partia Popullore te antifashizmi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Pas bashkimit të Trentino-s me Italinë, De Gasperi hyri në jetën politike italiane dhe u bë një nga figurat kryesore të Partisë Popullore Italiane. Në vitin 1921 u zgjodh deputet në Parlamentin italian, ndërsa në vitin 1924 u bë sekretar politik i partisë.[3][1]
Pas forcimit të regjimit fashist, ai u përndoq politikisht dhe kaloi edhe në burg. Në vitet e diktaturës u tërhoq nga jeta politike aktive dhe punoi për një kohë të gjatë në Bibliotekën e Vatikanit, duke mbetur megjithatë një pikë referimi për katolikët antifashistë.[3]
Democrazia Cristiana dhe rindërtimi i Italisë
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Gjatë Luftës së Dytë Botërore De Gasperi ishte ndër themeluesit e Demokristianëve, të cilët u bënë forca qendrore e Italisë republikane të pasluftës.[4] Në dhjetor 1944 u bë ministër i Punëve të Jashtme dhe më 10 dhjetor 1945 mori detyrën e kryeministrit.[2]
Ai drejtoi Italinë në një nga periudhat më të vështira të historisë së saj bashkëkohore: kalimin nga monarkia në republikë, hartimin e Kushtetutës, rindërtimin ekonomik dhe politik të shtetit, si edhe fillimin e vendosjes së Italisë në kampin perëndimor në vitet e para të Luftës së Ftohtë.[3]
Qeveritë e tij shoqëruan edhe rimëkëmbjen ekonomike italiane, mbështetjen amerikane të planit Marshall dhe konsolidimin e sistemit demokratik të pasluftës.[3]
Kryeministër i Italisë
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]De Gasperi drejtoi tetë qeveri radhazi, nga dhjetori 1945 deri në gusht 1953. Ai ishte figura qendrore e politikës italiane në vitet e para të Republikës dhe arkitekti kryesor i sistemit qeverisës të pasluftës.[2][1]
Në zgjedhjet e vitit 1948, nën udhëheqjen e tij, Demokristianët fituan shumicën absolute në Dhomën e Deputetëve. Kjo fitore e forcoi pozicionin e tij si udhëheqësi kryesor i Italisë së pasluftës.[3]
Pas zgjedhjeve të vitit 1953 ai humbi qendrën e gravitetit politik që kishte mbajtur për gati një dekadë dhe më 17 gusht 1953 përfundoi mandatin e tij si kryeministër.[1]
Evropa
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]De Gasperi konsiderohet një nga etërit themelues të Evropës së bashkuar. Ai ishte një nga figurat që mbështetën më fort projektin e integrimit evropian, sidomos në fazën e parë të Komunitetit Evropian të Qymyrit dhe Çelikut dhe të planeve për një bashkim më të gjerë politik e mbrojtës evropian.[5][6]
Më 11 maj 1954 u zgjodh njëzëri president i Asamblesë së Përbashkët të KEQÇ-së. Ky ishte posti i fundit i madh institucional që mbajti dhe një simbol i rolit të tij në lindjen e Evropës së bashkuar.[7][8]
Jeta personale dhe vdekja
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Në vitin 1922 u martua me Francesca Romani-n, me të cilën pati katër vajza: Maria Romana, Lucia, Cecilia dhe Paola.[9]
Pas daljes nga jeta politike aktive, shëndeti i tij u përkeqësua shpejt. Ai vdiq më 19 gusht 1954 në Borgo Valsugana.[1][3]
Lidhje të jashtme
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 3 4 5 "Alcide De Gasperi". Portale storico della Camera dei deputati (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
- 1 2 3 "Governo De Gasperi". Presidenza del Consiglio dei Ministri (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 "DE GASPERI, Alcide". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
- 1 2 3 "Alcide De Gasperi: cenni biografici". Fondazione Trentina Alcide De Gasperi (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
- ↑ "The Schuman Declaration". Council of the European Union (në anglisht). Marrë më 2026-04-20.
- ↑ "A caring society is the blueprint for ensuring our Union emerges from the current crisis stronger, more united and with greater solidarity than ever". European Council (në anglisht). Marrë më 2026-04-20.
- ↑ "Filmati d'epoca". Fondazione Trentina Alcide De Gasperi (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
- ↑ "II Legislatura / Cronologia". Portale storico della Camera dei deputati (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
- ↑ "DE GASPERI, Alcide". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
.svg){kind=small}
