Anëtarësimi i Turqisë në Bashkimin Evropian
Anëtarësimi i Turqisë në Bashkimin Evropian i referohet procesit politik, juridik dhe institucional përmes të cilit Turqia synon të bëhet shtet anëtar i Bashkimit Evropian.
Turqia paraqiti kërkesën për anëtarësim në atë që atëherë ishte Komuniteti Ekonomik Evropian në vitin 1987 dhe u njoh zyrtarisht si vend kandidat për anëtarësim në dhjetor 1999, në Samitin e Helsinkit të Këshillit Evropian. Negociatat e aderimit u hapën më 3 tetor 2005. Megjithatë, sipas institucioneve të Bashkimit Evropian, këto negociata janë në ngecje që nga qershori 2018.[1][2]
Marrëdhëniet ndërmjet Turqisë dhe integrimit evropian janë më të hershme se vetë kërkesa për anëtarësim. Ato datojnë që nga viti 1959 dhe përfshijnë Marrëveshjen e Ankarasë të vitit 1963, e cila synonte krijimin gradual të një bashkimi doganor, si dhe Bashkimin Doganor ndërmjet BE-së dhe Turqisë, që hyri në fuqi në vitin 1995.[2][3]
Sfondi historik
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Rrënjët e marrëdhënieve ndërmjet Turqisë dhe projektit evropian të integrimit shkojnë në fundin e viteve 1950. Në vitin 1959, Turqia paraqiti kërkesën për t’u lidhur me Komuniteti Ekonomik Evropian. Më 12 shtator 1963 u nënshkrua Marrëveshja e Ankarasë, e cila krijoi një marrëdhënie asociimi ndërmjet Turqisë dhe Komunitetit Ekonomik Evropian dhe vendosi si objektiv afatgjatë afrimin gradual me tregun e përbashkët evropian.[2]
Në vitet që pasuan, marrëdhënia u thellua përmes protokolleve shtesë dhe zhvillimeve në bashkëpunimin ekonomik. Një hap vendimtar ishte krijimi i bashkimit doganor ndërmjet Bashkimit Evropian dhe Turqisë, i cili hyri në fuqi më 1 janar 1996 dhe mbetet edhe sot një nga bazat kryesore të lidhjes ekonomike midis palëve.[3]
Kërkesa për anëtarësim dhe statusi kandidat
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Turqia paraqiti kërkesën për anëtarësim të plotë në vitin 1987. Në dhjetor 1999, në Samitin e Helsinkit, Këshilli Evropian i dha vendit statusin e kandidatit për anëtarësim në Bashkimin Evropian.[2][1]
Në dhjetor 2004, Bashkimi Evropian vendosi të hapë negociatat e aderimit me Turqinë. Këto negociata u hapën zyrtarisht më 3 tetor 2005.[2][1]
Negociatat e aderimit
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Negociatat e aderimit të Turqisë zhvillohen mbi bazën e 35 kapitujve të acquis communautaire. Sipas të dhënave zyrtare të Bashkimit Evropian, deri në vitin 2025 janë hapur 16 kapituj negociues dhe 1 prej tyre është mbyllur provizorisht.[1][4]
Kapitulli i vetëm i mbyllur provizorisht është kapitulli 25, Shkenca dhe kërkimi. Nga kapitujt e hapur, i fundit u hap në vitin 2016, kur u hap kapitulli 33, Dispozitat financiare dhe buxhetore.[5][4]
Ngecja e procesit
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Që nga qershori 2018, Bashkimi Evropian e konsideron procesin e aderimit të Turqisë në ngecje efektive. Sipas faqes zyrtare të Consilium-it dhe raporteve të Komisionit Evropian, në kushtet aktuale nuk mund të konsiderohet hapja ose mbyllja e mëtejshme e kapitujve negociues.[1][4]
Raporti i Komisionit Evropian për vitin 2025 thekson se shqetësimet e Bashkimit Evropian mbeten veçanërisht të theksuara në fushat e demokracisë, shtetit të së drejtës, të drejtave themelore dhe pavarësisë së gjyqësorit. I njëjti raport vëren se Turqia vazhdon të jetë një partner kyç i Bashkimit Evropian në fusha si tregtia, migracioni, siguria, lufta kundër terrorizmit, energjia dhe klima, por kjo nuk ka sjellë rifillimin e procesit të aderimit në kuptimin klasik.[4][2]
Marrëdhëniet aktuale BE–Turqi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Megjithëse negociatat e aderimit janë në ngecje, Bashkimi Evropian dhe Turqia vazhdojnë të bashkëpunojnë në disa fusha me interes të përbashkët. Institucionet e Bashkimit Evropian e përshkruajnë Turqinë si një partner kyç në çështje si tregtia, migracioni, siguria, lufta kundër terrorizmit, transporti, energjia dhe klima.[1][2]
Në Paketën e Zgjerimit 2025, Komisioni Evropian vuri në dukje se marrëdhëniet me Turqinë po zhvillohen në mënyrë graduale, proporcionale dhe të kthyeshme, në përputhje me përfundimet e Këshillit Evropian të prillit 2024. Megjithatë, kjo qasje nuk ka ndryshuar vlerësimin bazë se negociatat e aderimit mbeten të bllokuara.[6][4]
Kronologji e shkurtër
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]| Data | Zhvillimi |
|---|---|
| 1959 | Turqia paraqet kërkesën për t’u lidhur me Komunitetin Ekonomik Evropian. |
| 12 shtator 1963 | Nënshkruhet Marrëveshja e Ankarasë. |
| 1987 | Turqia paraqet kërkesën për anëtarësim të plotë. |
| dhjetor 1999 | Turqia merr statusin e vendit kandidat në Samitin e Helsinkit. |
| 1 janar 1996 | Hyn në fuqi Bashkimi Doganor BE–Turqi. |
| 3 tetor 2005 | Hapën zyrtarisht negociatat e aderimit. |
| 30 qershor 2016 | Hapet kapitulli 33, i fundit i hapur deri tani. |
| qershor 2018 | Bashkimi Evropian e konsideron procesin e aderimit në ngecje efektive. |
| 2025 | Janë hapur 16 kapituj dhe 1 është mbyllur provizorisht. |
Shih edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 3 4 5 6 7 "Türkiye". Consilium (në anglisht). Marrë më 22 prill 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 "Türkiye". European Commission (në anglisht). Marrë më 22 prill 2026.
- 1 2 "The EU and Türkiye factsheet" (PDF). European Commission (në anglisht). Marrë më 22 prill 2026.
- 1 2 3 4 5 6 "Türkiye Report 2025" (PDF). European Commission (në anglisht). Marrë më 22 prill 2026.
- 1 2 "Accession conference with Turkey: talks opened on Chapter 33". Consilium (në anglisht). Marrë më 22 prill 2026.
- ↑ "2025 Enlargement Package shows progress towards EU membership for key enlargement partners". European Commission (në anglisht). Marrë më 22 prill 2026.