Arma zanore
Armët zanore dhe ultrazanore janë armë të llojeve të ndryshme që përdorin tingullin për të plagosur ose paaftësuar një kundërshtar. Disa armë zanore bëjnë një rreze të fokusuar tingulli ose ultratinguj; të tjerët prodhojnë një fushë tingulli. Që nga viti 2025, forcat ushtarake dhe policore bëjnë një përdorim të kufizuar të armëve zanore.
Përdorimi dhe vendosja
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Valët zanore me fuqi jashtëzakonisht të lartë mund të prishin ose shkatërrojnë daullet e veshit të një objektivi dhe të shkaktojnë dhimbje të forta ose çorientim. Kjo zakonisht është e mjaftueshme për të paaftësuar një person. Valët më pak të fuqishme të zërit mund t'i bëjnë njerëzit të përjetojnë nauze ose parehati.
Mundësia e një pajisjeje që prodhon frekuencë që shkakton dridhje të kokës së syrit - dhe për këtë arsye shtrembërim të shikimit - u sugjerua nga studiuesi paranormal Vic Tandy[1] në vitet 1990 ndërsa përpiqej të çmitizonte një "përndjekje" në laboratorin e tij në Coventry. Ky "drith" karakterizohej nga një ndjenjë shqetësimi dhe pamje të paqarta të një shfaqjeje gri. Disa punë detektive implikuan një ventilator nxjerrës të sapoinstaluar, të gjetur nga Tandy, që gjeneronte infratinguj prej 18.9 Hz, 0.3 Hz dhe 9 Hz.
Një pajisje akustike me rreze të gjatë (LRAD) prodhon një kon 30 gradë tingulli të dëgjueshëm në frekuenca brenda spektrit të dëgjimit të njeriut (20 - 20000 Hz). Një LRAD u përdor nga ekuipazhi i anijes së lundrimit Seabourn Spirit në 2005 për të penguar piratët që ndoqën dhe sulmuan anijen. Më shpesh kjo pajisje dhe të tjera me dizajn të ngjashëm janë përdorur për të shpërndarë protestuesit dhe rebelët në përpjekjet për kontrollin e turmës. Një sistem i ngjashëm quhet "pajisje akustike magnetike". Pajisjet e zërit Mosquito janë përdorur në Mbretërinë e Bashkuar për të penguar adoleshentët të mos qëndrojnë nëpër dyqane në zonat e synuara. Pajisja funksionon duke lëshuar një shpërthim me frekuencë ultra të lartë (rreth 19–20 kHz) ndaj të cilit adoleshentët ose njerëzit nën moshën afërsisht 20 vjeç janë të ndjeshëm dhe nuk ndihen rehat. Humbja e dëgjimit në lidhje me moshën me sa duket parandalon tingullin me zë shumë të lartë që të shkaktojë bezdi për ata në të njëzetat e fundit e lart, megjithëse kjo varet tërësisht nga ekspozimi i kaluar i një të riu ndaj niveleve të larta të presionit të zërit. Në vitin 2020 dhe 2021, autoritetet greke përdorën topa zanore me rreze të gjatë për të penguar emigrantët në kufirin turk.[2]
Tingulli me amplitudë të lartë i një modeli specifik në një frekuencë afër pikut të ndjeshmërisë së dëgjimit njerëzor (2–3 kHz) përdoret si një parandalues vjedhje.
Disa forca policie kanë përdorur topa zanor kundër protestuesve, për shembull gjatë samitit të G20 të Pittsburgut të vitit 2009, trazirave të Fergusonit të vitit 2014 dhe protestës së gazsjellësit Dakota Access të vitit 2016 në Dakotën e Veriut, ndër të tjera.
Është raportuar se "sulmet zanore" mund të kenë ndodhur në ambasadën amerikane në Kubë në 2016 dhe 2017 ("sindroma e Havanës"), duke çuar në probleme shëndetësore, duke përfshirë humbjen e dëgjimit, te punonjësit e qeverisë amerikane dhe kanadeze në ambasadat amerikane dhe kanadeze në Havana. Megjithatë, raportet më të fundit hipotezojnë energjinë e mikrovalës si shkaktar ose trupat e tyre mashtrojnë veten nëpërmjet një gjendjeje psikogjenike masive të shkaktuar nga periudha të zgjatura stresi, si p.sh. puna në një ambasadë të një kombi që konsiderohet armiqësor me tuajin.
Më 15 mars 2025, një armë zanore është përdorur mbi protestuesit në Beograd gjatë protestës kundër korrupsionit "15. për 15". MPB-ja dhe Ministria e Mbrojtjes kanë mohuar përdorimin e armëve zanore kundër protestuesve. Gjatë 15 minutave të heshtjes në protestë, rreth orës 19:10, në afërsi të godinës Beograđanka, zhurma ka shkaktuar panik dhe reagim fizik të shumë njerëzve duke u rrëzuar ose duke u hedhur nga rruga.[3][4]
Shiko edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ "infrasound - The Skeptic's Dictionary - Skepdic.com". skepdic.com. Marrë më 2025-03-20.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Cockerell, Isobel (2021-07-28). "Greece aims long-range sound cannons at migrants across its border". Coda Story (në anglishte amerikane). Marrë më 2025-03-20.
- ↑ Kamenković, Sonja (2025-03-15). "(VIDEO) Trenutak incidenta: "Upotrebljen 'zvučni top', oružje koje poseduje bezbednosni sistem Srbije"". N1 (në serbisht). Marrë më 2025-03-20.
- ↑ nova.rs, N1 Beograd, Beta, FoNet (2025-03-15). "BLOG "Cela Srbija" se slila u Beograd: Tokom odavanja pošte incidenti, sumnja se na zvučni top". N1 (në serbisht). Marrë më 2025-03-20.
{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Emra shifrorë: lista e autorëve (lidhja) Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve (lidhja)