Arvanitët

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko


Kompozimi etnik i Evropës në 1905. Zonat në Greqi ku flitet gjuha shqipe janë shënuar me ngjyrën kuqe.
Hapësira në Greqi nga ku janë raportuar gjuhët e minoriteteve. Greqishtja flitet në gjithë Greqinë



Arvanitët ose Arbërorët (Greqisht: Αρβανίτες - Arvanites) janë pasardhës të Arbëreshëve të sotëm me origjinë nga pothuajse të gjitha trevat e Arbërisë.

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Skeda:Gkikas cover.jpg
Bir Arvanitin fotoğrafı

Sot banojnë në Greqinë jugore dhe qendrore (shumë pak në Çamëri dhe në Traki) dhe disa prej tyre identifikohen si Grekë në bazë të lavazhit te trurit qe u ka bere Kisha Ortodokse Greke dhe racizmit të institucionalizuar të qeverisë Greke sidomos përgjatë gjithë shekullit të XX-të. Fati i kësaj popullsie ka qenë po thuaj se i njëjtë me popullsinë shqiptare të sanxhaku të Nishit. Prej shqiptarëve të shpërngulur nga Vilajeti që përbëhej me popullsi shumicë shqiptare tani kanë mbetur vetëm disa vendbanime që identifikohen si shqiptar. Shumica e tyre për të dalluar vetën nga emigrantët e vitit 1990-2000 e quajnë vetën arvanitas. Karakteristikë e tyre është që edhe përkundër shkollimit në gjuhën greke dhe shoqërisë së kontrolluar si nga ligjet dhe feja ata në jetën "mes katër mureve" bisedojnë në gjuhën e tyre amtare e cila është dialekt toskë i dominuar nga termet e kishës ortodokse e cila kishë përdorë si gjuhë zyrtare greqishten tradicionale. Vlen të përmëndet këtu që prifti arvanitas, Theofan Stilian Noli, udhëheqësi i Revolucionit Demokratiko-Borgjez dhe Kryeministër i Shqipërisë qershor - dhjetor 1924, që lindi në Traki, për arsye të njohurive që kishte për funksionimin dhe veprimtarinë anti-shqiptare të Kishës Ortodokse Greke, shpalli pavarësinë e Kishës Autoqefale Shqiptare nga Kisha Greke.

1300-1350

Bashkësia Evropiane për demokratizmin e sistemit shtetëror të Greqisë me qëllim të ndarjes së Kishës nga sistemi shtetëror i ka bërë disa propozime Greqisë. Mirëpo deri më tani rezultatet janë të pakta. Në këtë drejtim tani Greqia ka filluar të pranojë ekzistencën e çamëve por këtë e bënë duke theksuar se këta janë emigrant të shekujve të kaluar siç tregon fleta në internet. [1]. Bazuar në artin e këso të dhënash pasi që për të dhëna të sakta nuk mund të bëhet fjalë edhe në vitet 2000, 150,000 njerëz flasin Arbërishten në 2005 [2].

Kultura[redakto | redakto tekstin burimor]

Qaset me atë të arbëreshëvet të Italisë dhe grek, por ata thërriten me embri Shqiptarë. Sipas studiuesit Irakli Koçollari (Arvanitët, Tiranë 1992), Arvanitët janë ngulur në vendet ku ata jetojnë sot nëpërmjet krisobulave të lëshuara nga perandorët e Bizantit që nga shekulli i 11-të deri në shek.14-të të e.s., kur kërkonin të popullonin treva të shkretuara ose kur kërkonin ngritjen e reparteve ushtarake që tu vinin në ndihmë perandorisë në raste lufte.

Gjindia të njohur[redakto | redakto tekstin burimor]

Letërsi e huaj[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Walter Breu: Sprachliche Minderheiten in Italien und Griechenland. Aus: Spillner, Bernd (Hrsg.): Interkulturelle Kommunikation. (Forum angewandte Linguistik. Bd. 21). Frankfurt a. M. / Bern / N.Y. / Paris (Lang). 1990. S. 169-170.
  • Alain Ducelier: Traveaux et memoires. Bd. 3. L’ Albanon et les Albanais au 16 siècle. S. 354-368. Paris (Centre de recherches d’ histoire et civilisation byzantine). 1968.
  • Claus Haebler: Grammatik der albanischen Mundart von Salamis. Albanische Forschungen. Bd. 3. Wiesbaden (Harrassowitz). 1965.
  • Eric P. Hamp: On the Arvanitika Dialects of Attica and the Megarid. In: Balkansko Eznikoznanie III. 2. 1961. S. 101-106.
  • Titos P. Jochalas: Über die Einwanderung der Albaner in Griechenland. Eine zusammenfassende Betrachtung. München (Rudolf Trofenik). (Sonderdruck aus Dissertationes Albanicae). 1971.
  • Hans-Jürgen Sasse: Arvanitika. Die albanischen Sprachreste in Griechenland. Wiesbaden. 1991.
  • Georg Stadtmueller: Forschungen zur albanischen Frühgeschichte. (Albanische Forschungen. Bd. 2). Wiesbaden (Otto Harrassowitz). 1966.
  • Lukas D. Tsitsipis: Language change and language death in albanian speech communities in Greece. A sociolinguistic study. University of Wisconsin-Madison (Dissertation). 1981.

Burim i të dhënave[redakto | redakto tekstin burimor]

Hartë etnografike e Peloponezit, e hartuar nga Alfred Philippson në vitin 1890
  • Koçollari, Irakli: Arvanitët, Tiranë 1992.
  • Frashëri, Kr.: Historia Shqiptare, Tiranë 1964, fq. 58.
  • Inalcik, H. Hicri 835 Tarihli Suret-i Defter-i Sancak-i Arvanid. Ankara, 1945 dhe Puto, A.: Historie de le Albanie de origines a nos jours Roan 1974, fq.75

Shikò dhe këtë[redakto | redakto tekstin burimor]


Lajme[redakto | redakto tekstin burimor]

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Gjendja sot nga Prof Fiedman [7]