Autariatët

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search


Autariatët (latinisht Autariatae apo Autariates; greqisht Αὐταριάται) kanë qenë një fis ilir që u bë i mirënjohur në shekullin e IV pes. Prania e tyre në pjesët perëndimore dhe qendrore të Ballkanit ka qenë vërtetuar nga një seri të dhënash të shumta historike, gërmadha filologjike dhe një bollëk i provave materiale. Studimet mbi Autariatët filluan në fund të shekullit të 19-të dhe do i'u nënshtroheshin një interesimi në rritje gjatë fundit të shekullit të 20-të. Megjithatë, pavarësisht kërkimeve të vrullshme, ende nuk është shfaqur një studim të plotë për ta. Besohen të jenë shtrirë në veri-perëndim të fisit Dardan, ku në lindje kufizoheshin me fisin Skordis, rreth maleve Tara në jugperëndimore të Serbisë. Janë fis qe ranë në kontakt me Keltët duke u vë nën keltizim[1].

Distribution of cities in antiquity in the border of southern Illyria with Greeks and Thracians

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Autariati njihet si themeluesi i fisit sipas një miti nga Appiani[nevojitet citimi].

Origjina e Autariatëve mund të gjurmohet si një nga popullsitë ilire që jetonte në juglindje të Bosnjës dhe në pjesën e sipërme të Podrinjës, zonë e banuar gjatë kohës së Bronzit. Lëvizjet e banorëve kanë ndryshuar ndjeshëm përbërjen etnike dhe kulturore të Podrinjës përgjatë periudhave. Megjithatë, këto lëvizje të veçanta nuk ndikuan në mënyrë të konsiderueshme tek zonat që qenë të banuara që prej Kohës së Akullit e deri tek periudha e mëvonshme, ajo e Bronzit.

Stabilizimi që pasoi nga lëvizjet e shkaktuar prej zhvillimit të shpejtë etnik, kulturor dhe politik të komunitetit, dha si rezultat ndërlikimin dhe zhvillimin e strukturave fisnore në fiset që kishin zotëruar ato territore që prej fundit të shek. 8-të (p.e.s). Vlen të cekët se varrezat ishin jashtëzakonisht të pasura, pra ato të anëtarëve të dinastive lokale, në të cilat u gjetën në shtator të 2009-së një numër i konsiderueshëm i tumuleve që datojnë në shek. 7 dhe 6 (p.l.k).

Për shkak të ndikimeve të jashtme të shumta politike dhe ekonomike, komunitetet Autariat u bashkua në një njësi të vetme politike gjatë shekullit të 6 (p.l.k). Pasi u bashkuan, Autariatët filluan të zgjeroheshin drejt lindjes kryesisht në territoret e kontrolluara nga Tribalët. Për më tepër, ata u zgjeruan edhe drejt jugut ku mposhtën Ardianët, rivalët e tyre të vjetër.

Aktivitetet e Autariatëve[redakto | redakto tekstin burimor]

Ndërmjet shekujve 6 dhe 5 (p.l.k), popujt që ishin të prekur drejtpërdrejt nga zgjerimi i tyre u ndikuan thellësisht. Ardianët u zhvendosën drejt brigjeve dhe Tribalët në lindje. Zgjerimi i'u mundësoi atyre të arrinin kontrollin hegjemonik mbi një pjesë të brendshme të Gadishullit Ballkanik. Klasa udhëheqëse e shoqërisë Autariate e arriti kulmin e zhvillimit të saj politik dhe ekonomik, që vihet re nga tumulet e madh luksoze mbretërore dhe varret e ndërtuara gjatë shekullit të 5 (p.l.k).


Straboni kur u referohej Autariatëve si "një nga fiset më të mëdha dhe më të fuqishme ilire" i referohet me shumë gjasa kësaj periudhe. Kulmi i zhvillimit të tyre u pasua nga një rënie graduale e tyre në fund të vitit 310 (p.l.k) dhe me zhdukjen e papritur[2] për shkak të migrimeve kelte[3]

Fisi i Autariatëve dhe i Skordëve mendohet të jenë shkrirë në luginën e Moravës pas vitit 313 (p.l.k). Këtë e tregojnë gërmimet në atë zonë. U gjetën nëntë varre të Autariatëve që datojnë në shekullin e 4 (p.l.k), dhe varret e përhapura kelte rreth këtyre varreve më të hershme tregojnë se këto dy grupe u bashkuan, dhe kjo solli një zonë kontakti Kelto-Trako-Ilire, në luginën e lumit Morava.

Praktikat kulturore[redakto | redakto tekstin burimor]

Një praktikë standarde e tyre ishte edhe vrasja e ushtarëve të dobët e të plagosur që kishte si qëllim të parandalonte që këta individë të binin në duart e fiseve armike.[4]

Autariatët lanë një trashëgimi të pasurisë materiale. Deri më tani, më shumë se 100 rrënoja të kështjellave u identifikuan të kenë qenë të banuar prej tyre, si edhe mijëra tumujë në të cilat ata kishin varrosur të parët e tyre. Gjësendet me vlerë (kryesisht bizhuteri dhe armët) shfaqin të gjitha karakteristikat specifike lidhur me origjinalitetin etno-kulturore të Autariatëve. Arritën të krijonin një traditë të vazhdueshme të prodhimit të metaleve dhe prodhimeve të qeramikës. Objekte të përbëra nga fletët metalike me rripa luksoze prej ari dhe argjendi të Mramoracit[nevojitet citimi] tregojnë ndërlikueshmërin' e kësaj tradite.[nevojitet citimi] .

Autariatët janë një shembull klasik i njerzëve të viseve malore, të cilët shfaqin të gjitha veçoritë e vendbanimit të tyre, si mentaliteti (Ruajtja e besimeve të vjetra). Ata kanë mbajtur me forcë zakonet e tyre të varrimit me djegie në tumule[nevojitet citimi], të cilat nuk kanë ndryshuar deri në shuarjen e tyre . Mbetjet arkeologjike tregojnë se jeta fetare u ndikua nga paraardhësi i tyre, si kulti i perëndisë së Diellit. Mund të gjeni dëshmi të shumta të kultit diellor në të gjithë territoret e kontrolluara dikur prej tyre.

Ekonomia bazohej në blegtori, atë metalpunuese(zejtare) dhe në atë tregtare. Për shkak të nevojave që kishte për mallërat nga Greqia Antike dhe Italia(Romakët, Etruskët), ky fis ilir ishte një nga partnerët tregtar më të mëdhenj të Ballkanit perëndimor dhe qendror për të fiset tregtare greke dhe Italike midis shekujve 7-6 (p.l.k)[nevojitet citimi]

Referenca[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Dalmatia Tome 2 of History of the provinces of the Roman Empire by J. J. Wilkes,1969,page 400
  2. ^ Wilkes, J. J. The Illyrians, 1992, p. 145, ISBN 0-631-19807-5. While the once formidable Autariatae had vanished long before the Roman conquest, and the Triballi, Scordisci and Moesi all declined to insignificant remnants, the Dardani...
  3. ^ Wilkes, J. J. The Illyrians, 1992, p. 75, ISBN 0-631-19807-5. ...Alföldy suggests that this Celtic component may derive from the impact of the migrating Celts on the Illyrian Autariatae, but it now seems that they dwelt not there but further south between the `real Illyrians' around the Lake of ...
  4. ^ Wilkes, J. J. The Illyrians, 1992, p. 243, ISBN 0-631-19807-5. ...the skull of an enemy as a drinking tankard. The practice of mutilating prisoners may be the reason why the Autariatae killed their own weak and wounded, so that they did not fall into the hands of the enemy live and...


Shih edhe[redakto | redakto tekstin burimor]