Bërthama e jashtme e Tokës
Bërthama e jashtme e Tokës është një shtresë e lëngshme rreth 2260 km e trashë, e përbërë kryesisht nga hekur dhe nikel që shtrihet mbi bërthamën e brendshme të ngurtë të Tokës dhe nën mantelin e saj.[1][2][3] Bërthama e jashtme fillon afërsisht 2,889 km nën sipërfaqen e Tokës në kufirin bërthamë-mantel dhe përfundon 5,150 km nën sipërfaqen e Tokës në kufirin e brendshëm të bërthamës.[4]
Vetitë
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Bërthama e jashtme e Tokës është e lëngshme, ndryshe nga bërthama e saj e brendshme, e cila është e ngurtë.[5] Dëshmia për një bërthamë të jashtme fluide përfshin sizmologjinë, e cila tregon se valët prerëse sizmike nuk transmetohen përmes bërthamës së jashtme.[6] Megjithëse ka një përbërje të ngjashme me bërthamën e brendshme të ngurtë të Tokës, bërthama e jashtme mbetet e lëngshme pasi nuk ka presion të mjaftueshëm për ta mbajtur atë në gjendje të ngurtë.
Përmbysjet sizmike të valëve të trupit dhe mënyrat normale kufizojnë rrezen e bërthamës së jashtme të jetë 3483 km me një pasiguri prej 5 km, ndërsa ajo e bërthamës së brendshme është 1220±10 km.[7]
Vlerësimet për temperaturën e bërthamës së jashtme janë rreth 3,000–4,500 K (2,700–4,200 °C) në rajonin e saj të jashtëm dhe 4,000–8,000 K (3,700–7,700 °C) pranë bërthamës së brendshme.[8] Modelimi ka treguar se bërthama e jashtme, për shkak të temperaturës së saj të lartë, është një lëng me viskozitet të ulët që konvekton në mënyrë të turbullt. Teoria e dinamos sheh rrymat vorbull në lëngun nikel-hekur të bërthamës së jashtme si burimin kryesor të fushës magnetike të Tokës. Forca mesatare e fushës magnetike në bërthamën e jashtme të Tokës vlerësohet të jetë 2.5 millitesla, 50 herë më e fortë se fusha magnetike në sipërfaqe.[9][10]
Ndërsa bërthama e Tokës ftohet, lëngu në kufirin e bërthamës së brendshme ngrin, duke bërë që bërthama e brendshme e ngurtë të rritet në kurriz të bërthamës së jashtme, me një normë të vlerësuar prej 1 mm në vit. Kjo është afërsisht 80,000 ton hekur në sekondë.[11]
Shiko edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ "Earth's Interior". Science & Innovation. National Geographic. 18 janar 2017. Arkivuar nga origjinali më 6 maj 2017. Marrë më 14 nëntor 2018.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Sue, Caryl (2015-08-17). Evers, Jeannie (red.). "Core". National Geographic Society (në anglisht). Marrë më 2022-02-25.
- ↑ Zhang, Youjun; Sekine, Toshimori; He, Hongliang; Yu, Yin; Liu, Fusheng; Zhang, Mingjian (2014-07-15). "Shock compression of Fe-Ni-Si system to 280 GPa: Implications for the composition of the Earth's outer core". Geophysical Research Letters. 41 (13): 4554–4559. Bibcode:2014GeoRL..41.4554Z. doi:10.1002/2014gl060670. ISSN 0094-8276. S2CID 128528504.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Young, C J; Lay, T (1987). "The Core-Mantle Boundary". Annual Review of Earth and Planetary Sciences (në anglisht). 15 (1): 25–46. Bibcode:1987AREPS..15...25Y. doi:10.1146/annurev.ea.15.050187.000325. ISSN 0084-6597.
- ↑ Gutenberg, Beno (2016). Physics of the Earth's interior. Academic Press. fq. 101–118. ISBN 978-1-4832-8212-1.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Jeffreys, Harold (1 qershor 1926). "The Rigidity of the Earth's Central Core". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society (në anglisht). 1: 371–383. Bibcode:1926GeoJ....1..371J. doi:10.1111/j.1365-246X.1926.tb05385.x. ISSN 1365-246X.
- ↑ Ahrens, Thomas J., red. (1995). Global earth physics a handbook of physical constants (bot. 3rd). Washington, DC: American Geophysical Union. ISBN 9780875908519.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ De Wijs, Gilles A.; Kresse, Georg; Vočadlo, Lidunka; Dobson, David; Alfè, Dario; Gillan, Michael J.; Price, Geoffrey D. (1998). "The viscosity of liquid iron at the physical conditions of the Earth's core" (PDF). Nature. 392 (6678): 805. Bibcode:1998Natur.392..805D. doi:10.1038/33905. S2CID 205003051.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Staff writer (17 dhjetor 2010). "First Measurement Of Magnetic Field Inside Earth's Core". Science 2.0 (në anglisht). Marrë më 14 nëntor 2018.
- ↑ Buffett, Bruce A. (2010). "Tidal dissipation and the strength of the Earth's internal magnetic field". Nature. 468 (7326): 952–4. Bibcode:2010Natur.468..952B. doi:10.1038/nature09643. PMID 21164483. S2CID 4431270.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Wassel, Lauren; Irving, Jessica; Dues, Arwen (2011). "Reconciling the hemispherical structure of Earth's inner core with its super-rotation". Nature Geoscience. 4 (4): 264–267. Bibcode:2011NatGe...4..264W. doi:10.1038/ngeo1083.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!)