Shko te përmbajtja

Bakla

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë

 

Bakla në Filipine është një person i cili është i përcaktuar mashkull në lindje i cili gjatë jetës ka përvetësuar shprehi të gjinisë femërore. [1] Ata shpesh konsiderohen si gjini e tretë. [2] Shumë bakla tërhiqen nga burrat [3] dhe disa identifikohen si gra. [4] E kundërta e kësaj fjale në kulturën filipinase është tomboy (në origjinë lakin-on ose binalaki ) dhe i referohet grave me shprehi të gjinisë mashkullore (zakonisht janë lesbike, por jo gjithmonë është e zbatueshme). [5] Bakla si fjalë përdoret gabimisht për gratë transgjinore. [6]

Baklat janë të integruar mirë ekonomikisht në shoqërinë filipinase. Ata janë pranuar nga shoqëria para kolonizimit perëndimor dhe shumë prej tyre trajtoheshin me respekt dhe ishin udhëheqës shpirtërorë të njohur si babaylan, katalonan dhe shamanë të ndryshëm në fetë popullore indigjene filipinase. Në kohët moderne, një grup minoritar filipinas nuk e miraton ose refuzon baklasin, zakonisht për arsye fetare që supozohet se vijnë nga besimet e krishtera ose myslimane. Stereotipi i një baklasi është një parlorista, një person ekstravagant, i veshur si transgjinor në kamp që punon në një sallon bukurie. Në realitet, baklai gjendet në sektorë të shumtë të shoqërisë, nga nivelet e ulëta deri te ato të larta. [7] [8] [9]

Etimologjia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në gjuhën moderne filipinase dhe cebuano, termi "bakla" zakonisht përdoret për të nënkuptuar ose "burrë femëror" ose "homoseksual" [10] Martin F. Manalansan, një antropolog filipinas, ka identifikuar dy origjina të mundshme të këtij termi. Njëra është se mund të jetë një fjalë e përbërë nga fjalët babae ("grua") dhe lalaki ("burrë"). Tjetra është se rrjedh nga fjala që përdorej për shamanen para-koloniale në shumicën e grupeve etnike filipinase, babaylan.

Megjithatë, vetë fjala është përdorur prej shekujsh, edhe pse në kontekste të ndryshme. Në Tagalogun e Vjetër, bacla do të thoshte "pasiguri" ose "hezitim". [11] Gjatë periudhës koloniale spanjolle, burrat homoseksualë me sjellje femërore quheshin binabaé ("si grua") ose bayogin (gjithashtu shkruhej bayugin ose bayoguin, që do të thotë "i pafrytshëm"). [12]

Poeti tagalog Francisco Balagtas e ka përdorur fjalën bacla për t’iu referuar “mungesës së përkohshme të vendosmërisë”, siç shihet në veprat e tij të njohura Florante at Laura dhe Orosman at Zafira. [13] Ky përdorim arkaik haset gjithashtu në epopenë fetare tagaloge të shekullit të 17-të Casaysayan nang Pasiong Mahal ni Jesucristong Panginoon Natin na Sucat Ipag-alab nang Puso nang Sinomang Babasa ("Historia e Mundimeve të Jezu Krishtit, Zotit Tonë, që me siguri do t’i ndezë zemrën kujtdo që e lexon"), e cila këndohet gjatë Javës së Shenjtë. Pjesa që rrëfen Agoninë në Kopsht përmban një varg që thotë: "Si Cristo'y nabacla" ("Krishti u hutua").[14]

Me shpërthimin e Luftës së Dytë Botërore, termi bakla në gjuhën tagaloge kishte evoluar për të nënkuptuar "i frikësuar" ose "i dobët", dhe u bë një term përçmues për burrat me sjellje prej gruaje.[13] Një eufemizëm i zakonshëm për baklâ gjatë kësaj periudhe ishte pusong babae (në kuptimin e parë "me zemër gruaje"). Vetëm në vitet 1990, kur diskursi për identitetet queer dhe homoseksuale filloi të bëhej më i pranuar në rrafshin publik, baklâ e humbi kuptimin e saj fillestar përçmues. [11] [15]

Përveç kësaj, ekzistojnë shumë neologjizma për fjalën bakla, veçanërisht brenda zhargonit swardspeak, në nivele të ndryshme pranimi. Këtu përfshihen terma si badáf, badíng, beki, judíng, shokì, shoklâ, sward dhe vaklúsh. [16] [17]

Përkufizimi

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Bakla është një identitet gjinor që karakterizohet nga adoptimi i një shprehjeje gjinore femërore nga burrat. Kjo përfshin sjellje dhe të folur femëror, përdorim të grimit, veshje të kundërt me gjininë dhe modele flokësh të gjata; të gjitha këto përfshihen në termin e përgjithshëm kabaklaan (femërorësi). Megjithatë, bakla nuk lidhet drejtpërdrejt me seksualitetin dhe nuk është një orientim seksual, prandaj nuk është ekuivalent i drejtpërdrejtë i termit anglisht "gay". Baklat zakonisht janë burra homoseksualë, por në raste të rralla mund të jenë edhe burra heteroseksualë ose biseksualë. [13] [18] [19] [20]

Edhe pse fjala bakla nënkupton specifikisht femërorësinë, tradicionalisht nuk përdoret për burrat homoseksualë me sjellje mashkullore. Megjithatë, për shkak të globalizimit në rritje dhe ndikimit nga kategoritë perëndimore të orientimit seksual, bakla ka filluar të barazohet gabimisht me identitetin homoseksual dhe përdoret në mënyrë të përgjithshme për burrat homoseksualë, pa marrë parasysh nëse paraqitja e tyre është mashkullore apo femërore. [13] [15]

Bakla shpesh konsiderohet si “gjini e tretë” në kulturën filipinase [13] [2] Kjo ilustrohet në një rimë për fëmijë që fillon duke renditur katër gjini të dallueshme: “vajzë, djalë, bakla, tomboy.” [15] [20] Ashtu si në anglisht, termi tomboy (dikur lakin-on ose binalaki) i referohet grave me sjellje mashkullore (zakonisht lezbike), dhe kuptohet si e kundërta e bakla. [5]

Bakla përdoret gjithashtu shpesh si një term për gratë transgjinore [21] megjithëse kjo është e pasaktë dhe nuk rekomandohet. Kjo ndodh kryesisht për shkak të mungesës së termave lokalë modernë për personat transgjinorë, si dhe për shkak të mungesës së njohurive të përgjithshme të publikut mbi dallimin mes homoseksualitetit dhe transseksualitetit. Disa organizata kanë bërë përpjekje për të nxitur përdorimin e terminologjisë së re që dallon personat transgjinorë nga bakla, për të shmangur keqkuptimin përçmues të zakonshëm se gratë dhe burrat trans janë thjesht bakla dhe tomboy që kanë bërë ndërhyrje kirurgjikale për ndryshim gjinie. Një propozim i tillë në vitin 2008 nga Shoqata e Grave Transseksuale të Filipineve (STRAP) ishte përdorimi i termave transpinay (për gratë trans) dhe transpinoy (për burrat trans), të dy të nxjerrë nga endonimi filipinas "pinoy". Megjithatë, këta terma ende nuk janë pranuar gjerësisht. [22] [23] [6] [24] [25] [26] [27]

Historia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Qeramistë Itneg ; ai në të djathtë është një bajok me veshje femërore ( rr. 1922 ) [28]

Marrëdhëniet homoseksuale në të dy gjinitë ishin të zakonshme dhe nuk mbanin asnjë stigmë në Filipinet para-koloniale . Në të dhënat e hershme spanjolle ka shumë të dhëna për burra të feminizuar. [29] Ato përshkruheshin si të veshura si gra, punonin në role tradicionale femërore dhe trajtoheshin si gra nga komuniteti. Ato konsideroheshin të krahasueshme me gratë biologjike, përveç paaftësisë së tyre për të lindur fëmijë. [30] [31] Madje u regjistruan edhe si të martuara me burra. [13] [32] [31] Disa u martuan edhe me gra, megjithëse kjo nuk përjashtonte marrëdhëniet homoseksuale. [29] Në përgjithësi, këta burra femërorë njiheshin si bayog (gjithashtu bayok ose bayogin ; shkruhet bayoc ose bayoquin në spanjisht) në Luzon, dhe asog në ishujt Visayas, të dyja me kuptime që tregojnë "infertilitet" ose "impotencë". [33]

Feja

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Shih edhe

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  • Ladlad
  • LGBT në Filipine
  • Të drejtat LGBT në Filipine
  • Kultura e Filipineve
  • Shtëpia për Gejtë e Artë
  • Babaylan
  • Gara Drag në Filipine
  • Māhū – ekuivalenti i bakla në Hawaii.
  • Fa'afafine - ekuivalent i bakla (' binabae ') në Samoa
  • Takatāpui – ekuivalenti i baklasë në mesin e maoritëve
  • Kathoey – ekuivalenti i baklës në Tajlandë
  • Seksualiteti në Filipine

Referime

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  1. ↑ Tan, Michael L. (2001). "Survival Through Pluralism: Emerging Gay Communities in the Philippines". Journal of Homosexuality. 40 (3/4): 117–42. doi:10.1300/j082v40n03_07. PMID 11386330. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. 1 2 Aggleton, Peter (1999). Men who sell sex: international perspectives on male prostitution and HIV/AIDS. Temple University Press. fq. 246. ISBN 1-56639-669-7. Marrë më 5 qershor 2010. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  3. ↑ Diaz, Robert (2015). "The Limits of Bakla and Gay: Feminist Readings of My Husband's Lover, Vice Ganda, and Charice Pempengco". Signs. 40 (3): 721–745. doi:10.1086/679526. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  4. ↑ Gonzalo, Ally (2 tetor 2019). "'There's no shame in being who you are': Photographer explores Filipino 'bakla' culture". CBC. Marrë më 1 mars 2023. The term includes individuals who identify as trans, non-binary, bisexual, etc. While most bakla are attracted to men, collectively referring to them as "gay" would be inaccurate as some self-identify as women. {{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  5. 1 2 Ceperiano, Arjohn M.; Santos, Emmanuel C. Jr.; Alonzo, Danielle Celine P.; Ofreneo, Mira Alexis (2016). ""Girl, Bi, Bakla, Tomboy": The Intersectionality of Sexuality, Gender, and Class in Urban Poor Contexts". Philippine Journal of Psychology. 49 (2): 5–34. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  6. 1 2 Tamayo, Kristine Jazz (2018). Legal Gender Recognition in the Philippines: A Legal and Policy Review (PDF). UNDP, Commission on Human Rights of the Philippines. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  7. ↑ Benedicto, Bobby (2008). "The Haunting of Gay Manila: Global Space-Time and the specter of Kabaklaan". GLQ: A Journal of Lesbian and Gay Studies. 14 (2–3): 317–338. doi:10.1215/10642684-2007-035. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  8. ↑ Poushter, Jacob; Kent, Nicholas (25 qershor 2020). "The Global Divide on Homosexuality Persists". Pew Research Center. Marrë më 30 tetor 2020. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  9. ↑ Patiag, Vonne (3 mars 2019). "In the Philippines they think about gender differently. We could too". The Guardian. Marrë më 30 tetor 2020. {{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  10. ↑ "bakla". Tagalog Dictionary. 2004. Marrë më 5 dhjetor 2009. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  11. 1 2 Manalansan, Martin F. (2015). "Bakla (Philippines)". The International Encyclopedia of Human Sexuality: 113–196. doi:10.1002/9781118896877.wbiehs042. ISBN 9781118896877. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  12. ↑ Noceda, Jose (1860). Vocabulario de la lengua tagala: compuesto por varios religiosos doctos y graves, y coordinado. Ramirez y Giraudier. fq. 454. Marrë më 26 prill 2020. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  13. 1 2 3 4 5 6 Garcia, J. Neil C. (2008). Philippine Gay Culture: Binabae to Bakla, Silahis to MSM. Manila, Philippines: UP Press. ISBN 978-9715425773. Marrë më 18 nëntor 2013. "Also, another semantic space that bakla occupies refers to a state of mental confusion and undecidedness. This may be used to bear a linguistic affinity to the way Tagalog poet Francisco Balagtas used the word bakla in the context of a temporary lack of resolve, an emotional wavering in several scenes in at least two of his best known works, the romance Florante at Laura and the play Orosman at Zafira; later, prewar Tagalog writers used bakla to mean fearful and weakened. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  14. ↑ de Veyra, Lourd (24 tetor 2013). "HISTORY: MAY BAKLA NGA BA NA KASAPI SA KATIPUNAN?". News5 Everywhere. Arkivuar nga origjinali më 5 mars 2014. Marrë më 17 nëntor 2013. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  15. 1 2 3 McSherry, Alice; Manalastas, Eric Julian; Gaillard, J. C.; Dalisay, Soledad Natalia M. (2 janar 2015). "From Deviant to Bakla, Strong to Stronger: Mainstreaming Sexual and Gender Minorities into Disaster Risk Reduction in the Philippines". Forum for Development Studies. 42 (1): 27–40. doi:10.1080/08039410.2014.952330. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  16. ↑ Bediones, Gray (2018). Bekilipino: "Ang Paglaladlad ng Gay Lingo sa Kultura at Wikang Filipino". {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  17. ↑ Yuson, Alfred A. (9 janar 2017). "Neologisms". PhilStar Global. Marrë më 31 tetor 2020. {{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  18. ↑ Banzhaf, Jane S. (1969). Toward the Exploration of the Bakla Personality (Tezë). Ateneo de Manila University. {{cite thesis}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  19. ↑ Garcia, Neil C. (1992). "Closet Quivers: Politics and Poetics". Diliman Review. 40 (2): 5–10. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  20. 1 2 Garcia, J. Nelia C. (2000). "Performativity, the bakla and the orienting gaze". Inter-Asia Cultural Studies. 1 (2): 265–281. doi:10.1080/14649370050141140. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  21. ↑ Nadal, Kevin L.; Corpus, Melissa J. H. (shtator 2013). ""Tomboys" and "baklas": Experiences of lesbian and gay Filipino Americans". Asian American Journal of Psychology. 4 (3): 166–175. doi:10.1037/a0030168. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  22. ↑ Natividad, Celine D. (2 korrik 2017). "Watching your language". The Guidon. Marrë më 22 nëntor 2021. {{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  23. ↑ Pascual, Patrick King (15 tetor 2014). "Use 'she' for Jennifer Laude". Yahoo! News. Marrë më 22 nëntor 2021. {{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  24. ↑ Pikramenou, Nikoletta (2019). Intersex Rights: Living Between Sexes. Springer. fq. 120. ISBN 978-3-030-27554-9. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  25. ↑ Lorway, Robert (2021). "Check Your Denominator: Geographic Mapping, Activisim, and the Standardization of Sexual Risk". përmbledhur nga Graham, Janice E.; Holmes, Christina; McDonald, Fiona; Darnell, Regna (red.). The Social Life of Standards: Ethnographic Methods for Local Engagement. UBC Press. fq. 123. ISBN 9780774865241. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  26. ↑ Dumaual, Miguel (2 korrik 2021). "He or she? Either, Vice Ganda says, in viral explanation of gender identity". ABS-CBN News. Marrë më 22 nëntor 2021. {{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  27. ↑ Gingoyon, Maki (17 qershor 2015). "Transgender women in PH: Accepted or merely tolerated?". Rappler. Marrë më 22 nëntor 2021. {{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  28. ↑ Cole, Fay-Cooper; Gale, Albert (1922). "The Tinguian; Social, Religious, and Economic life of a Philippine tribe". Field Museum of Natural History: Anthropological Series. 14 (2): 235–493. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  29. 1 2 Brewer, Carolyn (1999). "Baylan, Asog, Transvestism, and Sodomy: Gender, Sexuality and the Sacred in Early Colonial Philippines". Intersections: Gender, History and Culture in the Asian Context (2). Arkivuar nga origjinali më 12 shkurt 2020. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  30. ↑ Garcia, J. Neil C. (2004). "Male Homosexuality in the Philippines: a short history" (PDF). IIAS Newsletter (35): 13. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 8 dhjetor 2019. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  31. 1 2 De Leon, John Angelo Vinuya; Jintalan, Joseph (29 shtator 2018). "Accepted or Not: Homosexuality, Media, and the Culture of Silence in the Philippine Society". Jurnal Komunikasi, Malaysian Journal of Communication. 34 (3): 408–425. doi:10.17576/JKMJC-2018-3403-25. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  32. ↑ Kroeber, A. L. (1918). "The History of Philippine Civilization as Reflected in Religious Nomenclature". Anthropological Papers of the American Museum of Natural History. XXI (Part II): 35–37. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  33. ↑ Lachica, Maria Milagros Geremia (1996). "Panay's Babaylan: The Male Takeover". Review of Women's Studies. 6 (1): 53–60. Arkivuar nga origjinali më 9 maj 2025. Marrë më 9 maj 2025. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Bakla&oldid=2871131"