Berat, Beratinus, Buhara : një udhëtim historik-kulturor nëpër mijëvjeçarët e qytetit
Libri "Berat, Beratinus, Buhara: Një udhëtim historik-kulturor nëpër mijëvjeçarët e qytetit" [1] nga Shaban Sinani është një vepër që ofron një analizë të thellë dhe gjithëpërfshirëse mbi historinë, kulturën dhe qytetërimin e qytetit të Beratit, një nga qytetet më të vjetra dhe më të njohura të Shqipërisë. Botuar në vitin 2015 nga shtëpia botuese "Naimi", kjo vepër prej 320 faqesh eksploron transformimet e qytetit që nga lashtësia deri në kohët moderne, duke ndjekur emërtimet e tij historike: Beratinus në periudhën romake dhe Buhara në kohën e mesjetës islame.
Libri është ndarë në kapituj që ndjekin një rend kronologjik dhe tematik. Ai trajton:
1. Origjinën dhe lashtësinë e Beratit, duke analizuar gërmimet arkeologjike dhe burimet historike që e vendosin qytetin në një vend të rëndësishëm të zhvillimeve ilire, romake dhe bizantine.
2. Roli i qytetit gjatë periudhës osmane, duke eksploruar ndikimin e Islamit dhe zhvillimet urbanistike, sociale dhe kulturore në atë kohë. Emri Buhara, që sugjeron ndikimet e kulturës islame, është një pikë kyçe në këtë analizë.
3. Trashëgimia kulturore dhe shpirtërore e Beratit, me theks në traditat, artet dhe objektet ikonike, përfshirë muzeun e ikonave "Onufri" dhe Kishën e Shën Mërisë.
4. Ndikimi i Perandorisë Romake dhe Bizantit, që gjurmohet në emrin Beratinus dhe strukturat e qytetit.
Një aspekt i rëndësishëm i librit është përfshirja e punimit të hershëm të historianit Vexhi Buhara mbi Beratin, i cili botohet për herë të parë në faqet 243-286. Ky punim përbën një vështrim panoramik mbi të kaluarën e qytetit dhe ndihmon lexuesin të kuptojë evoluimin e tij.
Berati, i njohur si "Qyteti i një mbi një dritareve" dhe pjesë e trashëgimisë botërore të UNESCO-s, përfaqëson një mozaik të kulturave dhe qytetërimeve. Sinani në librin e tij vë në pah se si shtresëzimet historike kanë formuar identitetin unik të qytetit. Përmes analizës së tij, ai tregon se si historia e Beratit është një shembull i bashkëjetesës ndërmjet kulturave dhe feve të ndryshme.
Libri është i pasuruar me një bibliografi të detajuar dhe me referenca për studiuesit dhe lexuesit e interesuar. Recensuesit Arshin Xhezo dhe Irakli Koçollari ofrojnë një vështrim kritik mbi vlerat dhe rëndësinë e librit, ndërsa redaktimi nga Naim Zoto siguron një prezantim të qartë dhe të organizuar.
Për lexuesin që kërkon të kuptojë më mirë rrënjët historike dhe pasuritë kulturore të Beratit, kjo vepër ofron një udhëtim të jashtëzakonshëm që tejkalon kufijtë e kohës.
"Berat, Beratinus, Buhara" është një libër që nuk flet vetëm për një qytet, por për vetë historinë e kombit shqiptar. Përmes lenteve të Sinanit dhe burimeve historike që ai përdor, Berati paraqitet jo thjesht si një qytet, por si një dëshmi e vazhdueshmërisë dhe e ndryshimeve të kulturës njerëzore ndër shekuj.