Degët e Krishtërimit
Degët e krishtërimit, denominacionet e krishtera ose bashkësitë e krishtera janë një bashkësi e veçantë fetare brenda krishtërimit, e cila përfshin të gjitha bashkësitë kishtare të të njëjtit lloj. Ajo dallohet nga karakteristika të tilla si emri, historia e veçantë, organizimi, udhëheqja, doktrina teologjike, mënyra e adhurimit dhe, në disa raste, themeluesi. Ky është një term laik dhe neutral, i përdorur përgjithësisht për të emërtuar çdo kishë të organizuar të krishterë. Ndryshe nga një kult ose sekt, një degë e krishtërimit zakonisht konsiderohet pjesë e rrjedhës kryesore të krishtërimit. Shumica e degëve të krishtërimit e quajnë veten kisha, ndërsa disa më të reja përdorin edhe emërtime si bashkësi, asamble, vëllazëri, etj. Dallimet ndërmjet degëve përcaktohen kryesisht nga autoriteti dhe doktrina. Çështje të tilla si natyra e Jezu Krishtit, autoriteti i trashëgimisë apostolike, interpretimi i Biblës, teologjia, mësimi mbi Kishën, mësimet për fundin e botës dhe primati i Papës mund të dallojnë një degë nga tjetra. Grupet e degëve që ndajnë besime, praktika dhe lidhje historike të ngjashme quhen shpesh tradita kryesore ose degë të mëdha të krishtërimit. Këto degë ndryshojnë nga njëra-tjetra kryesisht në besime dhe praktika fetare.[1][2]
Degët e ndryshme të krishtërimit ndryshojnë shumë edhe në mënyrën se si e njohin njëra-tjetrën. Disa pretendojnë se janë pasardhësja e vetme e vërtetë e Kishës së themeluar nga Jezu Krishti në shekullin I. Të tjera mbështesin idenë se disa ose të gjitha degët e krishtërimit janë shprehje të ligjshme të së njëjtës fe, pavarësisht dallimeve në emër, besim apo praktikë. Për këtë arsye, disa bashkësi të krishtera nuk e pranojnë termin degë ose denominacion për të përshkruar veten, sepse mendojnë se ai nënkupton një barazi me bashkësi të tjera.
Kisha Katolike, me mbi 1.3 miliardë besimtarë (rreth gjysma e të gjithë të krishterëve në botë), nuk e konsideron veten një degë të krishtërimit, por Kishën origjinale që ekzistonte përpara ndarjeve denominacionale. Protestantizmi përfshin rreth 1.05 miliardë besimtarë (afërsisht 40% të të gjithë të krishterëve). Ai lindi në shekullin XVI si rezultat i Reformacionit, një lëvizje që kundërshtoi disa doktrina dhe praktika të Kishës Katolike, të cilat reformatorët i konsideronin në kundërshtim me Biblën. Traditat kryesore protestante përfshijnë adventizmin, anabaptizmin, anglikanizmin, baptizmin, luteranizmin, metodizmin, moravianizmin, pentekostalizmin, Vëllezërit e Plymouth-it, kuakerizmin, traditën e reformuar (kalvinizmin) dhe valdezianët.[3]
Kisha Ortodokse Lindore, me rreth 230 milionë besimtarë, është bashkësia e dytë më e madhe e krishterë dhe gjithashtu e konsideron veten Kishën origjinale, jo një degë. Ajo përbëhet nga kisha autoqefale të pavarura që njohin njëra-tjetrën dhe janë në bashkim të plotë. Së bashku me Kishat Katolike Lindore, Kishat Ortodokse Orientale, Kishën Asiriane të Lindjes dhe disa tradita të tjera, ato përbëjnë krishtërimin Lindor, ndërsa Katolicizmi dhe Protestantizmi përbëjnë krishtërimin Perëndimor.
Të krishterët kanë mësime të ndryshme mbi natyrën e Kishës dhe mbi marrëdhënien midis Kishës së themeluar nga Jezu Krishti dhe degëve të sotme të krishtërimit. Katolikët, ortodoksët, ortodoksët orientalë, Kisha e Lindjes dhe luteranët tradicionalisht besojnë se vetëm bashkësia e tyre përfaqëson plotësisht Kishën e vetme, të shenjtë, katolike dhe apostolike.
Në shekullin XIX u zhvillua restauracionizmi, një lëvizje që beson se krishtërimi kishte devijuar nga forma e tij fillestare dhe se duhej rikthyer krishtërimi i shekullit të parë. Në këtë grup përfshihen mormonët, kristadelfianët, dëshmitarët e Jehovait dhe disa lëvizje të tjera, ndonëse besimet e tyre ndryshojnë ndjeshëm.
Në përgjithësi, shumica e degëve të krishtërimit i njohin anëtarët e njëra-tjetrës si të krishterë, sidomos kur njohin pagëzimet reciproke dhe pajtohen mbi doktrina themelore si hyjnia e Jezu Krishtit, mëkati dhe shpëtimi. Megjithatë, dallimet doktrinore dhe organizative vazhdojnë të pengojnë bashkimin e plotë ndërmjet tyre. Pas Koncilit të Dytë të Vatikanit (1962–1965), Kisha Katolike filloi t'i quajë bashkësitë protestante bashkësi kishtare, ndërsa termin kishë e ruan për ato bashkësi që ruajnë trashëgiminë apostolike, si Kishat Ortodokse Lindore, Ortodokse Orientale dhe Kishat e Lindjes. Ekzistojnë gjithashtu të krishterë jodenominacionalë, të cilët nuk i përkasin asnjë dege të veçantë të krishtërimit, megjithëse shpesh konsiderohen pjesë e traditës protestante.[4]
Shiko edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ Ellwood, Robert S. (2008). The Encyclopedia of World Religions (në anglisht). Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-1038-7.
- ↑ Swatos, William H. (1998-02-05). Encyclopedia of Religion and Society (në anglisht). Bloomsbury Publishing PLC. ISBN 978-0-7619-8956-1.
- ↑ "Western Christianity". www.philtar.ac.uk. Marrë më 2026-07-31.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ "Kopje e arkivuar". Arkivuar nga origjinali më 28 korrik 2020. Marrë më 31 korrik 2026.
{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Archived copy si titull (lidhja)