Deti Ligur
Deti Ligur (italisht: Mar Ligure; frëngjisht: Mer Ligure) është një pjesë e Detit Mesdhe në pjesën veriperëndimore të tij. Ai shtrihet ndërmjet brigjeve të Ligurisë dhe të Toskanës veriore, bregdetit të Provansës lindore dhe ishullit të Korsikës. Në veri përfshin edhe Gjirin e Gjenovës, ndërsa në juglindje lidhet me Detin Tirren përmes Arkipelagut Toskan.[1][2]
Deti ka rëndësi të madhe gjeografike, historike dhe ekonomike për Italinë veriperëndimore dhe për bregdetin juglindor të Francës. Porti kryesor i tij është Gjenova, një nga nyjat më të rëndësishme detare të Mesdheut perëndimor.
Gjeografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Deti Ligur laget në veri dhe në lindje nga brigjet e Italisë, sidomos nga rajonet e Ligurisë dhe të Toskanës veriore. Në perëndim shtrihet drejt bregdetit të Provansës, ndërsa në jug kufizohet nga Korsika. Bregdeti i tij është kryesisht i lartë dhe shkëmbor, me hyrje e dalje të shumta, ndër të cilat dallohen Gjiri i Gjenovës, Gjiri i Rapallos dhe Gjiri i Specias.[3]
Sipas përcaktimeve hidrografike ndërkombëtare, Deti Ligur konsiderohet një zonë detare më vete brenda Mesdheut perëndimor.[4]
Thellësia dhe hidrografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Deti Ligur arrin thellësi maksimale mbi 2.850 metra në veriperëndim të Korsikës.[5] Në të derdhen disa lumenj të shkurtër që zbresin nga Apeninet, ndër ta Magra, Roja, Centa dhe Taggia.[6]
Fundi detar karakterizohet nga pjerrësi të mëdha dhe nga prania e kanioneve nëndetare, sidomos në pjesët veriperëndimore dhe juglindore të pellgut.[7]
Rëndësia ekonomike
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Deti Ligur është një rrugë e rëndësishme për lundrimin dhe tregtinë detare. Portet kryesore janë Gjenova, Savona, La Specia dhe Livorno, të cilat luajnë rol të madh në trafikun tregtar, të udhëtarëve dhe në veprimtaritë industriale e ushtarake të zonës.
Turizmi është po ashtu një sektor i rëndësishëm ekonomik, sidomos përgjatë rivierës ligure dhe bregdetit toskan, me qendra të njohura si Sanremo, Portofino, Cinque Terre dhe zona pranë Pizës.
Mjedisi natyror
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Një pjesë e rëndësishme e Detit Ligur përfshihet në Santuarin Pelagos, zonë ndërkufitare e krijuar për mbrojtjen e cetaceve dhe të habitateve të tyre. Kjo hapësirë përfshin ujëra të Italisë, Francës dhe Monakos.[8]
Deti është i njohur për praninë e delfinëve, balenave me pendë dhe llojeve të tjera të gjitarëve detarë, çka e bën një nga zonat me biodiversitet më të lartë në Mesdheun perëndimor.[9]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Që në lashtësi, Deti Ligur ka qenë një hapësirë e rëndësishme për lundrimin, tregtinë dhe kontaktet ndërmjet popullsive të brigjeve italiane, galike dhe korsikane. Në Mesjetë ai mori rëndësi të veçantë me zhvillimin e republikës detare të Gjenovës, e cila e përdori këtë det si bazë për fuqinë e saj tregtare dhe ushtarake në Mesdhe.
Shiko edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ "Ligure, Mare". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-12.
- ↑ "Ligurian Sea". Encyclopaedia Britannica (në anglisht). Marrë më 2026-04-12.
- ↑ "Ligure, Mare". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-12.
- ↑ "Ligurian Sea (IHO Sea Area)". Marine Regions (në anglisht). Marrë më 2026-04-12.
- ↑ "Ligurian Sea". Encyclopaedia Britannica (në anglisht). Marrë më 2026-04-12.
- ↑ "Gulf of Genoa". Encyclopaedia Britannica (në anglisht). Marrë më 2026-04-12.
- ↑ "Mediterraneo, Mare". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-12.
- ↑ "Pelagos Sanctuary - Home". Pelagos Sanctuary (në anglisht). Marrë më 2026-04-12.
- ↑ "Pelagos Sanctuary - Home". Pelagos Sanctuary (në anglisht). Marrë më 2026-04-12.