Duka i Burgundisë

Duka i Burgundisë Dukati i Burgundisë
Duka i Burgundisë Dukati i Burgundisë
	Stema e Burgundisë
Në detyrë
	Zgjerimi i Dukatit të Burgundisë nga v. 918 deri në v. 1477
	I shfuqizuar
	Flamuri historik i Burgundisë
Të dhënat
Monarku i parë	Rikard Justiciari
Monarku i fundit	Karli i Guximshëm (feud); Luigji i Francës (titull kortesie);
Vendosja	843
Përmbysja	5 janar 1477 (si feud); 22 mars 1790 (si titull kortesie);
Vendbanime	Château de Germolles; Hôtel de Bourgogne; Pallati i dukëve të Burgundisë;

Duka i Burgundisë (duc de Bourgogne) ishte një titull i përdorur nga sunduesit e Dukatit të Burgundisë, nga themelimi i tij në vitin 843, deri në aneksimin e tij nga Kurora Franceze në vitin 1477 dhe më vonë nga anëtarët e Derës Habsburge, dhe përfshirë perandorët gjermaniko-romakë dhe mbretërit e Spanjës, që pretendonin vetë Burgundinë dhe sunduan Holandën Burgunde.^[1]

Burgundët ishin një fis gjermanik, që mund të kenë emigruar nga ishulli skandinav i bornholmit për në Basenin e Vistulës në shekullin e III, ku formuan një mbretëri. Mbreti i parë i dokumentuar i burgundëve, Gjúki, jetoi në fundin e shekullit të IV në lindje të Rinit. Në Vitin 411 mbreti burgund Gunther (mbase Gunduhar, ose Gundikar) në bashkëpunim me Goarin, mbretin e alanëve, vendosi Jovinusin si perandor kukull. Nën pretekstin e autoritetit perandorak të Jovinusit, Guntheri u vendos në bregun perëndimor të Rinit, midis Lumit Lauter dhe Nahe, duka zaptuar vendbanimet e Borbetomagus-it (Worms-i i tanishëm), Spejerit dhe Strasburgut.

Pas nënshtrimit të tyre nga romakët në vitin 437, gjenerali romak Flavius Aetius i vendosi burgundët në rajonin e Francës veri-lindore dhe Zvicrës Perëndimore në vitin 443. Pas Rënies së Perandorisë Romake të Perëndimit në vitin 476, mbreti burgund Gundobad u lidh me mbretin e fuqishëm frank, Klovisin e I kundër mbretit ostrogot, Teodoriku i Madh. Mbretëria Burgunde vijoi deri në vitin 532, kur ajo u mund nga frankët, duke u përfshirë në Mbretërinë e Frankëve.

Dukati i Burgundisë ishte pasues i Mbretërisë së mëparshme Burgunde. Burgundët gjendeshin në Dizhon, Chalon-sur-Saône, Mâcon, Autun dhe Châtillon-sur-Seine, duke i dhënë emrin rajonit të Burgundisë, më vonë Burgonja, në Francë. Si pjesë e Mbretërisë së Frankëve, Burgundia mbajti një status gjysmë-autonom, me kodin e tyre ligjor, Loi Gombette. Më vonë ajo u nda në disa pjesë nga Karl Marteli, Arles-Burgundia, Vienë-Burgundia, Burgundia Alemanike dhe Burgundia Franke. Në vijim, me dobësimin e qendërzimit karoling, pas Ndarjes së Verdunit në vitin 843, do të shfaqeshin dy entitete të veçanta karolinge të Burgindisë, Dukati i Burgundisë (Burgonja moderne) dhe Kontea e Burgundisë (Franche-Comté moderne).

Dukati i Burgundisë ishte një pjesë e vogël e tokave tradicionale të burgundëve, në perëndim të lumit Saône, e cila në vitin 843, iu caktua mbretërisë së Karlit Tullac të frankëve perëndimorë. Duka i parë i mirëfilltë i Burgundisë (dux Burgundiae), i përmendur në burime me atë titull, ishte Rikard Justiciari në vitin 918.^[2] Nën Ancien Régime, duka i Burgundisë, ishte fisniku i parë laik i Mbretërisë së Francës. Duke nisur me Robertin e II të Francës (mb. v. 996-1031), titulli u mbajt nga kapetët, familja mbretërore franceze. Në vitin 1032, mbreti Henri I i Francës ia dha dukatin vëllait të tij më të vogël, Robertit, i cili do të themelonte Derën e Burgundisë.

Kur vija e vjetër e Derës së Burgundisë, u shua në vitin 1361, titulli u trashëgua nga mbreti Zhani i II i Francës nëpërmjet afërsisë së gjakut. Zhani ia dha dukatin djalit të tij të vogël, Filipit të II, në vitin 1363. Dukët Valois do të sundonin gradualisht mbi një kompleks të gjerë territoresh, të njohura si Shteti Burgund, duke u bërë rivalë të rrezikshëm për vijën e vjetër franceze të Derës së Valois.

Kur vija mashkullore e dukëve Valois të Burgundisë do të shuhej në vitin 1477, Dukati i Burgundisë u konfiskua nga Luigji XI i Francës. Titulli "duka i Burgundisë" i kaloi monarkëve Habsburgë, pasi Maria e Burgundisë u martua me Maksimilianin e I të Austrisë në vitin 1477. Hapsburgët e përdorën këtë lidhje për të pretenduar vetë Burgundinë dhe për të sunduar Trashëgiminë Burgunde deri në Periudhën Napoleonike.

Pas Revolucionit Francez, titulli do të shfuqizohej. Megjithatë, në vijim titulli do të ripërtërihej për mjaft bijë të vegjël të Derës Burbone dhe që nga viti 1975, degë të saj e kanë përdorur "duka i Burgundisë" si një titull të ripërtërirë kortezie.

Lista e dukëve të Burgundisë

Dinastia Bosonide (880–956)

Margravi i parë (marchio), më vonë dukë (dux) i Burgundisë ishte Rikardi i Derës së Ardeneve, dukati i të cilit u krijua nga bashkimi i disa konteve rajonale të Mbretërisë së Provencës, që i përkisnin vëllait të tij, Bosos. Rikardi ishte biri i Ekardit të Makonit dhe Riçildis të Arlesit, Boso biri i Bivinit të Gorzes dhe Riçildis të Arlesit.

Pasardhësit dhe të afërmit e tyre nga martesa e sunduan dukatin deri në aneksimin e tij përgjatë një shekulli nga Kurora Franceze, suzerenët e tyre.

Rikard Justiciari (880–921)
Rudolfi (921–923), atëherë Mbret i Frankëve
Hugo i Ziu (923–952)
Gilberti (952–956)

Dinastia Robertiane (956–1002)

Otoni (956–965)
Eudes Henri i Madh]] (965–1002)

Dera e Ivresë (1002–1004)

Oton Uilliami (1002–1004)

Dera e Kapetëve (1004–1032)

Në vitin 1004, Burgundia u aneksua nga mbreti i Derës së Kapetëve. Oton Uilliami vijoi të sundonte atë që do të quhej Kontea e Lirë e Burgundsë. Pasardhësit e tij formuan një tjetër degë të Derës së Ivresë.

Roberti (1004–1016) (gjithashtu mbret i frankëve si Roberti II)
Henri (1016–1032) (gjithashtu mbret i frankëve si Henri I)

Dera e Burgundisë (1032–1361)

Roberti, biri i Robertit të II të Francës, e mori dukatin si një pajtim, duke pas diskutuar trashëgimin në Fronin e Francës me vëllain e tij, Henrin.

Imazhi	Emri	Lindja	Bërja dukë	Sundoi deri në	Vdekja	Shënime	Stema
	Roberti I i Vjetri (Robert I^er le Vieux)	1011	1032	21 mars 1076		Biri më i vogël i Robertit të II të Francës.
	Hugo I (Hugues I^er)	1057	21 mars 1076	1079	29 gusht 1093	Biri i madh i Henrit të Burgundisë, nipi i Robertit të I. Abdikoi në favour të vëllait të tij më të vogël, Odo.
	Odo I Boreli i Kuqi (Eudes I^er Borel le Roux)	1058	1079	23 mars 1103		Vëllai më i vogël i Hugos së I.
	Hugo II (Hugues II)	1084	23 mars 1103	1143		Biri i Odos së I
	Odo II (Eudes II)	1118	1143	27 qershor/27 shtator 1162		Biri i madh i Hugos së II
	Hugo III (Hugues III)	1142	27 qershor/27 shtator 1162	25 gusht 1192		Biri i madh i Odos së II
	Odo III (Eudes III)	1166	25 gusht 1192	6 korrik 1218		Biri i madh i Hugos së III
	Hugo IV (Hugues IV)	9 mars 1213	6 korrik 1218	27 tetor 1272		Biri i madh i Odos së III
	Roberti II (Robert II)	1248	27 tetor 1271	21 mars 1306		Biri i madh i mbijetuar i Hugos së IV
	Hugo V (Hugues V)	1282	21 mars 1306	9 maj 1315		Biri i madh i Robertit II.
	Odo IV (Eudes IV)	1295	9 maj 1315	3 prill 1350		Vëllai më i vogël i Hugos së V.
	Filipi I i Rouvres (Philippe I^er de Rouvres)	1346	3 prill 1350	21 nëntor 1361		Nipi i Odos së IV.
Imazhi	Emri	Lindja	Bërja dukë	Sundoi deri në	Vdekja	Shënime	Stema

Dera Valois-Burgundy (1363–1482)

Zhani II i Francës, mbreti i dytë Valois, e mori me sukses dukatin pas vdekjes së Filipit, duka i fundit Kapet. Zhani pastaj ia kaloi dukatin birit të tij më të vogël, Filipit, si një apanazh.

Emri	Lindja	Bërja dukë	Sundoi deri në	Shënime
Filipi II I Bëshmi (Philippe II le Hardi)	15 janar 1342	6 shtator 1363	27 prill 1404	Biri më i ri i Zhanit të Mirë
Zhani I i Patremburi (Jean I sans Peur)	28 maj 1371	27 prill 1404	10 shtator 1419	Biri i madh i Filipit të Bëshëm
Filipi III i Miri (Philippe III le Bon)	31 korrik 1396	10 shtator 1419	15 qershor 1467	Biri i madh i Zhanit të Patrembur
Karli I i Bëshmi^[3] (Charles I le Téméraire)	21 nëntor 1433	15 qershor 1467	5 janar 1477	Biri i madh i Filipit të Mirë
Maria e Pasura	13 shkurt 1457	5 janar 1477	27 mars 1482	Bija e vetme e Karlit të Bëshëm

Pema familjare

Dera e Habsburgëve (1482–1700)

Në vitin 1477, territori i Dukatit të Burgundisë u aneksua nga Franca. Po atë vit, Maria u martua me Maksimilianin e I, arkiduka i Austrisë, duke ia dhënë kontrollin e pjesës së mbetur të Trashëgimisë Burgunde Habsburgëve.

Megjithëse territoritori i Dukatit të Burgundisë vetë mbeti në duart e Francës, Hapsburgët mbajtën kontrollin e titullit të dukës së Burgundisë dhe pjesëve të tjera të Trashëgimisë Burgunde, veçanërisht Vendet e Ulta dhe Kontesë së Lirë të Burgundisë në Perandorinë Gjermaniko-Romake ashtu dhe Kontenë e Charolais në Francë. Shpesh ata përdorën termin Burgundi për tiu referuar atyre (p.sh. në emër të Qarkut Perandorak në të cilin u grupuan), deri në fund të shekullit të XVIII, kur Holanda Austriake u humb ndaj Republikës Franceze. Hapsburgët vazhduan gjithashtu të pretendonin vetë Burgundinë deri në Traktatin e Kambrait, në vitin 1529, kur hoqën dorë nga pretendimi i tyre në shkëmbim të njohjes franceze të sovranitetit perandorak mbi Flandrat dhe Artois.

Maksimiliani I (1477–1482 me gruan e tij; regjent 1482–1494)
Filipi I i Bukuri (i Kastiljes, Philipp der Schöne; Philippe le Beau), duka titullar i Burgundisë si Filipi IV (1482–1506)
Karli II (perandori gjermaniko-romak Karli V dhe mbreti Karli I i Spanjës) 1506–1555

Imazhi	Emri	Lindja	Bërja dukë	Sundoi deri në	Vdekja	Shënime	Stema
	Filipi IV i Bukuri (Philippe IV le Beau)	22 korrik 1478	22 shkurt 1482	25 shtator 1506		Biri i madh i dukeshës Maria me Maksimilianin e Habsburgëve
	Karli II	24 shkurt 1500	25 shtator 1506	16 janar 1556	21 shtator 1558	Biri i madh i Filipit të Bukur. Gjithashtu Karli I i Aragonës dhe Kastiljes dhe [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak\|perandori gjermaniko-romak Karli V
Imazhi	Emri	Lindja	Bërja dukë	Sundoi deri në	Vdekja	Shënime	Stema

Filipi V (mbreti Filipi II i Spanjës) 1556–1598
Izabella I (infanta Izabela Klara e Spanjës) dhe Alberti I (Alberti VII i Austrisë) (jure uxoris) 1598–1621
Filipi VI (Mbreti Filipi IV i Spanjës) 1621–1665
Karli III (Mbreti Karli II i Spanjës) 1665–1700

Dera Burbone, pretenduese e titullit (1682–1761)

Luigji, duka i Burgundisë (1682–1712)
Luigji, duka i Burgundisë (1751–1761)

Dera e Habsburgëve (1713–1918)

Karli IV (perandori Karli VI) 1713–1740
Maria Tereza (Maria Tereza e Austrisë) 1740–1780
Jozefi (perandori Jozefi II) 1780–1790
Leopoldi (perandori Leopoldi II) 1790–1792
Franci (perandori Franci II) 1792–1795/1835
Ferdinandi (perandori Ferdinandi I) (1835–1848 vetëm titullar)
Franc Jozefi (perandori Franc Jozefi I) (1848–1916 vetëm titullar)
Karli V (perandori Karli I) (1916–1918, vetëm titullar që më vonë do të hiqte dorë)

Dera Burbone, ripërtëritja e titullit (1975–në vijim)

Mbreti Juan Carlos I. i Spanjës (1975–2014)
Mbreti Filipi VI i Spanjës (2014–në vijim) – titulli është një prej titujve të Kurorës Spanjolle
Princi Sixtus Henri i Burbon-Parmës (Pretendues karlist për fronin e Spanjës si Enrique V, 1977–në vijim) – titulli është një prej titujve të Kurorës Spanjolle. Ai konsiderohet pasuesi legjitim i Monarkisë Katolike të Spanjës si trashëgimtar i Infante Carlos María Isidro ("Carlos V").
Louis, Dauphin i Francës (2010–në vijim) – titulli përdoret nga djali i madh i pretenduesit legjitimist të Fronit të Francës, princ Louis, duka i Anzhusë ("Louis XX").

Shiko edhe

Referime

↑ Duerloo, Luc (2 janar 2019). "The Utility of an Empty Title: The Habsburgs as Dukes of Burgundy". Dutch Crossing (në anglisht). 43 (1): 63–77. doi:10.1080/03096564.2018.1559527. ISSN 0309-6564. S2CID 150856167.
↑ Aakanksha Gaur; Gloria Lotha; J. E. Luebering; Lorraine Murray; etj. (20 korrik 1998 – 30 janar 2025). "History of Burgundy". Encyclopædia Britannica (në anglisht). Marrë më 9 janar 2024.
↑ Tabri, Edward (2004). Political culture in the early northern Renaissance: the court of Charles the Bold, Duke of Burgundy (1467-1477) (në anglisht). Lewiston, N.J.: E. Mellen Press. ISBN 0-7734-6228-7. OCLC 56755716.

Lexime të mëtejshme

Calmette, Joseph. Doreen Weightman, trans. The Golden Age of Burgundy; the Magnificent Dukes and Their Courts. New York: W.W. Norton, 1962.
Chaumé, Maurice. Les Origines du Duché de Bourgogne. 2v. in 4 parts. Dijon: Jobard, 1925 (Darmstadt: npub, 1977).
Michael, Nicholas. Armies of Medieval Burgundy 1364–1477. London: Osprey, 1983. ISBN 0-85045-518-9.
Vaughan, Richard. Valois Burgundy. London: Allen Lane, 1975. ISBN 0-7139-0924-2.

[1] Duerloo, Luc (2 janar 2019). "The Utility of an Empty Title: The Habsburgs as Dukes of Burgundy". Dutch Crossing (në anglisht). 43 (1): 63–77. doi:10.1080/03096564.2018.1559527. ISSN 0309-6564. S2CID 150856167.

[2] Aakanksha Gaur; Gloria Lotha; J. E. Luebering; Lorraine Murray; etj. (20 korrik 1998 – 30 janar 2025). "History of Burgundy". Encyclopædia Britannica (në anglisht). Marrë më 9 janar 2024.

[3] Tabri, Edward (2004). Political culture in the early northern Renaissance: the court of Charles the Bold, Duke of Burgundy (1467-1477) (në anglisht). Lewiston, N.J.: E. Mellen Press. ISBN 0-7734-6228-7. OCLC 56755716.

[1]

[2]

[3]