Dukati i Madh i Toskanës
| Dukati i Madh i Toskanës Granducato di Toscana | |
|---|---|
| Shtet historik italian | |
 Flamuri
.svg) Stema
| |
.png) Vendndodhja e Dukatit të Madh të Toskanës më 1815–1847 | |
| Qendra | Firence |
| Sipërfaqja | |
| • Coordinates | 43°46′17″N 11°15′15″E / 43.77139°N 11.25417°E |
| Historia | |
| Qeveria | |
| • Tipi | Monarki |
| Duka i Madh | |
• 1569–1574 | Cosimo I de' Medici (i pari) |
• 1824–1859 | Leopoldi II (i fundit) |
| Historia | |
• Ngritja e Cosimo I në dukë të madh | 27 gusht 1569 |
• Fundi i dinastisë Mediçi | 9 korrik 1737 |
• Zëvendësimi nga Mbretëria e Etrurisë | 21 mars 1801 |
• Rivendosja | 30 maj 1814 |
• Aneksimi nga Mbretëria e Sardenjës | 22 mars 1860 |
| Sot pjesë e | Italia |
Dukati i Madh i Toskanës (italisht: Granducato di Toscana) ishte një shtet italian para bashkimit, me kryeqytet në Firence, që ekzistoi nga viti 1569 deri në 1801 dhe përsëri nga 1814 deri në 1860. Territori i tij përfshinte pothuajse të gjithë Toskanan e sotme. Shteti u qeveris fillimisht nga dinastia Mediçi dhe, pas vitit 1737, nga dinastia Habsburg-Lorena.[1][2]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Dukati i Madh u krijua më 27 gusht 1569, kur papa Piu V i dha Cosimo I de' Medici titullin e dukës së madh të Toskanës. Formimi i tij erdhi pas zgjerimit territorial të shtetit mediceas dhe pas nënshtrimit të Republikës së Sienës, çka i dha Firences kontroll mbi pothuajse të gjithë Toskanën.[1]
Nën Mediçit, shteti u konsolidua politikisht dhe ekonomikisht. Në vitin 1737, pas shuarjes së degës kryesore të familjes Mediçi me vdekjen e Xhan Gastones, dukati i madh kaloi te Françesku Stefano i Lorenës, duke hapur periudhën e Habsburg-Lorenës.[1][2]
Gjatë epokës napoleonike, Dukati i Madh u shpërbë në vitin 1801 dhe u zëvendësua nga Mbretëria e Etrurisë, e krijuar nga Napoleoni për Burbonët e Parmës. Në vitin 1808 territori u bashkua me Perandorinë Franceze, ndërsa më 1814, pas rënies së Napoleonit, dukati i madh u rivendos nën Ferdinandin III.[3][2]
Në vitet e Rizorgimentos, Toskana u përfshi në procesin e bashkimit italian. Më 1859 duka i madh Leopoldi II u largua nga Toskana dhe në vitin 1860 territori u aneksua nga Mbretëria e Sardenjës, duke hyrë më pas në shtetin italian të bashkuar.[1][2]
Territori dhe administrimi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Dukati i Madh i Toskanës përfshinte pothuajse të gjithë territorin e rajonit të sotëm të Toskanës. Kryeqyteti i tij ishte Firence, ndërsa qendra të tjera të rëndësishme ishin Siena, Piza, Livorno dhe Areco. Në periudha të ndryshme shteti përfshiu edhe Elbën dhe zona të tjera bregdetare me rëndësi strategjike.[1][2]
Reformat dhe trashëgimia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sidomos gjatë sundimit të Pietro Leopoldos, Dukati i Madh u bë i njohur për një sezon të gjerë reformash administrative, ekonomike dhe gjyqësore. Privilegjet kishtare u kufizuan, administrata u modernizua dhe u ndërmorën reforma të rëndësishme në drejtësi.[4]
Më 30 nëntor 1786, me të ashtuquajturën Leopoldina, Dukati i Madh i Toskanës shfuqizoi torturën dhe dënimin me vdekje, duke u bërë shteti i parë në Evropë që e bëri këtë në mënyrë të qartë në legjislacionin e vet penal.[5][6]
Simbolet
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Simbolet e Dukatit të Madh ndryshuan sipas dinastive sunduese. Në periudhën medicease u përdorën stemat dhe ngjyrat e shtëpisë Mediçi, ndërsa në epokën e Habsburg-Lorenës u përhapën stemat lorenase dhe flamujt me ngjyrat e bardhë e të kuqe.[1]
Shiko edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 3 4 5 6 "Toscana, Granducato di". Treccani (në italisht). Marrë më 13 prill 2026.
- 1 2 3 4 5 "Tuscany". Encyclopaedia Britannica (në anglisht). Marrë më 13 prill 2026.
- ↑ "Etruria, Regno di". Treccani (në italisht). Marrë më 13 prill 2026.
- ↑ "Italy - The era of Enlightenment reform". Encyclopaedia Britannica (në anglisht). Marrë më 13 prill 2026.
- ↑ "La legge "Leopoldina" del 1786". Archivio di Stato di Firenze (në italisht). Marrë më 13 prill 2026.
- ↑ "PIETRO LEOPOLDO d'Asburgo-Lorena, granduca di Toscana". Treccani (në italisht). Marrë më 13 prill 2026.