Evropa Federale
Evropa Federale ose Shtetet e Bashkuara të Evropës (frëngjisht: États-Unis d'Europe; anglisht: United States of Europe) është emri me të cilin përshkruhen projekte dhe vizione politike që synojnë bashkimin e shteteve evropiane në një federatë ose në një bashkim politik shumë më të ngushtë se format klasike të bashkëpunimit ndërqeveritar. Në përdorimin bashkëkohor, termi lidhet zakonisht me rrymat më federaliste të evropianizmit dhe të integrimit evropian.[1][2]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Shekulli XIX
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Në shekullin XIX, modeli federal i Shteteve të Bashkuara të Amerikës ndikoi dukshëm në imagjinatën politike evropiane. Revolucioni amerikan dhe kushtetuta federale amerikane u panë nga shumë mendimtarë evropianë si një shembull i mundshëm për një bashkim të ardhshëm të kontinentit.[1]
Shprehja u bë veçanërisht e njohur pas fjalimit të Victor Hugos në Kongresin Ndërkombëtar të Paqes të mbajtur në Paris më 1849, ku ai parashikoi lindjen e Shteteve të Bashkuara të Evropës si një rend i ri paqësor për kontinentin. Në të njëjtin shekull, ide të afërta u mbrojtën edhe nga Carlo Cattaneo, Giuseppe Mazzini dhe Giuseppe Garibaldi.[3][2]
Periudha ndërmjet dy luftërave botërore
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Pas Luftës së Parë Botërore, ideja e një Evrope të bashkuar mori formë më të organizuar politike. Në vitin 1923 Richard Coudenhove-Kalergi botoi veprën Pan-Europa dhe nisi lëvizjen panevropiane, e cila synonte afrimin ekonomik dhe politik të vendeve evropiane për të shmangur luftëra të reja. Në qendër të këtij vizioni ishte një Evropë e bashkuar që ai e përfytyronte si Shtetet e Bashkuara të Evropës.[4]
Në vitin 1929 ministri francez i punëve të jashtme Aristide Briand propozoi në Lidhjen e Kombeve një bashkim federal të kombeve evropiane. Projekti nuk u realizua, por mbeti një nga pikat më të rëndësishme të debatit evropian ndërmjet dy luftërave botërore.[5]
Pas Luftës së Dytë Botërore
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Pas Luftës së Dytë Botërore, ideja e Shteteve të Bashkuara të Evropës fitoi një rëndësi të re politike. Më 19 shtator 1946 Winston Churchill mbajti në Zyrih fjalimin e tij të njohur mbi tragjedinë e Evropës, ku bëri thirrje për ndërtimin e “një lloji të Shteteve të Bashkuara të Evropës” dhe për krijimin e një Këshilli të Evropës si hap i parë.[6]
Në vitin 1948 Kongresi i Evropës në Hagë kërkoi bashkim politik dhe ekonomik, një asamble evropiane dhe një gjykatë evropiane për të drejtat e njeriut. Në vitin 1949 u krijua Këshilli i Evropës, një nga rezultatet e para institucionale të kësaj faze të re evropianiste.[5]
Procesi i integrimit evropian që pasoi nuk çoi në krijimin e menjëhershëm të një federate evropiane, por krijoi institucionet që i dhanë jetë bashkëpunimit të ri kontinental. Komuniteti Evropian i Qymyrit dhe Çelikut u themelua në vitin 1951, ndërsa Traktatet e Romës të vitit 1957 hodhën themelet e Komunitetit Ekonomik Evropian dhe të Euratomit.[7]
Në vitin 1955 Jean Monnet krijoi Komitetin e Veprimit për Shtetet e Bashkuara të Evropës, i cili luajti një rol të rëndësishëm në zhvillimin e mëtejshëm të integrimit evropian dhe në përgatitjen e Traktateve të Romës.[2]
Kuptimi politik
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Në shumicën e përdorimeve, shprehja Shtetet e Bashkuara të Evropës nënkupton kalimin nga një rend i bazuar te shtete plotësisht sovrane te një rend federal evropian me institucione të përbashkëta politike. Për këtë arsye, termi lidhet ngushtë me federalizmin evropian, edhe pse në periudha të ndryshme është përdorur edhe për të treguar forma më të gjera të bashkimit kontinental.[1][2]
Në debatin politik bashkëkohor, termi përdoret shpesh si formulë sintetike për një Evropë me integrim shumë më të thellë në fusha si politika e jashtme, mbrojtja, ekonomia dhe vendimmarrja demokratike në nivel kontinental.[2]
Marrëdhënia me Bashkimin Evropian
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Bashkimi Evropian nuk përkon plotësisht me idenë e Shteteve të Bashkuara të Evropës. Ai është rezultat i një procesi të gjatë integrimi, por funksionon mbi bazën e traktateve dhe të kompetencave që shtetet anëtare i kanë kaluar në mënyrë të kufizuar institucioneve të përbashkëta. Kompetencat e Bashkimit përcaktohen nga traktatet dhe ndahen në kompetenca ekskluzive, të përbashkëta dhe mbështetëse.[8]
Për këtë arsye, shprehja Shtetet e Bashkuara të Evropës përdoret zakonisht për të treguar një stad të mundshëm më të avancuar të bashkimit evropian sesa ai i arritur deri tani nga Bashkimi Evropian.[7][8]
Shiko edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 3 "Europe, Idea of". Encyclopedia.com (në anglisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 3 4 5 "Europeismo". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- ↑ "Victor Hugo, la pace e gli Stati Uniti d'Europa". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- ↑ "Paneuropa : 1922-1966". European Parliament (në anglisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 "History of Europe: Ever-closer union". Encyclopaedia Britannica (në anglisht). Marrë më 2026-04-13.
- ↑ "1946 – Winston Churchill's Zurich speech". Council of Europe (në anglisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 "Founding agreements". European Union (në anglisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 "Division of competences within the European Union". EUR-Lex (në anglisht). Marrë më 2026-04-13.