Filozofia politike

Filozofët grekë, Platoni dhe Aristoteli, diskutuan avantazhet dhe disavantazhet e formave të ndryshme të qeverisjes.

Filozofia politike është studimi i themeleve teorike dhe konceptuale të politikës. Ajo shqyrton natyrën, fushëveprimin dhe legjitimitetin e institucioneve politike, siç janë shtetet. Fusha heton forma të ndryshme të qeverisjes, duke filluar nga demokracia deri te autoritarizmi, si dhe vlerat që udhëheqin veprimin politik, siç janë drejtësia, barazia dhe liria. Si një fushë normative, filozofia politike përqendrohet në normat dhe vlerat e dëshirueshme, në kontrast me shkencën politike, e cila thekson kryesisht përshkrimin empirik.

Ideologjitë politike janë sisteme idesh dhe parimesh që përshkruajnë se si duhet të funksionojë shoqëria. Anarkizmi hedh poshtë fuqinë shtrënguese të qeverive të centralizuara. Ai propozon një shoqëri pa shtet për të promovuar lirinë dhe barazinë. Konservatorizmi kërkon të ruajë institucionet dhe praktikat tradicionale. Është skeptik ndaj aftësisë njerëzore për të reformuar rrënjësisht shoqërinë, duke argumentuar se ndryshimet drastike mund të shkatërrojnë mençurinë e brezave të kaluar. Liberalizmi mbështet të drejtat dhe liritë individuale, sundimin e ligjit, pronën private dhe tolerancën. Ai pohon se qeveritë duhet t'i mbrojnë këto vlera për t'u mundësuar individëve të ndjekin qëllime personale pa ndërhyrje të jashtme. Socializmi thekson pronësinë kolektive dhe shpërndarjen e barabartë të të mirave themelore. Ajo kërkon të kapërcejë burimet e pabarazisë, duke përfshirë pronësinë private të mjeteve të prodhimit, sistemet e klasave dhe privilegjet trashëgimore. Filozofia politike përfshin ambientalizmin, realizmin, idealizmin, konsekuencializmin, perfeksionizmin, nacionalizmin, individualizmin dhe komunitarizmin.

Filozofet politikë mbështeten në metoda të ndryshme për të justifikuar dhe kritikuar pretendimet për njohuri. Partikularistët përdorin një qasje nga poshtë lart dhe sistematizojnë gjykimet individuale, ndërsa fondamentalistët përdorin një qasje nga lart poshtë dhe ndërtojnë sisteme gjithëpërfshirëse nga një numër i vogël parimesh bazë. Një qasje fondamentaliste përdor teoritë rreth natyrës njerëzore si bazë për ideologjitë politike. Universalistët pohojnë se parimet themelore morale dhe politike zbatohen në mënyrë të barabartë për çdo kulturë, një pikëpamje e refuzuar nga relativistët kulturorë.

Filozofia politike ka rrënjët e saj në antikitet, siç janë teoritë e Platonit dhe Aristotelit në filozofinë e lashtë greke, me diskutime mbi natyrën e drejtësisë dhe shteteve ideale. Konfucianizmi, Taoizmi dhe legalizmi u shfaqën në filozofinë e lashtë kineze, ndërsa mendimi politik hindu dhe budist u zhvillua në Indinë e lashtë, secili duke ofruar pikëpamje të dallueshme mbi themelet e rendit shoqëror dhe të shtetësisë. Filozofia politike në periudhën mesjetare karakterizohej nga ndërveprimi midis mendimit të lashtë grek dhe fesë si në botën e krishterë ashtu edhe në atë islame. Periudha moderne shënoi një zhvendosje drejt sekularizmit, ndërsa u zhvilluan shkolla të ndryshme mendimi, të tilla si teoria e kontratës shoqërore, liberalizmi, konservatorizmi, utilitarizmi, marksizmi dhe anarkizmi.

Shiko edhe

• Politika
• Shkenca politike