Gjiriti nën Perandorinë Osmane

Eyālet-i Girīt (1646–1864) Vilayet-i Girit (1864–1898)
Ejalet dhe Vilajet e Perandorisë Osmane
← 1646–1898 →
Location of Crete Ishulli i Gjiritit brenda Perandorisë Osmane në vitin 1895
Ktyeqyteti		Kandije Hania 35°20′N 25°8′E
Histori
•	Themeluar	1646
•	Traktati i Kostandinopojes	1898
Sipërfaqja
•	1876	7,800 km2 (3,012 sq mi)
Popullsi
•	1870	280,000
•	1876	220,000
Dendësi	28.2 /km2  (73.1 /sq mi)
Sot		Greqia

Ishulli e Kretës (osman. Girīt), shq. Gjiriti, u deklarua një ejalet osman më 1646, pasi osmanët arritën të pushtojnë pjesën perëndimore të ishullit, si pjesë e Luftës së Kretës, por Venedikasit mbajtën zotërimin e tyre në kryeqendrën Kandije deri më 1669, kur Francesco Morosini dorëzoi çelësat e qytetit. Fortesat Souda, Granbousa, dhe Spinalonga do të mbeteshin nën sundimin venedikas deri në 1715, kur ata, gjithashtu, ishin kapur nga Osmanët.

Xhamia e Veli Pashës në Rethymno

Kreta mori pjesë në Luftën e Pavarësisë greke, por kryengritja vendore u shtyp me ndihmën e Mehmed Aliut të Egjiptit. Ishulli mbeti nën kontrollin egjiptian deri në 1840, kur atij u rivendos autoriteti i plotë osman. Pas Kryengritjes kretase 1866-69 dhe sidomos pas Paktit të Halepas në 1878, ishulli mori autonomi të konsiderueshme, por osmanët shkelën autonominë statutore dhe aspiratat kretase për bashkimin eventual me Mbretërinë e Greqisë çuan në Revoltën kretase 1897-98 dhe Luftën greko-turke të 1897. Pavarësisht fitores osmane, Kreta u bë një shtet autonom në vitin 1898 për shkak të ndërhyrjes, në favor të Greqisë nga fuqitë Evropiane dhe u bashkua me Greqinë pas Luftërave Ballkanike.