Gjuha hindustani

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Hindustani

हिन्दुस्तानी - ہندوستانی
Emri tjetër Hindi-Urdu
Flitët në Bihar, Çatisgar, Delhi, Haryana, Himachal Pradesh, Jharkhand, Madhya Pradesh, Rajasthan, Uttar Pradesh, Uttarakand[1]
Folësit
Përgjithshëm 329 milion (2001)[2]
L2 folës: 215 milion (1999)[3]
Taksonomia
Filogjeneza Indo-Evropiane
 Indo-Iraniane
  Indo-Arjane
   Zona Qendrore (Hindi)
    Perëndimore Hindi
     Hindustani
Dialektet Khariboli
Dialektet urdu
Shkrimi Devanagari (Alfabeti hindi)
Shkrimi nastaliq (Alfabeti urdu)
Braj (Braj Hindi dhe Pakistan Braj)
Kaithi(historikisht)
Statusi zyrtar
Zyrtare Indi(si hindi, urdu)
Pakistan(si urdu)
Fixh(si fixh hindi)[4]
Rregullohet nga Drejtoria Qendrore Hindi (Hindi, Indi);[5]
Departamenti për Promovimin e Gjuhëve Nacionale (Urdu, Pakistani);
Këshilli Kombëtar për Promovimin e Gjuhës Urdu (Urdu, Indi)[6]
Kodet e klasifikimit
ISO 639-1 hi - Hindi
ur - Urdu
ISO 639-2 hin - Hindi
urd - Urdu
ISO 639-3 Ose:
hin - Hindi
urd - Urdu
Glottolog hind1270[7]
Linguasphere 59-AAF-qa to -qf
Hindustani map.png
Zonat (me të kuqe) ku Hindustani (Khariboli / Kauravi) është gjuha amtare

Hindustanishtja (Hindi: हिन्दुस्तानी, Urdu: ہندوستانی, [ˌɦɪnd̪ʊst̪aːniː], lit. 'të Hindustanit[8]), historikisht i njohur gjithashtu si Hindavi, Dehlavi dhe Rekhta, është lingua franca e Indisë Veriore dhe Pakistanit.[9][10] Kjo është një gjuhë Indo-Arjane, që bazën e saj kryesisht e ka nga dialekti Khariboli i Delhit. Gjuha përfshin një sasi të madhe të fjalorit nga sanskritishtja, persishtja dhe arabishtja.[11][12] Kjo është një gjuhë shumëkëndore, me dy forma zyrtare, Moderne Standarde Hindi dhe Moderne Standarde Urdu,[13] të cilat janë regjistrat e saj të standardizuar dhe që mund të quhen Hindustani ose Hindi-Urdu kur merren së bashku. Regjistrat e bisedave janë kryesisht të padallueshme dhe megjithëse standardet zyrtare janë pothuajse identike në gramatikë, ato ndryshojnë në konventat letrare dhe në fjalorin akademik dhe teknik, me urdishten duke adoptuar ndikime më të forta persiane dhe arabe dhe Hindun duke u mbështetur më shumë në sanskritisht.[14][15] Para Ndarjes së Perandorisë Indiane Britanike, termat Hindustani, Urdu dhe Hindi ishin sinonim; të gjitha mbulonin atë që do të quhet më së shumti urdisht dhe hindu sot.[16] Termi Hindustani përdoret ende si ligua franca të Indisë së Veriut dhe Pakistanit, për shembull për gjuhën e filmave Bollywood, si dhe për disa varietete mjaft të ndryshme të Hindi të folur jashtë nënkontinentit indian, si Fiji Hindi i Fixhit dhe Hindustani Karaibe të Trinidad dhe Tobago, Guajana, Suriname dhe pjesa tjetër e Karaibeve. Hindustani është folur gjithashtu nga një numër i vogël njerëzish në Mauritius dhe Afrikën e Jugut.

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Format e hershme të Hindustanishtres së sotme zhvilloheshin nga vernakularët e apabhramshës së Mesme indo-ariane të Indisë Veriore të sotme në shekujt 7-13.[17] Amir Khusro, që jetonte në shekullin e 13-të gjatë periudhës së Sultanatit të Delhi në Indinë e Veriut, përdorte këto forma (që ishin lingua franca e periudhës) në shkrimet e tij dhe i referohej asaj si Hindavi (fjalë për fjalë "të Hindus ose Hindit Indians "). [18] Sulltanati i Delhi, i cili përbëhej nga disa dinasti turke dhe afgane që sunduan ne Delhi,[19]të cilët pastaj u pasuan nga Perandoria Mughal në 1526.

Megjithëse Mughalët ishin me origjinë turko-mongole,[20] ata ishin të persianizuar dhe persishtja gradualisht u bë gjuha shtetërore e perandorisë Mughal pas Baburit,[21][22][23][24] një vazhdim që nga futja e persishtes nga sundimtarët turk të Azisë Qendrore në nënkontinentin indian,[25] dhe patronizimin e saj nga sultanati i mëparshëm Turko-Afganistan i Delhi. Baza në përgjithësi për futjen e gjuhës persiane në nënkontinentin u vendos, që nga ditët e saj të hershme, nga dinastitë e ndryshme turke dhe të afganizuara të Azisë Qendrore të Persizuar.[26]

Në shekullin e 18-të, në fund të periudhës Mughal, me fragmentimin e perandorisë dhe sistemit elitar, një variant i Kharibolit, një nga pasardhësit e vëllimit të apabhramshave në Delhi dhe qytete të afërta, erdhi gradualisht për të zëvendësuar Persianin si lingua franca midis klasës së lartë të elitës të arsimuar veçanërisht në pjesën veriore të Indisë, megjithëse persishtja ende ruajti pjesën më të madhe të parardhësisë së saj për një periudhë të shkurtër. Termi Hindustani (fjalë për fjalë "i Hindustan") ishte emri i dhënë atij variant të Khariboli.

Për arsye social-politike, megjithëse në thelb variantet e Kharibolit me fjalorin persisht, dialekti prestigj në zhvillim u bë gjithashtu i njohur si Zabān-e Urdū-e Mualla "gjuha e gjykatës" ose Zabān-e Urdū زبان اردو, ज़बान-ए उर्दू , "gjuha e kampit" në persisht, që rrjedh nga kampi turk Ordu, i lidhur me hordhinë angleze; për shkak të origjinës së saj si fjalimi i zakonshëm i ushtrisë Mughal). Versioni më i Persianizuar i krijuar më vonë si gjuhë e gjykatës quhej Rekhta, ose "i përzier".

Si një dialekt në zhvillim të përbashkët, Hindustani përthyej një numër të madh fjalësh persiane, arabe dhe turke, dhe si pushtimet Mughal u rrit atë përhapur si një lingua franca në pjesën më të madhe të Indisë veriore. E shkruar në skenarin perso-arab ose në skenarin e Devanagarit,[27] ajo mbeti lingua franca primare e Indisë veriore për katër shekujt e ardhshëm (ndonëse ndryshonte shumë në fjalorin në varësi të gjuhës lokale) dhe arriti statusin e një gjuhe letrare, së bashku me persishten, në gjykatat muslimane. Zhvillimi i saj ishte përqendruar te poetët e gjykatave Mughal të qyteteve në Uttar Pradesh si Delhi, Lucknow dhe Agra.

John Fletcher Hurst në librin e tij të botuar në vitin 1891 përmend se gjuha Hindustani ose gjuha e kampeve ose gjuha e kampeve të gjykatave Moughal në Delhi nuk u konsideruan nga filologët si gjuhë të dallueshme, por vetëm si një dialekt i hinduve me përzierje të persishtes. Ai ka vazhduar: "Por ajo ka të gjithë madhësinë dhe rëndësinë e gjuhës së ndarë, është rezultat gjuhësor i sundimit mysliman të shekujve të njëmbëdhjetë dhe të dymbëdhjetë dhe është folur (përveç Bengalit rural) nga shumë hindusë në Indinë Veriore dhe nga popullsia Musalmane në të gjitha pjesët e Indisë ". Pranë anglishtes ishte gjuha zyrtare e Perandorisë Britanike Indiane, shkruhej zakonisht në arabisht ose persisht, dhe u fol nga rreth 100,000,000 njerëz.[28]

Kur britanikët kolonizuan nënkontinentin indian nga fundi i shek 18 deri në fund të shekullit të 19-të, ata përdorën fjalët 'Hindustani', 'Hindi' dhe 'Urdu' në mënyrë të ndërsjellë. Ata e zhvilluan atë si gjuhë të administratës së Indisë Britanike,[29] duke e përgatitur atë më tej si gjuhë zyrtare të Indisë moderne dhe Pakistanit. Megjithatë, me pavarësinë, përdorimi i fjalës "Hindustani" u ul, duke u zëvendësuar kryesisht nga 'Hindi' dhe 'Urdu', ose 'Hindi-Urdu' kur ndonjë prej tyre ishte shumë specifik. Kohët e fundit, fjala 'Hindustani' është përdorur për gjuhë kolektive të filmave Bollywood, të cilat janë të njohura si në Indi dhe Pakistan dhe të cilat nuk mund të identifikohen në mënyrë të qartë si Hindi ose Urdu.

Regjistrimet[redakto | redakto tekstin burimor]

Megjithëse, në nivelin e folur, Hindi dhe Urdu janë konsideruar si regjistrat e një gjuhe të vetme, ato ndryshojnë shumë në fjalorin letrar dhe formal; ku Hindu letrar tërheq shumë në Sanskrisht dhe në një masë më të vogël Prakrit, Urdu gjuha letrare tërheq shumë në persisht dhe arabisht. Gjuha e gramatikës dhe e bazës (përemrat, foljet, supozimet, etj.) Të hindit dhe urdu, megjithatë janë të njëjta dhe rrjedhin nga një bazë Prakritike dhe të dy kanë një ndikim Persian / arab.

Regjistrat e standardizuar Hindi dhe Urdu janë të njohura kolektivisht si Hindi-Urdu. Hindustani është ndoshta lingua franca e veriut dhe perëndimit të nënkontinentit indian, edhe pse kuptohet mjaft mirë edhe në rajone të tjera, veçanërisht në zonat urbane. Karakteristikat e zakonshme të ndarjes së sanskrishtes me Hindi, indishtes rajonale dhe urdu. Hindustani përdoret më shumë si gjuhë e thjeshtë sesa gjuha shumë e hershme sanskritase ose gjuha e arabizuar / persishtizuar.

Kjo mund të shihet në kulturën popullore të Bollywood-it ose, në përgjithësi, në gjuhën amtare të indianëve të veriut dhe pakistanezëve, e cila në përgjithësi punëson një leksik të zakonshëm për të dy folësit hindu dhe urdu. Hollësitë e vogla në rajon gjithashtu do të ndikojnë në 'markën' e Hindustanit, ndonjëherë duke i shtyrë hindustanët më afër urdu ose hindisht. Dikush mund të supozojë se Hindustani i folur në Lucknow, Uttar Pradesh (i njohur për përdorimin e gjuhës urdu) dhe Varanasi (një qytet i shenjtë për Hindusët dhe kështu duke përdorur Hindishten e lart Sanskrite) është disi ndryshe.

Standardi modern Hindi[redakto | redakto tekstin burimor]

Artikulli kryesor: Hindi

Standard Hindi, një nga gjuhët zyrtare të Indisë, bazohet në dialektin Khariboli të rajonit të Delhit dhe dallon nga urdu në atë që zakonisht shkruhet në skenarin indian Devanagari të Indisë dhe ekspozon më pak influencë persiane dhe arabe se urdu.Shumë studiues sot përdorin një formë sanskritizmi të Hindes, të zhvilluar kryesisht në Varanasi, qytetin e shenjtë hindu, i cili bazohet në dialektin hindian lindor të atij rajoni dhe kështu një gjuhë të veçantë nga standardi zyrtar hindi. vite, me prozë, poezi, religjion dhe filozofi, nën Kings Bahmani dhe më vonë në Khutab Shahi Adil Shahi etj. Është një gjuhë e gjallë, ende e përhapur në mbarë Plateau Deccan. Vini re se termi Hindustani në përgjithësi ka rënë nga përdorimi i zakonshëm në Indinë moderne, përveçse për t'iu referuar "indianëve" si një kombësi[30] dhe një stili të muzikës klasike indiane mbizotëruese në Indinë veriore. Termi që përdoret për t'iu referuar është Hindi ose Urdu, në varësi të fesë së folësit dhe pavarësisht nga përzierja e fjalëve persiane ose sanskritase të përdorura nga folësi. Mund të përfytyrosh një spektër të gjerë të dialekteve dhe regjistrave, me një urë shumë të persianizuar në një fund të spektrit dhe një dialekt shumë të bazuar në sanskrit, të folur në rajon rreth Varanasit, në anën tjetër të spektrit. Në përdorim të zakonshëm në Indi, termi Hindi përfshin të gjitha këto dialekte me përjashtim të atyre në fundin Urdu të spektrit. Kështu, kuptimet e ndryshme të fjalës Hindi përfshijnë, ndër të tjera:

  1. Hindi standardizuar siç mësohet në shkollat ​​në të gjithë Indinë (përveç disa shteteve të tilla si Tamil Nadu),
  2. Zyrtare Hindu avokuar nga Purushottam Das Tandon dhe si e themeluar nga qeveria indiane pas pavarësisë, e ndikuar rëndë nga sanskritishtja,
  3. dialektet popullore të Hindustanit siç fliten në të gjithë Indinë,
  4. forma e neutralizuar e Hindustanit e përdorur në televizionin popullor dhe filmat, ose
  5. forma më formale e neutralizuar e Hindustanit e përdorur në transmetimet dhe raportet e lajmeve të shtypura.

Standardi modern urdu[redakto | redakto tekstin burimor]

Artikulli kryesor: Urdu

Urdu është gjuha kombëtare e Pakistanit dhe një gjuhë zyrtare e njohur rajonale e Indisë. Urdu është gjuha zyrtare e të gjitha provincave pakistaneze dhe mësohet në të gjitha shkollat ​​si lëndë e detyrueshme deri në klasën e 12-të.Është gjithashtu një gjuhë zyrtare në shtetet indiane të Jammut dhe Kashmirit, Territorit Kombëtar të Kapitalit të Delhi, Uttar Pradesh, Bihar, Telangana që kanë popullsi të konsiderueshme muslimane.

Bazaar Hindustani[redakto | redakto tekstin burimor]

Në një kuptim të veçantë, Hindustani mund të përdoret për t'iu referuar dialekteve dhe varieteteve të përdorura në fjalimin e zakonshëm, në kontrast me Hindin dhe Urdun të standardizuar. Ky kuptim reflektohet në përdorimin e termit Hindustani, me fjalë të tjera, "gjuha e rrugës ose tregut", në krahasim me përsosjen e perceptuar të Hindut, Urdu, apo edhe Sanskritit. Kështu, Dictionary New World Dictionary e definon termin Hindustani si dialektin kryesor të hindu / urdu, që përdoret si gjuhë tregtare në të gjithë Indinë veriore dhe Pakistanin.

Burimet[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ "Raporti i Komisionerit për Pakicat Gjuhësore: Raporti i 50-të (Korrik 2012 - Qershor 2013)" (PDF). Komisionere për Minoritetet Gjuhësore, Ministria e Çështjeve të Minoriteteve, Qeveria e Indisë. Arkivuar nga origjinali (në Anglisht) (PDF) më 8 korrik 2016. Marrë 27 nëntor 2016.
  2. ^ Standard Hindi L1: 260.1 milion (2001), L2: 120.5 milion (1999). Urdu L1: 68.6 milion (2001–2014), L2: 94 milion (1999): Ethnologue 19. HindiEthnologue (19th ed., 2016). UrduEthnologue (19th ed., 2016).
  3. ^ Standard Hindi L1: 260.1 milion (2001), L2: 120.5 milion (1999). Urdu L1: 68.6 milion (2001–2014), L2: 94 milion (1999): Ethnologue 19. HindiEthnologue (19th ed., 2016). UrduEthnologue (19th ed., 2016).
  4. ^ "Kushtetuta e Fixhit".
  5. ^ Drejtoria Qendrore Hindi rregullon përdorimin e shkrimit Devanagari dhe drejtshkrimor Hindi në Indi. Burimi: Drejtoria Qendrore Hindi: Hyrje Arkivuar 15 prill 2010 në Wayback Machine.
  6. ^ "Këshilli Kombëtar për Promovimin e Gjuhës Urdu". www.urducouncil.nic.in.
  7. ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Hindustani". [Glottolog|Glottolog 3.0.] Jena, Gjermani: Instituti Max Planck për Shkencën e Historisë Njerëzore.
  8. ^ "About Hindi-Urdu". North Carolina State University. Archived from the original on 15 August 2009.
  9. ^ Mohammad Tahsin Siddiqi (1994), Hindustani-English code-mixing in modern literary texts, University of Wisconsin, ... Hindustani is the lingua franca of both India and Pakistan ...
  10. ^ Lydia Mihelič Pulsipher; Alex Pulsipher; Holly M. Hapke (2005), World Regional Geography: Global Patterns, Local Lives, Macmillan, ISBN 0-7167-1904-5,... By the time of British colonialism, Hindustani was the lingua franca of all of northern India and what is today Pakistan ...
  11. ^ Michael Huxley (editor) (1935), The Geographical magazine, Volume 2, Geographical Press, ... For new terms it can draw at will upon the Persian, Arabic, Turkish and Sanskrit dictionaries ...
  12. ^ Great Britain, Royal Society of Arts (1948), Journal of the Royal Society of Arts, Volume 97, ... it would be very unwise to restrict it to a vocabulary mainly dependent upon Sanskrit, or mainly dependent upon Persian. If a language is to be strong and virile it must draw on both sources, just as English has drawn on Latin and Teutonic sources ...
  13. ^ Robert E. Nunley; Severin M. Roberts; George W. Wubrick; Daniel L. Roy (1999), The Cultural Landscape an Introduction to Human Geography, Prentice Hall, ISBN 0-13-080180-1, ... Hindustani is the basis for both languages ...
  14. ^ Hindi by Yamuna Kachru
  15. ^ Students' Britannica: India: Select essays by Dale Hoiberg, Indu Ramchandani page 175
  16. ^ "Hindustani B2". Oxford English Dictionary (3rd ed.). Oxford University Press. September 2005(Subscription or UK public library membershiprequired.)
  17. ^ Keith Brown; Sarah Ogilvie (2008), Concise Encyclopedia of Languages of the World, Elsevier,ISBN 0-08-087774-5, ... Apabhramsha dukej se ishte në një gjendje tranzicioni nga Indo-Arjane lindore në skenën e re Indo-Arjane. Shfaqen disa elemente të Hindustanit ... forma e dallueshme e ligua franca Hindustani shfaqet në shkrimet e Amir Khusro (1253-1325), i cili e quajti Hindu ...
  18. ^ Keith Brown; Sarah Ogilvie (2008), Concise Encyclopedia of Languages of the World, Elsevier,ISBN 0-08-087774-5, ... Apabhramsha dukej se ishte në një gjendje tranzicioni nga Indo-Arjane lindore në skenën e re Indo-Arjane. Shfaqen disa elemente të Hindustanit ... forma e dallueshme e lingua franca Hindustani shfaqet në shkrimet e Amir Khusro (1253-1325), i cili e quajti Hindu ...
  19. ^ Gat, Azar (2013). Nations: The Long History and Deep Roots of Political Ethnicity and Nationalism. Cambridge University Press. p. 126.ISBN 9781107007857.
  20. ^ Zahir ud-Din Mohammad (2002-09-10), Thackston, Wheeler M., ed., The Baburnama: Memoirs of Babur, Prince and Emperor, Modern Library Classics,ISBN 0-375-76137-3, Note: Gurkānī is the Persianized form of the Mongolian word "kürügän" ("son-in-law"), the title given to the dynasty's founder after his marriage into Genghis Khan's family.
  21. ^ B.F. Manz, "Tīmūr Lang", in Encyclopaedia of Islam, Online Edition, 2006
  22. ^ Encyclopædia Britannica, "Timurid Dynasty", Online Academic Edition, 2007. (Kuotim: ... Dinastia turke zbriti nga pushtuesi Timur (Tamerlane), i njohur për ringjalljen e shkëlqyer të jetës artistike dhe intelektuale në Iran dhe Azinë Qendrore .... Tregtia dhe komunitetet artistike u sollën në kryeqytetin e Heratit, ku u themelua një bibliotekë dhe kryeqyteti u bë qendra e një kulture të rinovuar dhe artistike brilante persiane ...)
  23. ^ "Timurids". The Columbia Encyclopedia (Sixth ed.). New York City: Columbia University. Archived fromthe original on 5 Dhjetor 2006.
  24. ^ Encyclopædia Britannica article: Consolidation & expansion of the Indo-Timurids, Online Edition, 2007.
  25. ^ "South Asian Sufis: Devotion, Deviation, and Destiny".
  26. ^ Sigfried J. de Laet. History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century UNESCO, 1994.ISBN 9231028138 p 734
  27. ^ McGregor, Stuart (2003), "The Progress of Hindi, Part 1", Literary cultures in history: reconstructions from South Asia, p. 912, ISBN 978-0-520-22821-4 in Pollock (2003)
  28. ^ Indika: the country and the people of India and Ceylon By John Fletcher Hurst (1891) P. 344.
  29. ^ Writing Systems by Florian Coulmas, faqe 232
  30. ^ http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.0:10298.bahri