Gjuha sanskrite vedike

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Sanskritisht vedik
Flitët në Bronze Age India, Iron Age India
Koha Circa 2000 BCE to 600 BCE
Folësit
Renditja E zhdukur
Taksonomia
Filogjeneza Indo-European
 Indo-Iranian
  Indo-Aryan
Kodet e klasifikimit
ISO 639-3
Linguist List vsn
Glottolog sans1269

Gjuha sanskrite vedike ose sanskritishtja vedike është një gjuhë indo-evropiane, më saktësisht një degë e grupit indo-iranian. Është gjuha e lashtë e Vedas të Hinduizmit, përmbladhje tekstesh të përpiluara gjatë periudhës së mesit të mijëvjecarit II deri në mes të mijëvjecarit I p.e.s.[1] Ajo u ruajt me gojë, duke parashikuar ardhjen e shkrimit Brahmi nga disa shekuj. Sanskritishtja vedike është një gjuhë arkaike, përkthimi konsensual i së cilës ka qenë sfidues.[2]

Literatura e lashtë e gjërë në gjuhën sanskrite vedike ka mbijetuar në epokën moderne, dhe kjo ka qenë një burim kryesor informacioni për rindërtimin e historisë proto-indo-evropiane dhe proto-indo-iraniane.[3][4] Shumë herët në epokën parahistorike, sanskritishtja u nda nga gjuha avestane, një gjuhë iraniane lindore. Shekulli i saktë i ndarjes është i panjohur, por kjo ndarje e sanskritishtes dhe avestanishtes ndodhi sigurisht para vitit 1800 p.e.s.[3][4] Gjuha avestane e zhvilluar në Persinë e lashtë, ishte gjuha e zoroastrianismit, por ishte një gjuhë e vdekur në periudhën sasaniane.[5][6] Sanskritishtja vedike u zhvillua në mënyrë të pavarur në Indinë e lashtë, evoluar në sanskritishten klasike pas gramatikës dhe traktatit gjuhësor të Pāṇini,[7] dhe më vonë në shumë gjuhë nënkontinentale të lidhura në të cilat gjenden letërsia voluminoze antike dhe mesjetare e Budizmit, Hinduizmit dhe Xhainizmit.[3][8]

Referimet[redakto | përpunoni burim]

  1. ^ Michael Witzel (2006). Victor H. Mair, red. Contact And Exchange in the Ancient World. University of Hawaii Press. f. 160.  978-0-8248-2884-4. 
  2. ^ Restoring historical language of the vedas from attested vedic
  3. ^ a b c Philip Baldi (1983). An Introduction to the Indo-European Languages. Southern Illinois University Press. f. 51–52.  978-0-8093-1091-3. 
  4. ^ a b Christopher I. Beckwith (2009). Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present. Princeton University Press. f. 363–368.  0-691-13589-4. 
  5. ^ Ahmad Hasan Dani; B. A. Litvinsky (1996). History of Civilizations of Central Asia: The crossroads of civilizations, A.D. 250 to 750. UNESCO. f. 85.  978-92-3-103211-0. ; Quote: "The oldest extant manuscript of the Avesta dates back to 1258 or 1278. In the Sasanian period, Avestan was considered a dead language."
  6. ^ Hamid Wahed Alikuzai (2013). A Concise History of Afghanistan in 25 Volumes. Trafford. f. 44.  978-1-4907-1441-7. ;Quote "The Avestan language is called Avestan because the sacred scriptures of Zoroastrianism, Avesta, were written in this old form. Avestan died out long before the advent of Islam and except for scriptural use not much has remained of it."
  7. ^ Rens Bod (2013). A New History of the Humanities: The Search for Principles and Patterns from Antiquity to the Present. Oxford University Press. f. 14–18.  978-0-19-164294-4. 
  8. ^ William J. Frawley (2003). International Encyclopedia of Linguistics: AAVE-Esperanto. Vol. 1. Oxford University Press. f. 269.  978-0-19-513977-8.