Golluboci
Golluboci
Голубовци | |
|---|---|
Vendbanim urban dhe qendër komunale | |
 | |
 Coat of arms | |
  Golluboci | |
| Koordinatat: 42°20′04″N 19°13′31″E / 42.33444°N 19.22528°E | |
| Shteti |  Mali i Zi |
| Komuna | Zeta |
| Qeverisja | |
| • Type | Kryetar–kuvend komunal |
| • Kryetar | Mihailo Asanović (DNP) |
| Sipërfaqja | |
• Total | 153,05 km2 (5,909 sq mi) |
| Lartësia | 43 m (141 ft) |
| Popullsia (2023)[1] | |
• Total | 2.521 |
| • Komuna | 16.071 |
| Zona kohore | UTC+1 (CET) |
| • Verë (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Kodi postar | 81304 |
| Prefiksi lokal | +382 20 |
| Targat | ZT |
| Faqja zyrtare | zeta |
Golluboci (malazezisht: Golubovci; cirilik: Голубовци) është vendbanim urban dhe qendra administrative e Komunës së Zetës në Mal të Zi. Ai ndodhet në fushën e Zetës, në jug të Podgoricës, pranë rrugëve që lidhin kryeqytetin me Tivarin, Ulqinin dhe Liqenin e Shkodrës.
Golluboci është qendra kryesore administrative, shoqërore dhe ekonomike e Zetës. Zona përreth njihet për tokat pjellore, prodhimin bujqësor, afërsinë me Liqenin e Shkodrës, Aeroportin e Podgoricës dhe lidhjet rrugore e hekurudhore ndërmjet pjesës qendrore të Malit të Zi dhe bregdetit adriatik.
Në regjistrimin e vitit 2023, vendbanimi i Gollubocit kishte 2.521 banorë.[1] Komuna e Zetës kishte 16.071 banorë.[2]
Gjeografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Golluboci ndodhet në fushën e Zetës, ndërmjet Podgoricës dhe Liqenit të Shkodrës. Komuna e Zetës ka sipërfaqe 15.305 hektarë, ose rreth 153 km², dhe përbëhet nga 22 vendbanime.[3]
Territori i komunës përfshin vendbanimet Anovi, Balabani, Berislavci, Bijelo Polje, Bistrice, Botun, Vranjina, Vukovci, Golluboci, Goričani, Gostilj, Gošići, Donja Cijevna, Kurilo, Ljajkovići, Mataguži, Mahala, Mitrovići, Mojanovići, Ponari, Srpska dhe Šušunja.[3]
Pjesa më e madhe e popullsisë është e përqendruar në Golluboc, Mojanovići, Mataguži dhe Mahala.[3] Zona ka karakter kryesisht fushor dhe bujqësor, me ndikim të klimës mesdhetare të modifikuar. Tokat aluvionale pranë Liqenit të Shkodrës janë ndër burimet kryesore të prodhimit bujqësor të komunës.[3]
Liqeni i Shkodrës, lumi Moraça dhe lumi Cijevna përbëjnë elemente të rëndësishme natyrore të zonës. Pjesa pranë liqenit lidhet me Parkun Kombëtar të Liqenit të Shkodrës dhe me zona të rëndësishme për shpendët ujorë e biodiversitetin.[3]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Lashtësia dhe mesjeta
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Zona e Zetës ka gjurmë të hershme banimi. Të dhënat arkeologjike tregojnë se hapësira e fushës së Zetës, basenit të Liqenit të Shkodrës dhe rrjedhës së poshtme të Moraçës ka qenë e banuar që nga periudhat parahistorike, përfshirë paleolitin, neolitin, eneolitin, epokën e bronzit dhe epokën e hekurit.[3]
Në antikitet, kjo zonë lidhej me fiset ilire dhe më vonë me romanizimin e hapësirës së Dalmacisë jugore. Afërsia me Duklën dhe me rrugët që lidhnin luginën e Moraçës, Liqenin e Shkodrës dhe bregdetin adriatik i dha krahinës rëndësi të vazhdueshme strategjike dhe ekonomike.[3]
Në mesjetë, Zeta ishte një nga krahinat kryesore të shtetit të hershëm malazez. Në burimet e shekujve XIII–XV përmenden disa vendbanime të kësaj fushe, ndër të cilat Mataguži, Goričani, Gostilj, Kurilo dhe zona rreth rrjedhës së Cijevnës dhe Moraçës.[3]
Periudha osmane dhe moderne
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Gjatë periudhës osmane, fusha e Zetës ruajti karakter bujqësor dhe strategjik. Vendbanimet përreth Gollubocit u lidhën me rrugët ndërmjet Podgoricës, Shkodrës dhe bregdetit, ndërsa zona vazhdoi të kishte rëndësi për prodhimin bujqësor, blegtorinë dhe qarkullimin lokal.
Pas Kongresit të Berlinit dhe ndryshimeve kufitare të fundit të shekullit XIX, Zeta u përfshi në zhvillimet administrative të shtetit malazez. Sipas ndarjes administrative të vitit 1903, në kuadër të Knjazevinës së Malit të Zi ekzistonte kapetanija e Zetës, me qendër në Golluboc.[3]
Në shekullin XX, zona u zhvillua si qendër bujqësore dhe komunikimi pranë Podgoricës. Hekurudha Titograd–Tivar, e ndërtuar në vitin 1959, dhe rruga adriatike, e ndërtuar në vitin 1963, rritën rëndësinë e Gollubocit dhe të fushës së Zetës në lidhjet ndërmjet kryeqytetit dhe bregdetit.[3]
Në territorin e Gollubocit u zhvillua edhe Aeroporti i Podgoricës, i cili shpesh njihet nga banorët si Aeroporti i Gollubocit për shkak të vendndodhjes së tij në këtë zonë.[4]
Komuna e Zetës
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Për një kohë të gjatë, Golluboci ishte pjesë e Podgoricës dhe më pas qendër e komunës urbane brenda kryeqytetit. Në vitin 2022, pas ndryshimeve në ligjin për organizimin territorial të Malit të Zi, Zeta u bë komunë e pavarur me seli në Golluboc.[5]
Krijimi i Komunës së Zetës kishte rëndësi të veçantë për organizimin lokal të zonës, sepse ndau administrativisht Gollubocin dhe vendbanimet përreth nga struktura e mëparshme e Kryeqytetit Podgoricë.
Administrimi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Golluboci është qendra administrative e Komunës së Zetës. Komuna drejtohet nga kryetari i komunës dhe kuvendi komunal. Kryetari aktual është Mihailo Asanović.[6]
Administrata komunale ndodhet në Anovi, Golluboc, në rrugën kryesore të qytetit.[6] Ajo merret me zhvillimin lokal, infrastrukturën, shërbimet publike, bujqësinë, mbrojtjen e mjedisit, kulturën, sportin dhe administrimin e vendbanimeve të komunës.
Demografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sipas regjistrimit të vitit 2023, vendbanimi i Gollubocit kishte 2.521 banorë, ndërsa Komuna e Zetës kishte 16.071 banorë.[1][2]
Përbërja etnike
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Përbërja kryesore etnike e Komunës së Zetës në regjistrimin e vitit 2023 ishte si më poshtë:[7]
| Grupi etnik | Numri | Përqindja |
|---|---|---|
| Malazezë | 8.005 | 49,81% |
| Serbë | 6.946 | 43,22% |
| Malazezë-serbë | 106 | 0,66% |
| Serbë-malazezë | 80 | 0,50% |
| Shqiptarë | 72 | 0,45% |
| Romë | 36 | 0,22% |
| Rusë | 31 | 0,19% |
| Jugosllavë | 26 | 0,16% |
| Maqedonas | 24 | 0,15% |
| Të padeklaruar | 604 | 3,76% |
Gjuha
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Në regjistrimin e vitit 2023, gjuhët më të përdorura zakonisht në Komunën e Zetës ishin serbishtja dhe malazishtja.[7]
| Gjuha e përdorur zakonisht | Numri | Përqindja |
|---|---|---|
| Serbisht | 10.314 | 64,18% |
| Malazisht | 4.871 | 30,31% |
| Serbokroatisht | 243 | 1,51% |
| Malazisht-serbisht | 57 | 0,35% |
| Serbisht-malazisht | 48 | 0,30% |
| Rusisht | 30 | 0,19% |
| Gjuhë të tjera | 27 | 0,17% |
| Shqip | 22 | 0,14% |
| Të padeklaruar | 325 | 2,02% |
Feja
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Shumica dërrmuese e popullsisë së Komunës së Zetës i përket krishterimit ortodoks. Përbërja kryesore fetare në vitin 2023 ishte si më poshtë:[7]
| Feja | Numri | Përqindja |
|---|---|---|
| Ortodoksë | 15.406 | 95,86% |
| Myslimanë | 132 | 0,82% |
| Katolikë | 123 | 0,77% |
| Ateistë | 83 | 0,52% |
| Të krishterë të tjerë | 31 | 0,19% |
| Agnostikë | 10 | 0,06% |
| Të padeklaruar | 258 | 1,61% |
| Të tjerë | 14 | 0,09% |
Ekonomia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Ekonomia e Gollubocit dhe e Zetës lidhet kryesisht me bujqësinë, tregtinë, shërbimet, transportin, logjistikën dhe aktivitetet e lidhura me afërsinë e Podgoricës. Fusha e Zetës është një nga zonat më pjellore të Malit të Zi dhe ka kushte të favorshme për prodhimin e perimeve, drithërave, frutave dhe produkteve blegtorale.[3]
Aeroporti i Podgoricës, i vendosur në territorin e Gollubocit/Zetës, është një nga elementet më të rëndësishme të ekonomisë lokale dhe të komunikimit të Malit të Zi me jashtë.[8]
Pozicioni pranë rrugës Podgoricë–Tivar dhe hekurudhës Beograd–Tivar i jep Gollubocit rol të rëndësishëm në transportin ndërmjet kryeqytetit, bregdetit dhe zonës së Liqenit të Shkodrës.
Trashëgimia natyrore
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Trashëgimia natyrore e Gollubocit dhe Zetës lidhet me fushën e Zetës, Liqenin e Shkodrës, lumin Moraça, lumin Cijevna dhe zonat e ulëta të përmbytshme pranë liqenit. Këto hapësira kanë rëndësi për bujqësinë, biodiversitetin, shpendët ujorë dhe peizazhin e pjesës jugore të Podgoricës.
Ndër vendet kryesore natyrore përmenden:
- Liqeni i Shkodrës;
- Vranjina;
- Plavnica;
- lumi Moraça;
- lumi Cijevna;
- fusha e Zetës;
- zona e Ponarit;
- bregu i liqenit pranë Gostiljit dhe Vranjinës.
Zona e Liqenit të Shkodrës që i përket Malit të Zi është pjesë e një hapësire të mbrojtur me rëndësi të madhe ekologjike dhe është e njohur për pasurinë e shpendëve ujorë.[3]
Trashëgimia kulturore
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Trashëgimia kulturore e Gollubocit dhe Zetës lidhet me historinë e gjatë të fushës së Zetës, me vendbanimet e vjetra, objektet fetare, rrugët historike, traditat bujqësore dhe kujtesën e krahinës.
Ndër elementet dhe vendet kryesore të trashëgimisë kulturore përmenden:
- vendbanimet historike të fushës së Zetës;
- Vranjina dhe trashëgimia e saj pranë Liqenit të Shkodrës;
- Žabljak Crnojevića;
- kishat dhe manastiret në zonën përreth liqenit;
- objektet përkujtimore të Luftës Nacionalçlirimtare;
- traditat bujqësore dhe gastronomike të Zetës;
- manifestimet lokale të lidhura me prodhimet vendase.
Žabljak Crnojevića, në afërsi të Liqenit të Shkodrës, lidhet me historinë mesjetare të Zetës dhe me dinastinë Crnojević, ndërsa Vranjina ka rëndësi të veçantë për trashëgiminë fetare dhe kulturore të zonës liqenore.
Kultura
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Jeta kulturore e Gollubocit lidhet me institucionet lokale të Zetës, shkollat, manifestimet komunitare, sportin dhe traditat bujqësore të zonës. Në Golluboc funksionon Qendra Kulturo-Informative “Zeta”, e cila shërben si hapësirë për veprimtari kulturore, artistike dhe publike të komunës.[3]
Një nga aktivitetet lokale është “Dani zetskih kolača i priganica”, manifestim që promovon kuzhinën dhe traditat gastronomike të Zetës.[9]
Traditat lokale përfshijnë kuzhinën e fushës së Zetës, prodhimet bujqësore, festat familjare, këngët, vallet dhe zakonet e lidhura me jetën rurale pranë Liqenit të Shkodrës dhe Podgoricës.
Turizmi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Turizmi në Golluboc dhe Zeta lidhet kryesisht me Liqenin e Shkodrës, peizazhin rural, Vranjinën, Plavnicën, Žabljak Crnojevića, prodhimet vendase dhe afërsinë me Aeroportin e Podgoricës. Zona mund të shërbejë si pikënisje për vizita drejt liqenit, Podgoricës, bregdetit dhe rrugëve natyrore përgjatë Moraçës dhe Cijevnës.
Ndër atraksionet kryesore përmenden:
- Liqeni i Shkodrës;
- Vranjina;
- Plavnica;
- Žabljak Crnojevića;
- zona e Ponarit;
- lumi Moraça;
- lumi Cijevna;
- traditat bujqësore dhe gastronomike të Zetës;
- Aeroporti i Podgoricës.
Turizmi rural dhe gastronomik ka potencial të veçantë për shkak të tokave pjellore, prodhimeve vendase, afërsisë me liqenin dhe pozicionit të lehtë të arritshëm nga Podgorica.
Transporti
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Golluboci ka pozitë të rëndësishme në rrjetin e transportit të Malit të Zi. Ai ndodhet pranë rrugës kryesore që lidh Podgoricën me Tivarit dhe bregdetin adriatik. Rruga Podgoricë–Tivar dhe lidhjet me Ulqinin e Liqenin e Shkodrës e bëjnë vendbanimin një pikë të rëndësishme kalimi.
Në territorin e Gollubocit/Zetës ndodhet Aeroporti i Podgoricës, një nga dy aeroportet ndërkombëtare të Malit të Zi.[10]
Zona lidhet edhe me hekurudhën Beograd–Tivar, e cila kalon nëpër fushën e Zetës dhe përbën një nga lidhjet më të rëndësishme ndërmjet brendësisë së Ballkanit dhe bregdetit malazez.
Sporti
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sporti në Golluboc lidhet veçanërisht me futbollin. Klubi më i njohur është FK Zeta, klub futbolli i themeluar në vitin 1927, i cili luan ndeshjet në Stadion Trešnjica në Golluboc.[11]
Stadioni Trešnjica është objekti kryesor sportiv i vendbanimit dhe përdoret për ndeshje futbolli, stërvitje dhe aktivitete të të rinjve. Përveç futbollit, në komunë zhvillohen edhe basketbolli, atletika, karateja, hendbolli dhe sportet shkollore.
Shih edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 3 "Stanovništvo po naseljima, Popis 2023" (në serbisht). MONSTAT – Uprava za statistiku Crne Gore. Arkivuar nga origjinali më 23 nëntor 2025. Marrë më 26 maj 2026.
- 1 2 "The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by Sex and Age" (PDF) (në anglisht). MONSTAT. 15 tetor 2024. Marrë më 26 maj 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 "O Zeti" (në serbisht). Opština Zeta. Marrë më 26 maj 2026.
- ↑ "Parking and transportation – Podgorica Airport" (në anglisht). Airports of Montenegro. Marrë më 26 maj 2026.
- ↑ "Zeta becomes municipality from today" (në anglisht). CdM. 23 gusht 2022. Marrë më 26 maj 2026.
- 1 2 "Predsjednik opštine" (në serbisht). Opština Zeta. Marrë më 26 maj 2026.
- 1 2 3 "The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by National, i.e. Ethnical Affiliation, Religion, Mother Tongue, and Language a Person Usually Speaks" (PDF) (në anglisht). MONSTAT. 15 tetor 2024. Marrë më 26 maj 2026.
- ↑ "Podgorica Airport" (në anglisht). Airports of Montenegro. Marrë më 26 maj 2026.
- ↑ "Dan zetskih kolača i priganica" (në serbisht). Opština Zeta. Marrë më 26 maj 2026.[lidhje e vdekur]
- ↑ "Podgorica Airport" (në anglisht). Airports of Montenegro. Marrë më 26 maj 2026.
- ↑ "Zeta" (në anglisht). Soccerway. Marrë më 26 maj 2026.