Guri
Guri është një nga materialet më të hershme dhe më të përdorura nga njeriu. Ai formohet natyrshëm nga thyerja dhe copëtimi i shkëmbinjve, proces që ndodh si rezultat i erozionit, veprimit të shiut, erës, ngricës, plimës e zbaticës, tërmeteve, përmbytjeve dhe dukurive të tjera natyrore. Përveç formimit natyral, guri mund të përftohet edhe në mënyrë artificiale, përmes prerjes me vegla të ndryshme, shpërthimeve me eksploziv, bluarjes apo teknikave të tjera.[1]: 3 [2]: 55, 79 [3]
Vështrim
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Studimi i gurëve dhe shkëmbinjve i takon petrologjisë, një degë e gjeologjisë që merret me origjinën, përbërjen, strukturën dhe transformimin e tyre. Termi “shkëmb” i referohet një agregati mineral natyror me përbërje, teksturë dhe strukturë të caktuar, të formuar nga procese të ndryshme gjeologjike si kristalizimi i magmës, depozitimi i sedimenteve ose ndryshimi i shkëmbinjve ekzistues nën presion dhe temperaturë të lartë. Të gjithë shkëmbinjtë përbëhen nga minerale, të cilat janë trupa fizikisht dhe kimikisht homogjenë, zakonisht në gjendje të ngurtë dhe me strukturë kristalore. Deri më sot njihen mbi 2000 minerale, por vetëm një pjesë e vogël ka rëndësi praktike në ndërtimtari, si kuarci, feldspati dhe karbonatet. Kuarci është i fortë dhe rezistent ndaj erozionit, feldspati është i zakonshëm në shkëmbinjtë magmatikë dhe përdoret në qeramikë, ndërsa karbonatet si kalciti dhe dolomiti janë të domosdoshme për prodhimin e gurit gëlqeror dhe çimentos. Një nga tiparet më të rëndësishme të mineraleve, dhe rrjedhimisht të gurit në kuptimin më të gjerë, është fortësia, e cila përcakton përdorimin e tyre në industri dhe ndërtim.
Kulti i gurit
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Kulti i gurit ka qenë shumë i zhvilluar tek ilirët e lashtë, dhe gjurmët e tij janë të dukshme edhe sot. Guri nuk shihej vetëm si materie e ngurtë, por si një vendbanim i shpirtrave të të vdekurve ose të ndonjë fuqie tjetër demonike. Në disa zona krahinore, gurëve u ofroheshin flijime, duke u trajtuar si qenie të gjalla me fuqi mbrojtëse dhe ndëshkuese.
Besimi popullor thoshte se nëse ekzistonte frika se një i vdekur mund të kthehej si vampir, mbi varrin e tij hidheshin tri gurë, për ta mbyllur shpirtin dhe për të penguar ringjalljen e tij. Monumenti funerar prej mermeri të bardhë, në fillimet e tij, shihej si seli e shpirtit të të ndjerit, një vend ku shpirti prehej dhe ruhej. Gurët e mëdhenj shpesh bëheshin objekte kulti lokal, dhe rreth tyre lindnin legjenda të shumta, zakonisht të lidhura me heronj popullorë ose figura mitike të krahinës.
Shih edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ Nesse, William D. (2000). Introduction to mineralogy. New York: Oxford University Press. ISBN 9780195106916.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Blatt, Harvey; Tracy, Robert J. (1996). Petrology (bot. 2nd). W.H. Freeman. ISBN 978-0-7167-2438-4.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Heinen, Wouter; Oehler, John H. (1979). "Evolutionary Aspects of Biological Involvement in the Cycling of Silica". përmbledhur nga Trudinger, P.A.; Swaine, D.J. (red.). Biogeochemical Cycling of Mineral-Forming Elements. Amsterdam: Elsevier. fq. 431. ISBN 9780080874623. Marrë më 13 prill 2020.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!)