Guri gëlqeror
Guri gëlqeror është një lloj shkëmbi sedimentar karbonat i cili është burimi kryesor i materialit gëlqeror . Ai përbëhet kryesisht nga mineralet kalcit dhe aragonit , të cilat janë forma të ndryshme kristalore të karbonatit të kalciumit CaCO3 . [1]
Vështrim
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Guri gëlqeror formohet kur këto minerale precipitojnë nga uji që përmban kalcium të tretur . Kjo mund të ndodhë përmes proceseve biologjike dhe jobiologjike, megjithëse proceset biologjike, të tilla si akumulimi i koraleve dhe guaskave në det, kanë qenë ndoshta më të rëndësishme për 540 milion vitet e fundit. Guri gëlqeror shpesh përmban fosile të cilat u ofrojnë shkencëtarëve informacion mbi mjediset e lashta dhe mbi evolucionin e jetës. [2]
Rreth 20% deri në 25% të shkëmbit sedimentar është shkëmb karbonat, dhe pjesa më e madhe e tij është gur gëlqeror. [3] Shkëmbi karbonat i mbetur është kryesisht dolomit , një shkëmb i ngjashëm, i cili përmban një përqindje të lartë të mineralit dolomit , CaMg(CO3 ) 2 . Gur gëlqeror magnezian është një term i vjetëruar dhe i përcaktuar dobët që përdoret në mënyra të ndryshme për dolomitin, për gur gëlqeror që përmban dolomit të konsiderueshëm ( gur gëlqeror dolomitik ), ose për çdo gur gëlqeror tjetër që përmban një përqindje të konsiderueshme magnezi . [4] Shumica e gurit gëlqeror u formua në mjedise të cekëta detare , siç janë raftet kontinentale ose platformat , megjithëse sasi më të vogla u formuan në shumë mjedise të tjera. Shumë dolomit është dolomit sekondar, i formuar nga ndryshimi kimik i gurit gëlqeror. [5] Guri gëlqeror është i ekspozuar në rajone të mëdha të sipërfaqes së Tokës, dhe për shkak se guri gëlqeror është pak i tretshëm në ujin e shiut, këto ekspozime shpesh gërryhen për t'u bërë peizazhe karstike . Shumica e sistemeve të shpellave gjenden në shkëmbinj gëlqerorë.
Guri gëlqeror ka përdorime të shumta: si lëndë e parë kimike për prodhimin e gëlqeres që përdoret për çimento (një përbërës thelbësor i betonit ), si agregat për bazën e rrugëve, si pigment i bardhë ose mbushës në produkte të tilla si pasta e dhëmbëve ose bojëra, si kondicioner toke dhe si një shtesë dekorative popullore për kopshtet shkëmbore . Formacionet e gurit gëlqeror përmbajnë rreth 30% të rezervuarëve të naftës në botë . [6] [7]
Shih edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ Boggs, Sam (2006). Principles of sedimentology and stratigraphy (bot. 4th). Upper Saddle River, N.J.: Pearson Prentice Hall. fq. 177, 181. ISBN 0-13-154728-3.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Leong, Goh Cheng (1995-10-27). Certificate Physics And Human Geography; Indian Edition (në anglisht). Oxford University Press. fq. 62. ISBN 0-19-562816-0.
- ↑ Blatt, Harvey; Tracy, Robert J. (1996). Petrology : igneous, sedimentary, and metamorphic (bot. 2nd). New York: W.H. Freeman. fq. 295–300. ISBN 0-7167-2438-3.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Jackson, Julia A., red. (1997). "Magnesian limestone". Glossary of geology (bot. Fourth). Alexandria, Virginia: American Geological Institute. ISBN 0-922152-34-9.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Blatt, Harvey; Middleton, Gerard; Murray, Raymond (1980). Origin of sedimentary rocks (bot. 2d). Englewood Cliffs, N.J.: Prentice-Hall. fq. 446, 510–531. ISBN 0-13-642710-3.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Oates, Tony (17 shtator 2010). "Lime and Limestone". Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology: 1–53. doi:10.1002/0471238961.1209130507212019.a01.pub3. ISBN 978-0-471-23896-6.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ "Compressive strength test". Encyclopedia Britannica. Marrë më 4 shkurt 2021.
{{cite encyclopedia}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!)