Guri i Xhuxhës

Guri i Xhuxhës është një artefakt prehistorik i zbuluar në vitin 2019 në fshatin Xhuxhë të Fanit, në zemër të Mirditës. Ai ka formë të sheshtë dhe është i mbuluar me piktograme të gdhendura, të cilat mendohet se datojnë që nga periudha e Bronzit, ndoshta edhe më herët. Shenjat që mbart ky gur janë të ngjashme me simbolet e kulturave të lashta pellazge dhe ilire, që besohet se kanë banuar këtë zonë për mijëra vjet.

Vështrim

Pasi u zbulua, guri tërhoqi vëmendjen e specialistëve dhe u konsiderua menjëherë si një dëshmi me rëndësi të veçantë për historinë e hershme të rajonit. Për këtë arsye, ai u transferua në Muzeun Historik Kombëtar në Tiranë, ku u vendos për ruajtje dhe studim të mëtejshëm. Megjithatë, nuk munguan shqetësimet: për një periudhë të gjatë, guri kishte qëndruar i ekspozuar në natyrë, i pambrojtur nga kushtet atmosferike, çka kishte rrezikuar dëmtimin e piktogramëve të tij.

Zbulimi i Gurit të Xhuxhës ka zgjeruar ndjeshëm njohuritë tona për qytetërimet e hershme që kanë ekzistuar në territorin e sotëm të Shqipërisë. Ai ka nxitur diskutime të reja mbi trashëgiminë kulturore dhe nevojën për mbrojtjen e saj, veçanërisht në zonat më pak të eksploruara të vendit.

Studiues të arkeologjisë shqiptare e kanë cilësuar gurin si një dëshmi të rrallë të shkrimit simbolik në trevat veriore të Shqipërisë. Krahasimet me artefakte të ngjashme në rajon, si simbolet e gjetura në zonën e Rosujës apo në vendbanime të hershme ilire, sugjerojnë një lidhje të mundshme me kulturat para-ilire. Megjithatë, mungesa e një studimi të thelluar dhe e një mbrojtjeje institucionale e lë gurin të ekspozuar ndaj rreziqeve natyrore dhe njerëzore.

Në vitin 2020, nisi procesi i restaurimit të gurit. Specialistët përdorën teknika moderne për të stabilizuar dhe konservuar shenjat e gdhendura, me qëllim që ky objekt i rrallë të ruhet në gjendje të mirë për brezat e ardhshëm. Restaurimi jo vetëm që ndihmon në ruajtjen fizike të gurit, por edhe hap rrugën për studime të reja mbi simbolikën, funksionin dhe kontekstin kulturor të këtij objekti unik të trashëgimisë sonë prehistorike.