Hanafuda

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Një konfigurim tipik me hanafuda për të luajtur Koi-Koi.

Hanafuda (花札) është një stil letrash japoneze që përdoren për të luajtur një larmi lojërash. Hanafuda përkthehet në "letra lule". Emri gjithashtu i referohet disa lojërave të luajtura me letra.

Ka dymbëdhjetë lloje të letrave, që përfaqësojnë muajt e vitit. Secila është caktuar nga një lule dhe ka katër letra.[1] Vlerat e pikëve duhet të konsiderohen thjesht si një mekanizëm renditjeje, pasi lojërat më të njohura kanë të bëjnë vetëm me disa kombinime të kartave të marra.

Në Kore, hanafuda njihet si Hwatu (Koreanisht: 화투, Hanja: 花鬪, "beteja e luleve") dhe e bërë prej plastike me një anë të teksturuar të pasme.[2] Lojërat më të njohura janë Go-stop (Koreanisht: 고스톱) dhe Seotda (Koreanisht: 섯다). Hwatu luhet shumë shpesh në Korenë e Jugut gjatë festave të veçanta si Viti i Ri Hënor dhe Chuseok (추석).[3]

Në Hawaii, hanafuda përdoret për të luajtur Sakura (e njohur edhe si Higobana).[4] Hanafuda gjithashtu luhet në Mikronezi, ku njihet si Hanahuda dhe përdoret për të luajtur një lojë me katër persona, e cila shpesh çiftëzohet në tryezë.[5]

Historia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Letrat e lojës u prezantuan në Japoni nga portugezët në mes të shekullit të 16-të. Kuverta portugeze përbëhej nga 48 letra, katër lloje të ndara në 12 radhë. Kuvertat e para të bëra japoneze të bëra gjatë periudhës Tenshō (1573-92) imituan kuvertat portugeze dhe referohen si Tenshō Karuta. Pasi Japonia mbylli çdo kontakt me botën perëndimore në vitin 1633, letrat e huaja të lojës u ndaluan.

Në vitin 1648, Tenshō Karuta u ndalua nga [[[Shogunati Tokugawa|shogunati Tokugawa]]. Gjatë ndalimit, lojërat e fatit me letra mbetën shumë të njohura, gjë që çoi në dizajne të maskuara të kartave. Sa herë që bixhozi me një kuvertë letre të një dizajni të veçantë bëhej shumë i popullarizuar, qeveria e ndaloi atë, gjë që më pas nxiti krijimin e një modeli të ri. Kjo lojë mace dhe miu midis qeverisë dhe lojtarëve rebelë rezultoi në krijimin e modeleve rajonale gjithnjë e më abstrakte dhe minimaliste (札). Këto dizajne u quajtën fillimisht Yomi Karuta pas lojës popullore të ngjashme me PochYomi e cila ishte e njohur nga vitet 1680.

Hana Awase (hanafuda) u shfaq para vitit 1816 kur u regjistrua si një mjet i ndaluar kumari. Ndryshe nga kuvertat e hershme, ajo përbëhet nga 12 lloje (që përfaqësojnë muajt) të ndara në katër kategori të ngjashme me gradat. Shumica e lojërave hanafuda rrjedhin nga Mekuri edhe pse adaptimet e Yomi për kartat e luleve mbijetuan deri në shekullin e 20-të. Megjithëse ato ende mund të përdoren për bixhoz, struktura dhe dizajni i saj është më pak i përshtatshëm se kuvertat e tjera të tilla si Kabufuda. Në periudhën Meiji, letrat e lojës u toleruan nga autoritetet.

Në vitin 1889, Fusajiro Yamauchi themeloi Nintendo për qëllimet e prodhimit dhe shitjes së hanafudës së punuar me dorë. Nintendo është përqendruar në video lojëra që nga vitet 1970 por vazhdon të prodhojë karta në Japoni. Nintendo ka licencuar shumë adaptime të video lojërave të palës së tretë të hanafuda gjatë dekadave.

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Symbols in Hanafuda
  2. ^ "[한국이 모르는 일본] [4] 화투의 탄생". news.zum.com (në koreanisht). 17 qershor 2016. Marrë më 22 tetor 2021.
  3. ^ "⑧추석에 빠질 수 없는 '국민놀이' 화투의 비밀". 일요시사 (në koreanisht). 17 shtator 2013. Marrë më 22 tetor 2021.
  4. ^ Sunday, West Hawaii Today |; February 5; 2012; A.m, 3:10 (2012-02-05). "Hanafuda - Hawaii style". West Hawaii Today (në anglishte amerikane). Marrë më 22 tetor 2021.{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Emra shifrorë: lista e autorëve (lidhja)
  5. ^ Iramk, Charlene. "Hanahuda". Hanahuda (në anglisht). Marrë më 17 shtator 2020.