Inteligjenca artificiale në mjekësi
Inteligjenca artificiale në mjekësi është zbatimi i inteligjencës artificiale (IA) për të analizuar dhe kuptuar të dhëna komplekse mjekësore dhe të kujdesit shëndetësor. Në disa raste, ajo mund të tejkalojë ose shtojë aftësitë njerëzore duke ofruar mënyra më të mira ose më të shpejta për të diagnostikuar, trajtuar ose parandaluar sëmundjet.[1][2]
Inteligjenca artificiale (IA) po luan një rol gjithnjë e më të rëndësishëm në fushën e mjekësisë, duke transformuar mënyrën se si diagnostikohen, trajtohen dhe menaxhohen sëmundjet. Ajo përfshin përdorimin e algoritmeve të avancuara dhe të të dhënave të mëdha (big data) për të analizuar informacionin mjekësor dhe për të mbështetur vendimmarrjen klinike.[3][4]
Shikuar globalisht mund të thuhet, inteligjenca artificiale po ofron mundësi të mëdha për avancimin e mjekësisë, duke e bërë diagnostikimin më të shpejtë dhe trajtimin më të personalizuar, por përdorimi i saj duhet të shoqërohet me kujdes, etikë dhe mbikëqyrje të vazhdueshme.
Vështrim
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Meqenëse përdorimi i gjerë i inteligjencës artificiale në kujdesin shëndetësor është ende relativisht i ri, kërkimet mbi aplikimet e saj në nëndisiplina të ndryshme mjekësore dhe industri të lidhura me to janë duke vazhduar. Programet e inteligjencës artificiale po aplikohen në praktika të tilla si diagnostikimi,[5] zhvillimi i protokolleve të trajtimit,[6] zhvillimi i barnave,[7] mjekësia e personalizuar,[8] dhe monitorimi dhe kujdesi për pacientët .[9] Meqenëse radiografitë janë testet imazherike më të zakonshme që kryhen në radiologji, potenciali që inteligjenca artificiale të ndihmojë me triazhin dhe interpretimin e radiografive është veçanërisht i rëndësishëm.[10]
Përdorimi i IA-së në kujdesin shëndetësor paraqet shqetësime etike të papara në lidhje me çështje të tilla si privatësia e të dhënave, automatizimi i vendeve të punës dhe amplifikimi i paragjykimeve algoritmike ekzistuese.[11] Teknologjitë e reja si IA shpesh hasen në rezistencë nga udhëheqësit e kujdesit shëndetësor, duke çuar në një miratim të ngadaltë dhe të çrregullt.[12] Ka pasur raste kur IA është vënë në përdorim në kujdesin shëndetësor pa testime të duhura.[13][14][15][16] Një rishikim sistematik dhe analizë tematike në vitin 2023 tregoi se shumica e palëve të interesuara, përfshirë profesionistët e shëndetit, pacientët dhe publikun e gjerë, dyshonin se kujdesi që përfshin IA-në mund të ishte empatik.[17] Meta-studimet kanë zbuluar se literatura shkencore mbi IA-në në kujdesin shëndetësor shpesh vuan nga mungesa e riprodhueshmërisë .[18][19]
Një nga përdorimet kryesore të IA në mjekësi është diagnostikimi i sëmundjeve. Algoritmet e inteligjencës artificiale mund të analizojnë imazhe mjekësore si radiografitë, skanerat CT ose MRI, dhe të identifikojnë shenja të hershme të sëmundjeve, përfshirë kancerin, sëmundjet kardiovaskulare dhe neurologjike, shpesh me saktësi të barabartë ose më të lartë se mjekët specialistë.
IA përdoret gjithashtu për terapi të personalizuara. Duke analizuar gjenomin e pacientit dhe historinë e tij mjekësore, sistemet e IA mund të sugjerojnë trajtime specifike që janë më efektive për individin, duke optimizuar shanset për rikuperim dhe duke reduktuar efektet anësore.
Në fushën e monitorimit të pacientëve, IA ndihmon përmes pajisjeve inteligjente që monitorojnë vazhdimisht parametrat jetësorë, si tensioni i gjakut, niveli i glukozës dhe ritmi i zemrës. Kur këto sisteme zbulojnë ndryshime të rrezikshme, ato mund të njoftojnë mjekët ose pacientin në kohë reale, duke parandaluar emergjenca.
Gjithashtu, IA ka ndikim në administrimin dhe menaxhimin e shëndetësisë, për shembull në përpunimin e të dhënave nga dosjet mjekësore elektronike, optimizimin e orareve të trajtimit dhe përmirësimin e efikasitetit të klinikave dhe spitaleve.
Megjithatë, përdorimi i IA në mjekësi paraqet edhe sfida të rëndësishme. Siguria dhe privatësia e të dhënave të pacientëve, besueshmëria e algoritmeve dhe përgjegjësia ligjore në rast gabimesh janë disa nga çështjet kryesore që duhet të adresohen.[20][21]
Shih edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Literatura
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- Bennett CC, Doub TW, Selove R (qershor 2012). "EHRs connect research and practice: Where predictive modeling, artificial intelligence, and clinical decision support intersect". Health Policy and Technology. 1 (2): 105–14. arXiv:1204.4927. doi:10.1016/j.hlpt.2012.03.001. S2CID 25022446.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - Wahl B, Cossy-Gantner A, Germann S, Schwalbe NR (2018). "Artificial intelligence (AI) and global health: how can AI contribute to health in resource-poor settings?". BMJ Global Health. 3 (4): e000798. doi:10.1136/bmjgh-2018-000798. PMC 6135465. PMID 30233828.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!)Mirëmbajtja CS1: Numri i artikullit si numër faqeje (lidhja) - de Jesus A (21 nëntor 2019). "Artificial Intelligence in Epidemiology". Emerj. AI Research and Advisory Company.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - "Accelerating America's Leadership in Artificial Intelligence". whitehouse.gov. 11 shkurt 2019 – nëpërmjet National Archives.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - Wong J, Horwitz MM, Zhou L, Toh S (dhjetor 2018). "Using machine learning to identify health outcomes from electronic health record data". Current Epidemiology Reports. 5 (4). Springer Science and Business Media LLC: 331–342. doi:10.1007/s40471-018-0165-9. PMC 6289196. PMID 30555773.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - Lin WC, Chen JS, Chiang MF, Hribar MR (shkurt 2020). "Applications of Artificial Intelligence to Electronic Health Record Data in Ophthalmology". Translational Vision Science & Technology. 9 (2). Association for Research in Vision and Ophthalmology (ARVO): 13. doi:10.1167/tvst.9.2.13. PMC 7347028. PMID 32704419.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - Moehring RW, Phelan M, Lofgren E, Nelson A, Dodds Ashley E, Anderson DJ, Goldstein BA (mars 2021). "Development of a Machine Learning Model Using Electronic Health Record Data to Identify Antibiotic Use Among Hospitalized Patients". JAMA Network Open. 4 (3). American Medical Association (AMA): e213460. doi:10.1001/jamanetworkopen.2021.3460. PMC 8008288. PMID 33779743.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - Schwartz JT, Gao M, Geng EA, Mody KS, Mikhail CM, Cho SK (dhjetor 2019). "Applications of Machine Learning Using Electronic Medical Records in Spine Surgery". Neurospine. 16 (4). The Korean Spinal Neurosurgery Society: 643–653. doi:10.14245/ns.1938386.193. PMC 6945000. PMID 31905452.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - Shin S, Austin PC, Ross HJ, Abdel-Qadir H, Freitas C, Tomlinson G, Chicco D, Mahendiran M, Lawler PR, Billia F, Gramolini A, Epelman S, Wang B, Lee DS (shkurt 2021). "Machine learning vs. conventional statistical models for predicting heart failure readmission and mortality". ESC Heart Failure. 8 (1). Wiley: 106–115. doi:10.1002/ehf2.13073. PMC 7835549. PMID 33205591.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - Cho SM, Austin PC, Ross HJ, Abdel-Qadir H, Chicco D, Tomlinson G, Taheri C, Foroutan F, Lawler PR, Billia F, Gramolini A, Epelman S, Wang B, Lee DS (gusht 2021). "Machine Learning Compared With Conventional Statistical Models for Predicting Myocardial Infarction Readmission and Mortality: A Systematic Review". The Canadian Journal of Cardiology. 37 (8). Elsevier: 1207–1214. doi:10.1016/j.cjca.2021.02.020. PMID 33677098. S2CID 232141652.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - Rhomberg T, Trivik-Barrientos F, Hakim A, Raabe A, Murek M (shkurt 2024). "Applied deep learning in neurosurgery: identifying cerebrospinal fluid (CSF) shunt systems in hydrocephalus patients". Acta Neurochirurgica. 166 (1) 69. doi:10.1007/s00701-024-05940-3. PMC 10847194. PMID 38321344.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!)
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ "Developing an aging clock using deep learning on retinal images". ai.googleblog.com (në anglisht). 2023-04-11. Marrë më 2023-06-01.
- ↑ Mullainathan S, Obermeyer Z (maj 2022). "Solving medicine's data bottleneck: Nightingale Open Science". Nature Medicine. 28 (5): 897–899. doi:10.1038/s41591-022-01804-4. PMID 35534570.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Jimma BL (2023-01-16). "Artificial intelligence in healthcare: A bibliometric analysis". Telematics and Informatics Reports (në anglisht). 9. doi:10.1016/j.teler.2023.100041.
- ↑ Sharma, Animesh Kumar; Sharma, Rahul (2025). "Bibliometric exploration of artificial intelligence applications in healthcare: trends and future directions". Journal of Public Health and Development. 23 (2): 281–303. doi:10.55131/jphd/2025/230220.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Lyakhova UA, Lyakhov PA (gusht 2024). "Systematic review of approaches to detection and classification of skin cancer using artificial intelligence: Development and prospects". Computers in Biology and Medicine. 178. doi:10.1016/j.compbiomed.2024.108742. PMID 38875908.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Sankar H, Alagarsamy R, Lal B, Rana SS, Roychoudhury A, Agrawal A, Wankhar S (2024). "Role of artificial intelligence in treatment planning and outcome prediction of jaw corrective surgeries using 3-D imaging: A systematic review". Oral Surgery, Oral Medicine, Oral Pathology, and Oral Radiology (në anglisht). 139 (3): 299–310. doi:10.1016/j.oooo.2024.09.010. PMID 39701860.
- ↑ Qiu Y, Cheng F (prill 2024). "Artificial intelligence for drug discovery and development in Alzheimer's disease". Current Opinion in Structural Biology. 85. doi:10.1016/j.sbi.2024.102776. PMID 38335558.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Ghanem M, Ghaith AK, Bydon M (2024). "Artificial intelligence and personalized medicine: transforming patient care". The New Era of Precision Medicine (në anglisht). Elsevier. fq. 131–142. doi:10.1016/b978-0-443-13963-5.00012-1. ISBN 978-0-443-13963-5. Marrë më 2024-10-10.
- ↑ Snider V, Homsi K, Kusnoto B, Atsawasuwan P, Viana G, Allareddy V, Gajendrareddy P, Elnagar MH (maj 2024). "Clinical evaluation of Artificial Intelligence Driven Remote Monitoring technology for assessment of patient oral hygiene during orthodontic treatment". American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics. 165 (5): 586–592. doi:10.1016/j.ajodo.2023.12.008. PMID 38363256.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Adams SJ, Henderson RD, Yi X, Babyn P (shkurt 2021). "Artificial Intelligence Solutions for Analysis of X-ray Images". Canadian Association of Radiologists Journal. 72 (1): 60–72. doi:10.1177/0846537120941671. PMID 32757950.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Floridi L, Luetge C, Pagallo U, Schafer B, Valcke P, Vayena E, Addison J, Hughes N, Lea N, Sage C, Vannieuwenhuyse B (2019-09-01). "Key Ethical Challenges in the European Medical Information Framework". Minds and Machines (në anglisht). 29 (3): 355–371. doi:10.1007/s11023-018-9467-4. ISSN 1572-8641.
{{cite journal}}:|hdl-access=ka nevojë për|hdl=(Ndihmë!) - ↑ Petersson L, Larsson I, Nygren JM, Nilsen P, Neher M, Reed JE, Tyskbo D, Svedberg P (korrik 2022). "Challenges to implementing artificial intelligence in healthcare: a qualitative interview study with healthcare leaders in Sweden". BMC Health Services Research. 22 (1). doi:10.1186/s12913-022-08215-8. PMC 9250210. PMID 35778736.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Andrew Wong; Erkin Otles; John P. Donnelly; Andrew Krumm; Jeffrey McCullough; Olivia DeTroyer-Cooley; Justin Pestrue; Marie Phillips; Judy Konye; Carleen Penoza; Muhammad Ghous; Karandeep Singh (21 qershor 2021). "External Validation of a Widely Implemented Proprietary Sepsis Prediction Model in Hospitalized Patients". JAMA Internal Medicine. 181 (8): 1065–1070. doi:10.1001/jamainternmed.2021.2626. PMC 8218233. PMID 34152373.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!)Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve (lidhja) - ↑ Simonite, Tom (21 qershor 2021). "An Algorithm That Predicts Deadly Infections Is Often Flawed". Wired Magazine.
{{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Simonite, Tom (24 tetor 2019). "A health care algorithm offered less care to black patients". Wired Magazine.
{{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Ross, Casey; Swetlitz, Ike (5 shtator 2017). "IBM pitched its Watson supercomputer as a revolution in cancer care. It's nowhere close". Stat.
{{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Vo V, Chen G, Aquino YS, Carter SM, Do QN, Woode ME (dhjetor 2023). "Multi-stakeholder preferences for the use of artificial intelligence in healthcare: A systematic review and thematic analysis". Social Science & Medicine. 338 (1). doi:10.1016/j.socscimed.2023.116357. PMID 37949020.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Scudellari, Megan (29 mars 2021). "Machine Learning Faces a Reckoning in Health Research". IEEE Spectrum.
{{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Matthew B. A. McDermott; etj. (24 mars 2021). "Reproducibility in machine learning for health research: Still a ways to go". Science Translational Medicine. 13 (586). doi:10.1126/scitranslmed.abb1655. PMC 12862614. PMID 33762434.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Varoquaux, Gaël; Cheplygina, Veronika (12 prill 2022). "Machine learning for medical imaging: methodological failures and recommendations for the future". npj Digital Medicine. 5 (48): 48. doi:10.1038/s41746-022-00592-y. PMC 9005663. PMID 35413988.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Sohn, Emily (9 janar 2023). "The reproducibility issues that haunt health-care AI". Nature. 613 (7943): 402–403. Bibcode:2023Natur.613..402S. doi:10.1038/d41586-023-00023-2. PMID 36624237.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!)