Joviani

Joviani
Monedhë e Jovianit
Perandor romak
Reign	27 qershor 363 – 17 shkurt 364
Predecessor	Juliani
Successor	Valentiniani I (Perëndimor) Valensi (Lindor)
Born	331 Singidunumi, Moesia Superior, Perandoria Romake
Died	17 shkurt 364 (33 vjeç) Dadastana, Anatoli, Perandoria Romake
Burial	Kisha e Apostujve të Shenjtë, Kostandinopojë
Spouse	Harito
Issue	Varroniani një tjetër djalë
Names Flavius Jovianus
Father	Varroniani
Religion	Krishtërimi Nikenas

Joviani (Jovianus; Ἰοβιανός Iobianós; (Flavius Jovianus; 331 - 17 shkurt 364) ishte perandor romak me prejardhje ilire nga qershori i vitit 363 deri në shkurt të vitit 364. Si pjesë e truprojës perandorake, ai shoqëroi Julianin në fushatën e tij kundër Perandorisë Sasanide. Juliani u vra në betejë dhe ushtria e lodhur dhe keqfurnizuar e shpalli Jovianin pasues. I paaftë për të kapërcyer Tigrin, Joviani bëri paqe me sasanidët me kushte poshtëruese. Ai e kaloi pjesën e mbetur të mbretërimit të tij shtatë mujor duke udhëtuar për tu kthyer në Kostandinopojë. Pas mbërritjes së tij në Edesa, Joviani u thirr nga peshkopët mbi çështje doktrinore në lidhje me Krishtërimin. Ai do të vdiste në Dadastana, pa mundur të mbërrinte dot në në kryeqytet.

Nga pasuesit e Jovianit Valentiniani I dhe Valensi deri në rënien e Perandorisë Romake Perëndimore, të gjitha administratat pasuese përfshinë bashkë-perandorë që qeverisnin një territor të ndarë në juridiksione Lindore dhe Perëndimore. Joviani, për rrjedhojë, qe perandori i fundit që sundoi të gjithë perandorinë gjatë gjithë mbretërimit të tij.

Jeta e heshme dhe ngjitja në fron

[[Skeda:Solidus of Jovian.jpg|parapamje|majtas|372px|Monedhë e Jovianit, ku shënohet {{smallcaps|d‧n‧iovianus p‧f‧aug‧]] Joviani lindi në Singidunum (sot Beogradi në Serbi) në vitin 331 pas Krishtit, i biri i Varronianit, komandanti i truprojave perandorake (comes domesticorum) të Konstancit II. Ai gjithashtu u bashkua me rojet dhe në këtë cilësi në vitin 361, shoqëroi eshtrat e Konstancit në Kishën e Apostujve të Shenjtë. Joviani ishte i martuar me Haritën dhe kishin dy djem, Varroniani dhe një tjetër, emri i të cilit nuk njihet.

Si pjesë e truprojës perandorake, ai shoqëroi perandorin Julian në fushatën e tij kundër Shapurit II të Perandorisë Sasanide. Në Betejën e Samarës, një përleshje e vogël por vendimtare, Juliani u plagos për vdekje. Amian Marcelini raporton se perandori duke vdekur refuzoi të jepte emrin e pasuesit të tij, i friksuar se ai ose mund të nënvlerësonte një kandidat të vlefshëm, ose ta vendoste atë në rrezik nga lufta për pushtet e fisnikërisë. Juliani vdiq më 26 qershor 363. Ditën pasuese, ushtria ia ofroi fronin Saturnius Secundus Salustusit, prefekti pretorian i Lindjes, i cili e refuzoi atë. Në vend të tij dhe pavarësisht rikthimit të paganizmit nga Juliani, ushtria zgjodhi Jovianin e krishterë, oficer i lartë i Scholae, si perandor.

Perandorët romakë Juliani, Joviani, Valensi, Graciani, Valentiniani I dhe Teodosi I, miniaturë e kronikës së Konstantin Manases, shek. XII

Mbretërimi

Në mëngjesin e shpalljes së tij perandor, Jovaiani rinisi tërheqjen e nisur nga Juliani. Megjithëse e ngacmuar nga sasanidët ushtria arriti deri në qytetin e Duras, në brigjet e Tigrisit. Me ushtrinë e rraskapitur dhe rezerva të pakta nuk mundëte ta kalonte Tigrisin, për të mbërritur në tokën romake në bregun perëndimor, kështu që u detyrua të kërkonte paqe me kushte poshtëruese me sasanidët. Në shkëmbim për një tërheqje paqësore drejtë territorit të tij, ai pranoi një armëpushtim tridhjetë-vjeçar, një tërheqje nga pesë provinca romake, Arzamena, Moxoeona, Azbdicena, Rehimena dhe Korduena, si dhe lejimin e sanidëve të pushtonin fortesat e Nisibisit, Kastra Maurorum dhe Singarës. Romakët do të dorëzonin edhe interesat e tyre në Mbretërinë e Armenisë te sasanidët. Mbreti i Armenisë, Arsaci II (Arshaku II), nuk duhet të priste ndihmë nga Perandoria Romake. Traktati u pa gjerësisht si një fatkeqësi.

Pasi kapërceu Tigrisin, Joviani dërgoi një përfaqësues në Perëndim për të shpallur ngjitjen e tij. Me traktatin e nënshkruar, Joviani dhe ushtria e tij marshuan drejtë Nisibisit. Popullsia e Nisibisit, e shkatërruar nga lajmi që qyteti i tyre do ti jepej sasanidëve, u ishte dhënë tre ditë kohë për tu larguar.

Në shtator 363, Joviani mbërriti në Edesa, ku nxori dy edikte. I pari, një kufizim mbi largësinë që një ushtar mund të dërgohej, do të tregonte fundin e luftës me Persinë Sasanide. I dyti ishte rikthimi i pronave të res privata në financat perandorake duke pasuar përfshirjen e tyre nga Juliani në tempujt pagan.

Pas mbërritjes së tij në Edesa, Joviani u lut nga peshkopët për çështje doktrinore në lidhje me Krishtërimin dhe deri në shtator të vitit 363, ai kishte rivendosur Krishterimin si fe shtetërore. Mbërritja e Jovianit në Antioki në tetor 363, u përballë me një popullsi të zemëruar. I përballur me grafite fyese pa autorë përgjatë qytetit, ai urdhëroi djegien e Bibliotekës së Antiokisë. Joviani u largua nga Antiokia në nëntor 363, duke u drejtuar për në Kostandinopojë.

Nga dhjetori 363, Joviani ishte në Ankyra, duke shpallur djalin e tij të mitur, Varronianin, konsull. Ndërsa ishte në rrugë nga aty për në Kostandinopojë ai u gjet i vdekur në tendën e tij në Dadastana, midis Ankyrës dhe Nikesë,, më 17 shkurt 364. Vdekja e tij, e cila koloi e pahetuar, me gjasa ishte rrjedhojë e mbytjes nga tymrat helmues që dilnin nga një mangall i dhomës së gjumit me muret e sapo lyera. Joviani vdiq në moshën 33 vjeçare dhe varros në Kishën e Apostujve të Shenjtë në Kostandinopojë, në një sarkofag porfiri. Ai mbretëroi vetëm tetë muaj dhe u pasua nga dy vëllezërit e tij, Valentiniani I dhe Valensi, të cilët në vijim e ndanë perandorinë mes tyre.

Duke pasuar vdekjen e Jovianit, Valentiniani dhe Valensi larguan çdo kërcënim për pozicionin e tyre. Djali i Jovianit Varroniani u verbua për të siguruar që ai nuk do ta trashëgonte kurrë fronin. Sipas Joan Gojartit, gruaja e Jovianit Harito jetoi me frikë për gjithë jetën e saj të mbetur.

Rikthimi i Krishtërimit

Në Odesa Joviani u takua nga një grup peshkopësh, duke përfshirë Athanasin, i cili sapo ishte kthyer nga ekzili. Peshkopët gjysmë-arianë morën një përshëndetje të vakët, ndërsa Athanasi i dërgoi një letër Jovianit duke këmbëngulur mbi Besojmën e Nikesë dhe refuzimin e Arianizmit. Athanasi u rikthye në detyrat e tij peshkopale dhe u lejua ta shoqëronte Jovianin për në Antioki.

Me të mbërritur në qytet, Joviani mori një letër nga Sinodi i Antiokisë, që e luste për rikthimin e Meletiusit si peshkop. Nga shtatori 363, Joviani e ktheu labarumin (Chi-Rho) si flamur të ushtrisë. dhe revokoi ediktet e Julianit kundër të krishterëve, por nuk mbylli ndonjë tempull pagan. Ai nxori një edikt tolerance, për të ndikuar që subjektet e tij të mund ta gëzonin plotësisht lirinë e ndërgjegjes, por ndalonte magjinë dhe orakujt. Megjithë mbështetjen e doktrinave nikenase, ai nuk kaloi ndonjë edikt kundër arianëve. Filostorg'ju, një historian e kishës ariane, pohonte se perandori Jovian i riktheu kishat në përdorimin e tyre origjinal dhe i çliroi ato nga të gjitha përndjekjet e shkaktuara ndaj tyre nga Julian Apostati.

Shih edhe

• Lista e Perandorëve Romakë
• Lista e perandorëve ilirë
• Perandorët ilirë
• Lista e personaliteteve ilire
• Lista e Perandorëve Bizantinë
• Perandoria Romake Perëndimore
• Perandoria Romake
• Perandoria Bizantine
• Juliani
• Valentiniani I
• Valensi
• Konstantini II
• Konstansi II
• Konstanc Klori
• Kostandini i Madh
• Dinastia e Konstandinit
• Maksimiani
• Krispi
• Licini
• Graciani
• Aleksandër Severus
• Klaudi II
• Valentiniani III
• Teodosi I
• Marciani
• Teodosi II
• Anastasi I
• Arkadi
• Dinastia e Justinianit
• Flavio Fokasi
• Herakleosi
• Leoni VI i Dituri
• Kostandini VII Purpurogjeniti
• Scholae Palatinae
• Arianizmi
• Athanasi i Aleksandrisë
• Joan Gojarti
• Perandoria Sasanide
• Amian Marcelini
• Joan Zonara

Bibliografia

• Anatolios, Khaled (2004). Athanasius (në anglisht). Routledge. ISBN 978-041520203-9.
• Banchich, Thomas, "Jovian", De Imperatoribus Romanis.
• Barker, John W. (1966). Justinian and the Later Roman Empire (në anglisht). University of Wisconsin Press. ISBN 978-029903944-8.
• Baynes, Norman H. (1967). "Constantine's Successors to Jovian: And the Struggle with Persia". përmbledhur nga Gwatkin, H. M.; Whitney, J. P. (red.). The Cambridge Medieval History (në anglisht). Vëll. 1. Cambridge University Press. fq. 55–86. ISBN 978-146369031-1.
• J. P. de la Bleterie, Histoire de Jovien (1740)
• A. de Broglie, L'Église et l'empire romain au IV^e siècle (4th ed. 1882).
• Browning, Robert (1976). The Emperor Julian (në anglisht). University of California Press. ISBN 0-520-03731-6.
• Cameron, Alan (1988). "Flavius: A Nicety of Protocol". Latomus (në anglisht). 47 (1): 26–33. JSTOR 41540754.
• Curran, John (1998). "From Jovian to Theodosius". përmbledhur nga Cameron, Averil; Garnsey, Peter (red.). The Cambridge Ancient History: The Late Empire, A.D. 337-425 (në anglisht). Vëll. 13 (bot. i 2-të). Cambridge University Press. fq. 78–110. ISBN 978-0-521-30200-5.
• Drijvers, Jan Willem (2018). "Jovian Between History and Myth". përmbledhur nga Burgersdijk, Diederik W. P.; Ross, Alan J. (red.). Imagining Emperors in the Later Roman Empire (në anglisht). Brill. fq. 234–256. ISBN 978-90-0437089-0.
• Drijvers, Jan Willem (2022). The Forgotten Reign of the Emperor Jovian (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-760070-2.
• Elm, Susanna (2012). Sons of Hellenism, Fathers of the Church: Emperor Julian, Gregory of Nazianzus, and the Vision of Rome (në anglisht). University of California Press. ISBN 978-052026930-9.
• Elton, Hugh (2018). The Roman Empire in Late Antiquity: A Political and Military History (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-89931-4.
• Frend, W. H. C. (2003). The Early Church: From the Beginnings to 461 (në anglisht). SCM Press. ISBN 978-033402909-0.
• Edward Gibbon, Decline and Fall, chapters xxiv., xxv.
• Gibbon, Edward, 1737–1794. The history of the decline and fall of the Roman Empire. (NY: Knopf, 1993), v. 2, pp. 517–529.
• Gwynn, David M. (2012). Athanasius of Alexandria: Bishop, Theologian, Ascetic, Father (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-921095-4.
• Heather, Peter (1999). "Ammianus on Jovian: history and literature". përmbledhur nga Drijvers, Jan Willem; Hunt, David (red.). The Late Roman World and Its Historian: Interpreting Ammianus Marcellinus (në anglisht). Routledge. fq. 93-103. ISBN 0-415-20271-X.
• G. Hoffmann, Julianus der Abtrünnige, 1880
• Jones, Arnold Hugh Martin (1986). The Later Roman Empire, 284-602: A Social Economic and Administrative Survey (në anglisht). Vëll. 1 (bot. i 2-të). Johns Hopkins University Press. ISBN 978-080183353-3.
• Jones, A. H. M.; Martindale, J. R.; Morris, John (2001). The Prosopography of the Later Roman Empire: AD 260-395 (në anglisht). Vëll. 1 (bot. i 5-të). Cambridge University Press. ISBN 0-521-07233-6.
• Kettenhofen, Erich (2009). "JOVIAN". përmbledhur nga Ehsan Yarshater (red.). Encyclopædia Iranica (në anglisht). Vëll. 15 (fascicle 1): Joči–Judeopersian communities of Iran V. Qajar period (1786-1925). Routledge & Kegan Paul. fq. 74–77. ISBN 978-1-934283-14-1.
• Lenski, Noel (2002). Failure of Empire: Valens and the Roman State in the Fourth Century A.D. (në anglisht). University of California Press. ISBN 978-0520-23332-4.
• Ammianus Marcellinus, xxv. 5–10
• Moffatt, Ann; Tall, Maxeme (2012). Constantine Porphyrogennetos - The Book of Ceremonies (në anglisht). Brill. ISBN 978-18-76-50342-0.
• Ostrogorsky, George (1995). History of the Byzantine State (në anglisht) (bot. i 4-rt). Rutgers University Press. ISBN 978-081350599-2.
• Rohmann, Dirk (2016). Christianity, Book-Burning and Censorship in Late Antiquity (në anglisht). Walter de Gruyter GmbH. ISBN 978-3-11-048445-8.
• Rufini i Akuilesë (2016). History of the Church (në anglisht). Përkthyer nga Amidon, Philip R. The Catholic University of America Press. ISBN 978-081322902-7.
• Salzman, Michele Renee (2002). The Making of a Christian Aristocracy: Social and Religious Change in the Western Roman Empire (në anglisht). Kembrixh, MA: Harvard University Press. ISBN 0-674-00641-0.
• H. Schiller, Geschichte der römischen Kaiserzeit, volume ii. (1887)
• Tougher, Shaun (2018). "Jovian". përmbledhur nga Oliver Nicholson (red.). The Oxford Dictionary of Late Antiquity (në anglisht). Oksford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-866277-8.
• Treadgold, Warren (1997). A History of the Byzantine State and Society (në anglisht). Stanford University Press. ISBN 978-080472630-6.
• Vasiliev, Alexander Alexandrovich (1948). "Imperial Porphyry Sarcophagi in Constantinople" (PDF). Dumbarton Oaks Papers (në anglisht). 4: 3–26. doi:10.2307/1291047. JSTOR 1291047.
• Vasiliev, Alexander Alexandrovich (1980). History of the Byzantine Empire (në anglisht). Vëll. 1 (bot. i 2-të). The University of Wisconsin Press. ISBN 0-299-80925-0.
• Watts, Edward J. (2015). The Final Pagan Generation (në anglisht). University of California Press. ISBN 978-0-520-28370-1.
• Wood, Philip (2010). 'We Have No King But Christ': Christian Political Thought in Greater Syria on the Eve of the Arab Conquest (c.400–585) (në anglisht). Oxford University Press.
• J. Wordsworth in Smith and Wace's Dictionary of Christian Biography