Karraka

Karrakë – hollësi e Rënies së Ikarit të Pieter Bruegel i Vjetri (rr. v. 1558).

Karrakat (portugalisht; spanjisht/katalanisht/italisht: carraca; anglisht: carrack; frëngjisht carraque ose caraque) ishin anije të mëdha veliera me tre ose katër direkë dhe bompres, të zhvilluara në Evropë gjatë të ashtuquajturës "Epoka e zbulimeve". Ishin anije me vela të rrumbullakta, me bord të lartë, të specializuara në bartjen e ngarkesave të mëdha në udhëtime të gjata. Karrakat do të përdoreshin nga shekulli XVI deri në fund të shekullit XVI. Ishin anijet më të mëdha të kohës së tyre.

Evoluimi i kogës së vjetër evropianoveriore nëpërmjet naut në përdorim nga portugezët dhe gjenovezët gjatë itinerareve që lidhnin Mesdheun me portet e Balltikut, karraka u kthye në anijen kryesore të lartë në shekullin e XVI, e përdorur nga portugezët për udhëtimet e gjata drejtë Oqeanit Indian. Ishin shumë të vlerësuara nga venecianët, gjenovezët dhe portugezët, por më pak të përdorura nga kastelanët, katalanët dhe valencianët. Në kantierët navalë të Kantabrias do të ndërtoheshin shumë pak karraka, si rrjedhojë e përballimit të tyre të dobët të stuhive.

Karrakë e vogël – pikturë e Hans Holbein të Riut, v. 1523/1533

Në formën e saj plotësisht të evoluar, karraka qe anija e parë e përshtatur për udhëtimet e gjata oqeanike, e madhe mjaftueshëm për të përballuar detin e trazuar dhe me hapsirë të mjaftueshme për të bartur një ngarkesë të madhe dhe furnizime të mjaftueshme për udhëtime shumë të gjata. Ajo ishte një anije e ndërtuar me mbivendosje dërrasash. Kishte pupë të lartë dhe të rrumbullakosur, me kështjellë shumë të theksuar dhe bompres, si dhe pror të përforcuar nga një kështjellë. Direkët, me lartësi të ndryshme, montonin vela katrore përpara (direku kryesor dhe direku i përparëm) dhe vela latine në direkun e pasëm.

Si paraardhësja e drejtpërdrejtë e galeonit, karraka qe një nga llojet e anijeve më të rëndësishme të historisë që e ruajti formën e saj, përveç disa modifikimeve të lehta evolutive, përgjatë shekujve, ndërsa anijet u bënë më të specializuara. Përgjatë shekullit të XVII do të zëvendësohej nga galeoni, që evoluoi pikërisht nga karraka.

Pamje e një karrake portugeze. Pikturë japoneze e shekullit të XVII

Emri dhe etimologjia

Këto anije quheshin carraca in portugalisht, dialektin gjenovez dhe italisht, si dhe spanjisht; caraque ose carraque në frëngjisht; carrack në anglisht; dhe kraak në holandisht.

Prejardhja e fjalës karrakë është e errët, ndoshta nga arabishtja karakir, (anije tregtare), edhe kjo me prejardhje të panjohur saktësisht (ndoshta nga latinishtja carricare, [d.m.th. për të ngarkuar një karro], apo nga καρκαρίς, (që d.t.th. ngarkesë druri) apo nga القُرْقُورُ (al-kurkur) dhe nga kjo te termi κέρκουρος, (kerkuros, që do të thotë pak a shumë barkë e lehtë, ose bisht prerë, një referim i mundshëm ndaj pupës së sheshtë të anijes).

Karrakë e madhe portugeze – shek. XVI

Dokumentimi i kerkouros në literaturën greke përfshin dy grupe ngushtësisht të lidhur. Grupi ose zona e parë, e lidh atë me disa anije anije të e të shpejta lehta tregtare që gjendeshin pranë Qipros dhe Korfuzit. I dyti përbën dokumentime të gjera ptolemaike, ku duket se më shpesh përshkruan varkat e Nilit në zonën e Ozirinkut. Të dy këto përdorime mund të çojnë mbrapa te Fenikasit dhe akadishtja al kalaku, që përcakton një lloj varke lumore. Termi akadian mendohet se rrjedh nga një pararendës sumer.

Një pasqyrim modern i fjalës mund të gjendet në fjalën arabe dhe turke kelek, që tregon një trap, ose lundër lumore.

Mbi të gjitha në fillim të historisë së tyre, karrakat vijuan të quheshin nau në Portugali, Spanjë dhe Itali, megjithëse përdorimi i emrit specifik në atë kohë ishte përhapur në literaturë në fillim të Pesëqintës: p.sh.: Queste cipolle, fave, e spezierie, perché sono cose calde e ventose, farebbono far vela a una caracca Genovese (Këto qepë, bathë dhe erëza, se janë gjëra të ngrohta dhe me erë, do të frynin velat e një karrake gjenoveze) — Clizia, Nikolo Makiaveli, akti IV, skena II.

Karraka dhe galera në përfshira në një betejë navale

Termi anglisht carrack u huazua në fundin e shekullit të XIV, nëpërmjet frëngjishtes së vjetër caraque, nga carraca, një term për një velierë të madhe me vela katrore të përdorur edhe në spanjisht, italisht dhe latinishten mesjetare.

Krahasimi i termave carrack (ang.) dhe carraca (port.)

Termi «carrack» në anglisht përfaqëson dy lloje anijesh: naut dhe karrakat. Në portugalisht, spanjisht dhe katalanisht, një karrakë mund të konsiderohet si një nau i madh. Në anglisht nuk ka një term të veçant për të përcaktuar nau (në kuptimin e një lloji anijeje).

Gabime përkthimi

Shumë vepra në anglisht që flasin për «carracks» përkthehen pa dallim si karraka. Thuhet lehtësisht që nau i Kristofor Kolombit Santa Maria, ose që nau Victoria e Ferdinand Magelanit – që lundroi përqark botës – ishte një karrakë. Këto gabime të mëdha pranohen dhe kanë ndikuar te studiuesit modernë që i injorojnë dokumentet iberike dhe deri të gjithë francezët dhe italianët. Duhet qartësuar se Santa Maria dhe Victoria ishin nau.

Historia

Shiko gjithashtu: Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600, Shkencat Nautike Iberike 1400-1600, dhe Shkenca Nautike Portugeze

Origjina

Shiko gjithashtu: Eksplorimet detare portugeze, Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë, dhe Perandoria Portugeze

Karraka me tre dhe katër direkë

Duke parë kushtet e Mesdheut, llojet e anijeve galera përdoreshin gjerësisht, si anije të ndryshme me dy direkë, duke përfshirë karavelat me velat e tyre latine. Këto dhe llojet e ngjashme të anijeve ishin familjare për lundërtarët dhe ndërtuesit portugezë të anijeve. Zhvillimi i karrakës qe një nga frutat e evolucionit të naval gjatë epokës së zbulimeve. Ato do të evoluonin nga nau i vjetër, që portugezët dhe gjenovezët kishin zhvilluar për të lidhur Mesdheun me Detin Balltik, për ti pajisur flotat e Mbretërisë së Portugalisë, të nisura në pushtim të brigjeve afrikane sipas vullnetit të Henrik Lundrimtari, me një anije të përshtatshme për zhvilluar lundrime të gjata oqeanike si mjet mbështetjeje për [[karavela]t më të zhdërvjellta dhe për naut akoma në përdorim. Karraka u tregua në vijim një anije ideale për luftën detare, se ishte e fortifikuar masivisht dhe e aftë të mbante peshën e topave të rëndë të ndryshëm të artilerisë.

Pasi portugezët dhe spanjollët e zgjeruan gradualisht tregtinë e tyre shumë më në jug përgjatë brigjeve dhe ishujve Atlantikë të Afrikës gjatë shekullit të XV, kishin nevojë për anije më të mëdha, më rezistente dhe më të përparuara për eksplorimet e tyre të gjata oqeanike. Gradualisht, ata zhvilluan modelet e tyre të karrakave oqeanike nga një shkrirje dhe modifikim i aspekteve të llojeve të anijeve që ata njihnin duke operuar si në Atlantik ashtu dhe në Mesdhe, duke e përgjithësuar përdorimin e tyre në fund të shekullit për udhëtime oqeanike me një formë më të përparuar velëzimi që lejonte karakteristika më të përmirësuara lundrimi në erëra të forta dhe dallgët e Oqeanit Atlantik, si dhe një formë trupi që mundësonte ngarkesa më të mëdha.

Gjithashtu në Republikën e Raguzës (Kroacia e tanishme), përdorej një lloj karrake me tre ose katër direkë, e quajtur Dubrovačka karaka (karraka dubrovnikase) midis shekullit të XIV dhe të XVII për bartje ngarkesash.

Karrakë portugeze në një hartë të vitit 1565

Karrakat e para të mirëfillta u ndërtuan gjatë mbretërimit të Joaos II të Portugalisë, por përdorimi i tyre kapilar u përhap vetëm në përfundim të Katërqintës. Konfiguracioni i saj bazë përbëhej nga një skelet me kalatë të konsiderueshme, një direk dhe një velë të madhe drejtëkëndore. Me kalimin e kohës do të përfshinte përparime domethënëse, kryesori mes tyre do të ishte përfshirja e timonit të pupës, si zëvendësim të timonëve rrema.

Përmasat dhe kalata e saj i jepnin performanca shumë të rëndësishme dhe të vlerësuara:

• Ngarkesa: në kohën e saj do të ishte anija më e madhe e ngarkesës e disponueshme, që është shumë e ndryshme. Gjithashtu përdoret edhe për bartjen e trupave, deri dhe tërë kalorësinë.
• Rezistenca: karrakat ishin anije shumë solide dhe besueshme, dhe me përfshirjen e përparimeve teknike do të ishin të afta të kryenin lundrime më të largëta.

Riprodhim i një karrake të vogël të shek. XV-XVI në Vila do Conde, Portugali.

Mangësia kryesore e karrakave ishte manovrueshmëria e tyre e dobët, dhe ngadalësia, mangësi që do të përmirësoheshin me përparimet teknike që do të dilnin.

Një aspekt tjetër i rëndësishëm i karrakave ishte mbajtja e një kalate domethënëse, mund të kryenin thjeshtë operacione ngarkim-shkarkimi në portet e larta, qofshin detarë, apo qofshin lumorë, apo të qëndronin të akoruara në largësi. Kapaciteti i saj manovrues në portet e kabotazhit ishte shumë i kufizuar.

Një tjetër e metë e këtij tipi anijeje ishte kostoja e lartë e ndërtimit, mbi të gjitha duke konsideruar se gjatë mesjetës shtetet kombëtare europiane ishin në thëlb nominalë, në realitet, Evropa ishte e fragmentuar në territore feudale dhe qytet-shtete, nga të cilët pak kishin mjetet për të financuar ndërtimin e karrakave. Ky aspekt është i domethënës nga këndvështrimi historik, pasi në termat navalë, karraka, si luftanije, ishte shumë më superiori ndaj drakarit viking. Megjithatë, mungesa e flotave mbrojtëse në Europë, vençanërisht në Francë dhe Angli, do tu mundësonte vikingëve të kryenin pushtime të suksesshme në këto mbretëri.

Karraka portugeze Santa Catarina do Monte Sinai dhe anije të tjera. Udhëtimi në Villefranche i princeshës Beatriz, bija e dytë e Manuelit të Portugalisë, për martesën e saj me Karlin III, dukën i Savojës. Pikturë e Joachim Patinir, 1521.

Zhvillimi

Shiko gjithashtu: Armadat Portugeze të Indisë dhe India Portugeze

Në Mesjetën e Vonë, veçanërisht duke nisur nga shekulli XIV, karrakat dhe naut kishin shtuar më shumë direkë, vela, duke përfshirë velat latine, që bashkë me rezistencën dhe kapacitetin e saj të ngarkesës do të shndërroheshin në kuajt e betejës për itineraret detare tregtare, duke shërbyer që nga Islanda në veri, Azoret në perëndim dhe brigjet afrikane, deri në të gjithë Oqeanin Indik në jug. Në këtë pikë mund konfirmohej se Evropa në përgjithësi, kishte arritur supremacinë botërore në ndërtimtarinë navale.

Zbulimi i Amerikës dhe konsolidimi i shteteve kombëtare në Evropë (Portugalia, Spanja, Vendet e Ulëta, Franca dhe Anglia) do të bënte që në të njëjtën kohë, të kushtonin burime për ndërtimin e flotave të tyre dhe të mund të eksploronin Botën e Re.

Karraka angleze Mary Rose, 1546

Duke nisur nga viti 1498, Portugalia nisi shkëmbimet e drejtpërdrejta midis Europës dhe Indisë (në vazhdim me të gjithë Azinë) duke kaluar përmes Kepit të Shpresës së Mirë: një udhëtim prej mbi 6 muaj, i pamenduar për anije të ndryshme nga karrakat. Nevoja për ta pajisur të ashtuquajturën "Armada da India" me anije të përshtatshme me synimi luajtjen e një roli themelor në rritjen e përmasave të karrakave: aty ku anija flamurtare e Vasco da Gama, São Gabriel (një nau, një nga anijet më të mëdha të periudhës) në vitin 1497 zhvendoste 120 tonë, anija flamurtare e flotës së Cabral-it në vitin 1500, El-Rei, zhvendoste 240-300 tonë; Flor de la Mar, e ndërtuar në vitin 1502, zhvendoste 400 dhe të paktën një nga anijet e flotës së Alfonso de Albuquerque-s në vitin 1503 zhvendoste 600 tonë. Ky nivel rritjeje i përmasave të anijeve, shumë i vrullshëm në fillim të Pesëqintës, u ngadalësua përgjatë shekullit, duke e ngulitur zhvendosjen standarde të karrakës së pesëqintës në 400 tonë.

Në ndryshim nga karavelat, që do të qëndronin stabile, naut dhe karrakat do të pësonin përmirësime dhe shndërrime të mëdha, deri në shndërrimin në një lloj anijeje, të njohur si galeon, nga të cilat do të krijoheshin variante të ndryshme, si galeoni spanjoll dhe galeoni anglez.

Në vitin 1550, gjatë mbretërimit të Zhoaos III të Portugalisë, u ndërtuan disa kolosë prej 900 tonësh për Itinerarët e Indisë, me shpresën se anijet më të mëdha do të garantonin ekonomi në shkallë të madhe, por rezultati i eksperimentit qe negativ. Jo vetëm që kostot e pajisjes së një anijeje kaq të madhe ishin në mënyrë shpërpjestimore të larta, por u treguan të pambështetshme dhe të padobishme si anije të destinuara për ujërat e pabesa të Kanalit të Mozambikut. Tre nga kolosët e rinj u kapën me shpejtësi në brigjet e Afrikës Jugore: São João (900 tonë, e ndërtuar në vitin 1550, shkatërruar në vitin 1552), São Bento (900 tonë, ndërtuar në vitin 1551, shkatërruar në vitin 1554) dhe më e madhja nga të gjitha, Nossa Senhora da Graça (1.000 tonë, ndërtuar në vitin 1556, shkatërruar në vitin 1559).

Riprodhim i dubrovačka karaka (karrakës dubrovnikase), të përdorur mes shek. të XIV dhe XVII në Raguzë

Këto humbje e bindën Sebastianin e I të Portugalisë që në vitin 1570 të nxirte një urdhëresë që e nguliste kufirin maksimal të karrakave të destinuara për itinerarin indian në 450 tonë. Gjithësesi, pas Bashkimit Iberik të vitit 1580, kjo urdhëresë u shpërfill dhe ndërtuesit navalë, me gjasa të nxitur nga tregtarët që shpresonin ta rrisnin ngarkesën në secilin udhëtim, rinisën të ndërtonin anije më të mëdha: përmasat e karrakave indike në periudhën 1580-1600 patën një mestarët prej 600 tonësh, me disa prej anijeve me përmasa të stërmëdha prej 1500 tonësh (apo më të mëdha), që u shfaqën në vitin 1590.

Padobishmëria e këtyre karrakave të stërmëdha u tregua edhe një herë, kur, në gusht të vitit 1592, korsari anglez Sir John Burroughs kapi karrakën e stërmadhe Madre de Deus në Ishujt Azore (Beteja e Flores). Madre de Deus, e ndërtuar në vitin 1589, ishte një karrakë prej 1600 tonësh, me shtatë kuverta dhe një ekuipazh prej rreth 600 vetash: anija më e madhe portugeze e mbërritur në Indi. Nën komandën e Fernão de Mendonça Furtado, ajo po kthehej nga Koçini me një ngarkesë të stërmadhe, kur u kap nga Burrough: vlerësohet se vlera e thesarit të racionuar vetëm nga kjo anije ishte i barasvlefshëm me gjysmën e thesarit të kurorës angleze. Humbja e një ngarkese të tillë me një goditje konfirmoi vetëm marrëzinë e ndërtimit të anijeve të tilla gjigante. Karrakat e destinuara për itinerarin indian, ndërkohë u kthyen në përmasa më të vogla pas përfundimit të shekullit.

Mesatarisht katër karraka e lidhnin Lisbonën me Goan (në Indi), duke bartur arë për të blerë erëza (mbi të gjitha piper) dhe sende të tjera ekzotike. Nga Goa, një karrakë drejtohej për në Kinën e Dinastisë Ming për të blerë mëndafsh.

Maket muzeal i karrakës Madre de Deus, ndërtuar në Lisbonë në v. 1589

Duke nisur nga viti 1541, portugezët nisën të tregtonin me Japoninë, duke shkëmbyer mëndafsh kinez me argjend japonez. Në vitin 1550, kurora portugeze nisi ti rregullonte shkëmbimet tregtare me Sol Levante duke e huazuar kapitenerinë vjetore në Japoni ofruesit më të mirë të Goas, d.m.th. duke konfermuar të drejtat tregtare përjashtimore për një karrakë të vetme të destinuar për në Japoni çdo vit.

Në vitin 1557, portugezët blenë Makaon për të zhvilluar këtë tregti në bashkëpunim me kinezët, deri në vitin 1638, kur Shogunati Tokugava vendosi Sakokun (鎖国, prangosja ose blindimi i vendit) duke e mbyllur Japoninë me jashtë. Japonezët i quanin karrakat portugeze Anijet e Zeza (黒船, kurofune) nga ngjyra e trupit, term që pastaj do të identifikohej me çdo anije perëndimore të mbërritur në Japoni, pavarësisht flamurit.

Gjithmonë gjatë shekullit të XVI, kur u kthye në anijet më të përparuar teknologjikisht në qarkullim, nga karraka do të zhvillohej galeoni, anije e projektuar për një shërbim qartësisht luftarak. Karraka qëndroi, megjithatë, në përdorim gjatë shekullit të XVII, si rrjedhojë e kapacitetit të saj të madh të ngarkimit.

Karakteristikat

Trupi kishte një kështjellë prori që, ndryshe nga koga, nuk ishte një strukturë e mbivendosur në bërthamë, por ishte pjesë integrale dhe që mbivendoste brinjëzime. Kishte lartësi më të madhe se kështjellat e përparme dhe, në shumë raste, mund të vendosnin kuverta të ndryshme të mbivendosura. Po kjo strukturë zbatohej në kështjellën e popës të formuar nga dy ose më pak kuverta, që përfshiheshin në strukturën e naut, ku fillimisht do të vendoseshin topat. Karrakat kishin një trup lehtësisht më të rrumbullakosur se kogat dhe përfshinë për herë të parë dre direkë. Direku i përparmë dhe kryesor me vela katrore (fillimisht në çdo direk) dhe i pasmi me vela trekëndore (apo latine). Në karrakat më të përparuara do të shtohej një direk i katërt në pupë, i ashtuquajturi i kundrapasëm, me vela latine. Me kalimin e viteve velatura do të ndërlikohej duke shtuar vela të reja katrore në direkët e parë. Kjo strukturë velature e vështirësonte lundrimin me erë të kundërt, por lehtësonte atë me erë të mbarë.

Karraka kishte pupë të lartë dhe të rrumbullakosur (por jo të rrumbullakët, siç ishte nau), me kështjellë pupe shumë të theksuar dhe bompres, pror të përforcuar nga një kështjellë. Në rastin e karrakave shprehimisht të destinuara për luftim, kështjella e prorit mund të ishte shumë e lartë: plotë katër ura lartësi te karraka e luftës Henri Grâce à Dieu, luftanije e Henrit VIII të Anglisë.

Suksesi inxhinierik luzitan varej nga risitë e shekullit të XV në ndërtimin naval që e përmirësoi mjaftë lundrueshmërinë dhe jetëgjatësinë e anijeve: gozhdë hekuri (në vend të kunjave prej druri) për të mbajtur akset; përzjerja e plumbit në andrimet dhe një teknikë kalafatazhi, që përmirësonte shtupën tradicionale me pastën galagala (një lloj mastiçi i ngjeshur midis akseve të arritur duke përzier lisin, qitron dhe vajin e ullirit); veshja me shumicë me rrëshirë dhe katran pishe (të importuara në sasi të mëdha nga Gjermania veriore) që i jepte trupit ngjyrën karakteristike të errët (për disa vrojtues, ogurzezë), nga e cila epiteti niponik për anijet portugeze: Anije të Zeza.

Bërthama

Raporti i gjatësisë së trupit ishte afërsisht tre. Duke e bërë kështjellën e prorit, mjaft të lartë dhe kështjellën e pupës me përmasa të mëdha. Kuverta kishte kështjellë, lakime dhe tenda, duke bartur në lakore një hapje të madhe depozitimi. Trupi zakinsht përforcohej nga breza të mëdhenj.

Zhvendosja

Në Katërqintën, karrakat kishin një zhvendosje të krahasueshme me naut e mëdha (midis 200 dhe 600 tonëve), por në fund të shekullit pasues, u kthyen në anijet më të mëdha të epokës, me një pesh shpesh më të madhe sesa 1.000 tonë (ndonjëherë edhe 2.000 tonë) dhe kapacitete të stërmëdha ngarkimi: karraka Madre de Deus mund të depozitonte 900 tonë.

Velatura dhe direkët

Karrakat e para kishin vetëm një direk. Do të evoluonin dhe në fund të shekullit të XVI do të kishin tres direkë dhe disa do të arrinin deri në katër. Direkët, me lartësi të ndryshme, ishin direku i përparmë dhe direku kryesor (më i larti) me vela katrore, të formuar nga trungu kryesor dhe direku i gabbias dhe direku i pasëm me vela latine. Ndonjëherë ishte i pranishëm edhe një direk i katërt i quajtur bonaventura edhe ai i pajisur me vela latine. Direkët bartnin kosha për të vendosur harkëtarë. Direku kryesor ishte shumë më i madh se i përparmi, që nga ana e tij ishte shumë më i madh se direku i pasëm.

Një karrakë me tre direkë standardë kishte 6 vela në tërësi: vela e përparme me flokë të ulët, vela kryesore me gabie të ulët, vela e pasme dhe vela e bompresit.

Në shekullin e XV, velatura e karrakave zakonisht ishte:

• velaturë katrore në bompres.
• vela katrore për direkun e përparmë dhe velaxo.
• vela katrore për direkun kryesor dhe gàbian.
• vela latine për direkun e pasëm dhe latine ose katrore për mbi mexanën. Dhe, ndonjëherë, një latine në kundramexanë.

Luftimi

Sipas Gaspar Correia-s, karraka e luftimit kishte: gjashtë topa të rëndë nën kuvertë, tetë falkonetë në kuvertë, arkibuzonë të ndryshëm dhe dy topa të fiksuar që qëllonin nga direku. Megjithëse një karrakë da armada mund të bartëte më shumë fuqi zjarri sesa një karavelë, ishte më pak e shpjetë dhe e manovrueshme, veçanërisht e ngarkuar. Topat e një karrake ishin kryesisht mbrojtës apo për bombardimet mbështetëse kundër tokës. Në komplels, luftimet në det iu liheshin përgjithësisht karavelave de armada. Zhvillimi i galeonit e largoi pastaj nevojën për të mbështetur fuqinë e zjarrit të karrakave (në shumicën e rasteve).

Riprodhim i naut Victoria, e vetmja nga pesë naut e Magelanit qqë u kthye Spanjë në v. 1522, duke qenë e parë që lundroi përreth rruzullit tokësor.

Dallimet me naut

Ndonjëherë quhen nau karrakat, apo çdo lloj anije, duke shprehur kuptimin e përgjithshëm të nau (nau rrjedh latinishtja navis që do të thotë pikërisht anije). Por naut ishin edhe një lloj i veçant anijeje.

Dallimi midis karrakës dhe naut ishte: zhvendosja më e madhe (naut nuk i kalonin 500 tonët); trupi i përforcuar me breza të koracuar dhe brinjëzime druri (të ashtuquajturat bulárcamas), me impiant hapjesh më të sofistikuar; kështjellat e pupës dhe të prorit shumë më të theksuara e të zhvilluara; direkët me përmasa të ndryshme, të gjithë të pajisur me kosha vrojtimi si dhe përdorimi më i lirë i velës latine (te nau i lidhur vetëm me direkun e pasëm).

Gjithashtu trupi ishte shumë i ngjashëm nga forma, ai i karrakave përforcohej me breza dhe fasha të jashtme hunjësh, ai i nauve jo. Kështjellat e prorit dhe të pupës ishin më të mëdha te karrakat sesa te naut.

Naut mbanin vetëm vela latine në direkun e pasëm dhe bartnin kosha vrojtimi vetëm në direkët e përparmë dhe kryesorë. Përmasat e tre direkëve të nauve nuk ishin shumë të ndryshme nga të karrakave.

Tonazhi i nauve varionte midis 200 dhe 500 tonëve. Më të voglat ishin nau eksplorimi, ndërsa të mëdhatë, ngarkesash ose lufte.

Karrakat e Azisë

Anijet e botës në v. 1460, në hartën e Fra Mauros

Duke nisur nga viti 1498, Portugalia nisi për herë të parë shkëmbimet e drejtpërdrejta dhe të rregullta midis Evropës dhe Indisë—dhe pjesën tjetër të Azisë në vijim—nëpërmjet Rrugës së Kepit, një udhëtim që kërkonte përdorimin e anijeve më thelbësore, siç ishin karrakat, për shkak të zgjatjes së papreçedentë, rreth gjashtë muaj.

Mesatarisht, katër karraka e lidhnin Lisbonën me Indinë Portugeze duke bartur arë për të blerë erëza, kryesisht piper, dhe sende të tjera ekzotike. Nga Goa, një karrakë drejtohej për në Kinën Ming në mënyrë që të blente mëndafsh. Duke nisur nga viti 1541, portugezën nisën të tregtonin me Japoninë, duke shkëmbyer mëndafsh kinez për argjend japonez; në vitin 1550 Kurora Portugeze nisi ta rregullonte tregtinë me Japoninë, duke dhënë më qera kapitenerinë për në Japoni ofertuesit më mirë në Goa, në fakt duke i dhënë të drejtat përjashtimore tregtare për një karrakë të vetme që udhëtonte për në Japoni çdo vit.

Në vitin 1557 portugezët morën me qera Makaon për ta zhvilluar këtë tregti në bashkëpunim me kinezët. Ajo tregti vazhdoi me pak ndërprerje deri në vitin 1638, kur ajo u ndalua nga sunduesit e Japonisë me arsyetimin se anijet po dërgonin në mënyrë të paligjshme priftërinj katolikë në vend. Japonezët i quanin karrakat portugeze Anije të Zeza (kurofune), duke iu referuar ngjyrës së errët të trupit të anijeve. Ky term në vijim u zgjat te të gjitha anijet perëndimore, jo vetëm protugeze.

Barca osmane nga një hartë të Piri Reisit

Bota islamike ndërtoi dhe përdori gjithashtu karraka, ose të paktën anije të ngjashme me karrakat, në Mesdhe dhe Oqeanin Indian. Një pikturë e një barca osmane në njb hartë të Piri Reisit në librin Kitab-i Bahrije, tregon një anije me kuvertë të thellë me një kështjellë të përparme të lartë dhe një velë latine në direkun e pasmë. harraka (në gjuhën saraçene: karakue) ishte një lloj anijeje e përdorur për të hedhur eksplozivë ose lëndë djegëse (bomba zjarri në poçe qeramike, naftë, shigjeta me zjarr). Nga konteksti i teksteve islamike, ka dy lloje harraka-sh: Anije ngarkimi dhe anije më të vogla të gjata (si galera) që përdoreshin për luftim.

Ëshë e paqartë nëse termi harraka ka një lidhje me carraca evropiane, ose nëse njëra ka ndikuar tjetrën. Një harraka myslimane e quajtur Mogarbina u kap nga Kalorësit e Shën Gjonit në vitin 1507 nga turqit osmanë dhe u riemërtua Santa Maria. Anijet e Guxharatit zakonisht quhen naos nga portugezët. Naosit e Guxharatit, që shpesh ishin më të mëdha sesa naut portugezë, operonin midis Malakës dhe Detit të Kuq. Bengalezët përdornin gjithashtu karraka, ndonjëherë të quajtura naos mauriscas (karraka morene) nga portugezët. Tregtarët arabë të Mekës në dukje përdornin gjithashtu karraka, meqë Duarte Barbosa vërente se Bengalezët kishin "naos të mëdhenj të sipas mënyrës së Mekës".

Maket i karrakës angleze Mary Rose, 2011

Kronologji dokumentare dhe shembuj të famshëm

• 1298: Alfonsi X i Kastiljes përmend karraka në dorëshkrimin e «Siete Partidas».
• 1418: Grace Dieu, porositur nga mbreti Henri V i Anglisë. Një nga anijet më të mëdha në botë të asaj kohe. Ajo u dogj pasi u godit nga rrufeja në vitin 1493.
• 1431: Gemma Querina: më 25 prill 1431 Pietro Querini, patric venecian i familjes së fuqishme Querini, u nis nga Kandia drejtë Flandrave me gjashtëdhjetë e tetë veta.
• 1464-1465. Benedetto Cotrugli i përshkruan kështu karrakat: «Karrakat janë anije të bëra gati alla marsiljana, mes anijes dhe marsiljanës, dhe këto anije përdorin shumë njerëzit e rajoneve të Monopolit, Tranit, Pulignanos, Otrantos, Brindizit, etj. dhe Morea dhe Greqia». — Benedetto Cotrugli – Della navigatione – Kapitulli XIII.
• 1460-1470: Peter von Danzig, anije e Lidhjes Hanseatike në vitet 1460–1470.
• 1476: Letra e Diego de Valera që flet për një betejë navale me pjesëmarrjen e karrakave.
• 1485: Gribshunden, anija flamurtare e mbretit danezo-norvegjez Hans, e ndërtuar në Vendet e Ulëta në vitin 1485 për ti shërbyer kurorës danezo-norvegjeze deri në fundosjen në qershor 1495.
• 1502: Flor do Mar ose Flor de la Mar, siç quhej, shërbeu përgjatë nëntë vjetë në Oqeanin Indian, duke u fundosur në vitin 1512 me Afonso de Albuquerque, pas arritjes së Malakës me një plaçkë të stërmadhe, duke e bërë atë një nga thesaret legjendare të humbura.
• 1505: Karraka franceze La Charente.
• 1511: Great Michael: karrakë skoceze, në kohën e saj (e vënë në punë në vitin 1511) anija më e madhe në Evropë. Pastaj iu shit Francës për shpenzimet e mëdha të mirëmbajtjes dhe ka të ngjarë të ketë marrë pjesë në Betejën e Solentit në vitin 1545.
• 1514: Mary Rose, Henri Grâce à Dieu (e quajtur edhe Great Harry) dhe Peter Pomegranate: karraka të mëdha lufte (midis Great Ships të para të Royal Navy) të porositura nga Henri VIII; morën pjesë në Betejën e Solentit; të porositura për të tejkaluar përmasat e Great Michael skocez. Great Harry, gjatë nisjes së veprimtarisë (1541), qe anija më e madhe dhe më e fuqishme e luftës në Evropë.
• 1518: La Dauphine: anija flamurtare e eksploratorit Giovanni da Verrazzano. Ajo u ndërtua në kantiernin detar mbretëror Le Havre të Normandisë dhe u përdor nga Verrazzano për të eksploruar brigjet atlantike të Amerikës Veriore në vitin 1524.

Karraka Santa Anna ndërtuar në Villefranche.

• 1520: Santa Catarina do Monte Sinai, një karrakë e madhe lufte e ndërtuar nga portugezët në Indi, e përdorur nga Vasco da Gama si anije flamurtare në udhëtimin e tij të tretë në Indi (1524), e zhdukur në mënyrë misterioze në verën e vitit 1525.
• 1522: Karraka e madhe e urdhrit kalorsiak fetar të Kalorësve të Maltës, Santa Anna, e quajtur edhe La Gran Carracca, në shërbim të tyre nga viti 1522 deri në vitin 1540. Karakteristika kryesore që e dallonte nga anijet e periudhës ishte trupi i veshtur me plumb. Sipas disa historianëve, kjo veshje kishte funksionin e koracatës dhe për këtë ndonjëherë përmendet midis shembujve të parë të një anije të koracuar. Por sipas disa të tjerëve, bëhej fjalë thjeshtësisht për një mënyrë për të rritur ruajtjen e izolimit nga uji.
• 1527: Santo António, ose St. Anthony, pronë private e mbretit Joao III i Portugalisë, e mbytur pranë gjirit Ganuallou në vitin 1527, shpëtimi i ngarkesës së të cilës pothuajse çoi në një luftë midis Anglisë dhe Portugalisë.
• 1530: Bom Jesus, një anije portugeze që u zhduk në vitin 1533 pasi lundroi nga Lisbona. Anija e mbytur e ruajtur mirë u zbulua në vitin 2008 në brigjet e Namibisë, bashkë me ngarkesën e saj të përzjerë me lingota bakri, fildish dhe mbi 2000 monedha ari dhe argjendi.
• 1534: La Grande Hermine: karraka me të cilën Jacques Cartier iu ngjit për herë të parë lumit të madh Saint Laurent në vitin 1535.
• 1535 «Carraca grossa» e përmendur në sinjalet e kullës së Monjuic.

Hartë e v. 1449 e Gabriel Vallseca. Pamje e Barcelonës dhe kullës së sinjaleve të Montjuïc, e ngjashme me atë të Prunes të v. 1563. o të Olives 1560-68

Kullat e sinjalizimit të Montjuic: Shumë kulla drejtuese të pajisura me kode sinjalizimi, me ndriçues, zjarre, flamuj dhe shenja të tjera. Tejqyrat për tu mundësuar identifikimin e sinjaleve në largësi të madhe, duke u mundësuar këtyre sistemeve komunikimin në largësi. Një nga kullat e sinjalizimit më të vjetra (mes dokumenteve) qe ajo e Montjuic.

Kullat e sinjaleve mesjetare të Gjenovës, Barcelonës dhe, ka të ngjarë, Venecias dhe Pizas qenë pararendëset e telegrafisë optike. Në rastin e Barcelonës përdoreshin tre shtylla ku vareshin topa të zinjë (të quajtur poms) sispas një kodi të përcaktuar.

Midis përmendjeve më të vjetra të kullës së sinjalizimeve të Barcelonës është paraqitja e saj skematike në një nga hartat e Gabriel de Vallseca (që shihet në imazhin përkrahë) dhe një dëshmi e shkruar nga noteri gjenovez Antonio Gallo mbi një sulm të Gjenovës në Barcelonë, të zhvilluar në vitin 1466.

Galeoni Botafogo, poshtë majtas; lartë pellgu i grykës hyrëse.

• 1535: Ekspedita e Tunisit. Mori pjesë një galeon portugez me përmasa të mëdha, i ngatërruar me një karrakë.

Portugalia, me një galeon të madh dhe njëzet karavela, nën komandën e princit Luis të Portugalisë dhe Aragonës, vëllai i perandorit.

«... Galeoni portuguez i quajtur S. João Baptista, me të cilin perandori i Gjermanisë, mbreti i Spanjës Karli V qe me kunatin e tij, princin tonë Dom Luiz, i quajtur Delicias de Portugal, në pushtimin e Tunisit kundër korsarit të famshëm Hajredin Barbarosa, jo vetë është i shquar si admiral i marinës, që në detet e Evropës mbizotëronte valët, pastaj luante 366 pjesë bronzi dhe duke qenë i vendosur llogariste 600 musketierë, 400 ushtarë me shpata dhe mburoja, dhe 300 artilierë; gjithashtu është i famshëm për çarjen e ujërave, ose vargun e madh të veprave të shkëlqyera, që mbante në pror, për të shkatërruar çdo vargonjtë e grykës hyrëse; ...»

• 1540:Jesus of Lübeck, e marrë nga një grup tregtarësh në vitin 1563 nga mbretëresha Elizabeta e I e Anglisë. Jesus of Lübeck u përfshi në tregtinë e skllevërve të Atlantikut nën drejtimin e John Hawkins.
• 1589: Madre de Deus, në kohën e saj, një nga anijet më të mëdha të botës, me një kapacitet ngarkimi prej 900 tonësh. E ndërtuar në Lisbonë në vitin 1589, ajo do të kapej nga anglezët pranë Ishullit Flores në vitin 1592 me një ngarkesë të stërmadhe të çmuar nga Inditë Lindore, që konsiderohet akoma si thesari i dytë më i madh, i kapur ndonjëherë.
• 1593: Cinco Chagas, konsiderohej si anija më e madhe dhe më e pasur që lundroi ndonjëherë drejtë dhe nga Idnitë deri sa shpërtheu dhe u fundos në Betejën e Ishullit Faial, në vitin 1594.
• 1602: Santa Caterina: e kapur nga Kompania Holandeze e Indisë Lindore në vitin 1603 pranë Singaporit.
• 1610: Nossa Senhora da Graça, karrakë portugeze e fundosur nga një sulm japonez afër Nagasakit në vitin 1610.
• 1611: përkufizimi i fjalës carraca në fjalorin Tesoro de la lengua castellana o española.
• 1654: Lista e karrakave, galeonëve dhe nauve të kapitenëve të Raguzës që i shërbenin Karlit V, Filipit të II, Filipit të III dhe Filipit të IV.
• 1758: A. Saverien – CARAQUE ou CARRAQUE: emër që portugezët i jepnin anijeve që ata dërgonin më parë në Brazil dhe Inditë Lindore. Ishin anije të mëdha lufte, të rrumbullakosura, më të ngushta lartë sesa poshtë, që kishin shtatë ose tetë kuverta, në të cilat mund të qëndronin deri në dy mijë veta, & që mund të bartnin rreth dy milionë livra. Kalorësit e Rodosit në këtë mënyrë e kryenin shërbimin.
• 1831: përcaktimi i fjalës carraca spanjisht: Diccionario marítimo español.
• 1887: Glossaire archéologique du Moyen Age et de la Renaissance.
• 1994: Carraca te Glossari Nàutic de la Llengua d’Oc.

Kultura popullore

Fjala italiane caracca dhe fjalët e lidhura me të përdoren në mënyrë popullore për tiu referuar një individi të vështirë, një anije të tjetër, ose një mjeti në një gjendje shumë të keqe.

Forma portugeze e naut, përdoret si njësia e saj unike në lojën strategjike Civilization V dhe Civilization VI.

Karraka dhe modele të tyre

Vizatim i karrake suedeze të linjës Stora Kravelen, v. 1532 Maket i karrakës së Jacques Cartier, La Grande Hermine Maket i karrakës Dauphine, që përdori Giovanni da Verrazzano në zbulimin e Gjirit të Nju Jorkut, Musée de Châteai de Dieppe Karraka Flor de la Mar (e nisi veprimtarinë në v. 1501-1502), në Roteiro de Malaca (shek. XVI) Karrakë angleze Henri Grace a Dieu, 1514, pikt. e shek. të XVI Ilustrim i karrakës La Grande Hermine, Musée de Saint Malo Anijet indiane që hasën portugezët në shek. e XVI: fusta, piroga, anije të Mekës dhe anije rume. Anijet port. ishin nau, karavela dhe karraka Modele karavelash (dy modelet djathtas) dhe karrake (anija majtas) në Museo Navale di Imperia Model karrake në Museu de Marinha de Lisboa Maket karrake në muzeun detar të Danimarkës, Helsingør Model i karrakës daneze Maria, Krigsmuseet në Kopenhagen Karr. ang. Henri Grace a Dieu, 1514, pikturuar mes v. 1600 dhe 1699 Ilustrim i karrakës angleze Pansy, 1546 Ilustrim i karrakës angleze Henry Grace a Dieu, 1546 Karraka angleze Mary of Hamburg, 1546 Karraka angleze Christopher of Bremen, 1546 Karraka angleze Trinity Harry, 1546 Karrakë angleze, 1546 Karraka angleze Sweepstake, 1546 Karraka angleze Minion, 1546 Karraka Lartique, 1546 Karraka angleze Mary Thomas, 1546 Karraka angleze Hoy Bark, 1546 Karraka angleze George, 1546 Karraka angleze Peter Pomegranate, 1546 Karraka angleze Matthew, 1546 Karraka angleze Great Bark, 1546 Karraka ang. Jesus of Lübeck, 1546 Karr. ang. Morian, 1546 Karr. ang. Struse, 1546 Karr. ang. Mary Rose, 1546 Galera dhe karraka në Betejën navale të Ngushticës së Mesinës, gravurë e vitit 1561 Galera dhe karraka në betejën e Ngusht. së Mesinës, F. Huys bazuar te Pieter Bruegel i Vjetri, 1561 Vizatim i karrakës La Grande Hermine, Library of Congress Vizatim i një karrake, shek. XVII Flota angleze dhe holandeze sulmon një karrakë portugeze, 1605 Kapja e karrakës portugeze Santo Antonio që vinte nga Sant Thomé nga anijet holandeze dhe angleze, 1605 Maket i kar. ang. Mary Rose, Portsmuth Karrakë e vogël e shek. të XVI, nga Hans Holbein Karrakë portugeze e pikturuar në një hartë të v. 1565 Pikturë japoneze e një karrake portugeze, të etiketuar si kurofune (anije e zezë) Vizatim i një karrake portugeze të shek. të XV Vizatim i një karrake të shek. të XV nga Antoine Léon Morel-Fatio Vizatim i një karrake daneze të shek. të XV Pikturë ekrani të palosshëm atribuar Kano Domit, mes v. 1568-1603 Maket karrake në muzeun kombëtar detar të Suedisë Një karrakë turke me katër direkë, 1586

Shiko edhe

• Veliera
• Karavela
• Nau
• Galeoni
• Epoka e Lundrimit me Vela
• Epoka e zbulimeve
• Eksplorimet Detare Portugeze
• Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600
• Shkenca Nautike Portugeze
• Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë
• Armadat Portugeze të Indisë
• Republikat Detare
• Historia e detarisë së lashtë
• Peripli
• Portolanët
• Historia Detare
• Marinat dhe anijet e lashta
• Fuqia Detare
• Thalasokracia
• Lundrimi përqark botës
• Lundrimi fenikas përqark Afrikës

Bibliografia

• Agius, Dionisius A. (2007). Classic Ships of Islam: From Mesopotamia to the Indian Ocean (në anglisht). Brill Academic Pub. ISBN 978-900427785-4.
• Alfonsi X i Kastiljes, i Dituri (1807). Las siete partidas del Rey don Alfonso el Sabio: cotejadas con varios códices antiguos por la Real Academia de la historia (në spanjisht). Vëll. 1. Imprenta Real. Marrë më 14 shtator 2024.
• G. Banchero (1846). Genova e le due riviere (në italisht). L. Pellas. Marrë më 13 nëntor 2021.
• G. B. Bonacina; J. Ruffoni; G. Chasteau; L. Miniati; G. Zabarella; B. Orsini; V. Comneno; T. Jennich; C. A. Stella; Francesco Valvasense (1663). Le glorie cadute dell'antichissima, ed augustissima famiglia Comnena, da maestosi allori dell' imperial grandezza, ne' tragici cipressi della priuata conditione. ... Cauate dal buio dell'obliuione alla luce del mondo, dall'abbate don Lorenzo Miniati (në italisht). Francesco Valuasense. Marrë më 14 shtator 2024.
• Bosworth, C. Edmund (1991). "Some remarks on the terminology of irrigation practices and hydraulic constructions in the eastern Arab and Iranian worlds in the third-fifth centuries A.H.". Journal of Islamic Studies (në anglisht). 2 (1): 78–85. doi:10.1093/jis/2.1.78.
• James C. Boyajian (2008). Portuguese Trade in Asia under the Habsburgs, 1580–1640 (në anglisht). JHU Press. ISBN 0-8018-8754-2.
• F. Braudel (1979). The Structures of Everyday Life (në anglisht). Harper & Row. fq. 423. ISBN 006014845-4.
• Jochen Brennecke (1960). Aurelio Garobbio (red.). Navi nere - vasti mari (në italisht). Baldini & Castoldi.
• Filip Vieira de Castro (2005). The Pepper Wreck: a Portuguese Indiaman at the mouth of the Tagus river (në anglisht). Texas A & M Press.
• Gaspar Correia (1860) [vitet 1550]. Lendas da Índia (në portugalisht). Vëll. 2. Lisbonë: Academia Real de Sciencias.
• Benedetto Cotrugli (16 dhjetor 2009). "XIII. De Caravelle, Marsigliane, Marani, Barcosi, Carachie, Barcie, Urche, et Burchi et Liuti". përmbledhur nga Piero Falchetta (red.). Il trattato 'De navigatione' di Benedetto Cotrugli (1464-1465) – Edizione commentate del ms. Schoenberg 473, con il testo del ms. 557 di Yale. Studi Veneziani (në italisht dhe latinisht). Vëll. 57. Fabrizio Serra Editore. fq. 132–35, 236–37. doi:10.1400/123689.
• C. F. Duro (1895). Armada española desde la unión de los reinos de Castilla y de León. Armada española desde la unión de los reinos de Castilla y de León (në spanjisht). Vëll. 1. Est. tipográfico "Sucesores de Rivadeneyra". Marrë më 15 shtator 2024.
• Brendan Foley (31 janar 2024). "Interim Report on Gribshunden (1495) Excavations: 2019–2021". Acta Archaeologica (në anglisht). 94 (1): 132–145. doi:10.1163/16000390-09401052. ISSN 0065-101X.
• Antonio Galli (1733). "Genuensis Commentarius – De Genuensium maritima Classe in Barchinonenses expedita Anno MCCCCLXVI". përmbledhur nga Ludovico Antonio Muratori (red.). Rerum Italicarum scriptores ab anno aerae christianae quingentesimo ad millesimumquingentesimum, quorum potissima pars nunc primum in lucem prodit ex Ambrosianae, Estensis, aliarumque insignium bibliothecarum codicibus. Ludovicus Antonius Muratorius ... collegit, ordinavit, & praefationibus auxit, nonnullos ipse, alios vero Mediolanenses Palatini socii ... Cum indice locupletissimo (në latinisht). Vëll. Tomus I, 23 — Genuensis Opuscula Historica – De Rebis Gestis Populi Genuensis, et De Navigatione Columbi, Nunc Primùm in lucem esseruntur e msto Codice Genuensi. Typographia Societatis Palatinæ. fq. 245–62. Marrë më 14 nëntor 2021.
• V. Gay; H. Stein (1887). Glossaire archéologique du Moyen Age et de la Renaissance. Collection de manuels d'histoire de l'art et d'archéologie (në frëngjisht). Vëll. 1. Librairie de la Société bibliographique. Marrë më 15 shtator 2024.
• Y. Gong (1990). "kalakku: Überlegungen zur Mannigfaltigkeit der Darstellungsweisen desselben Begriffs in der Keilschrift anhand des Beispiels kalakku". Journal of Ancient Civilizations (në gjermanisht). 5: 9–24. ISSN 1004-9371.
• Hansson, Anton; Linderson, Hans; Foley, Brendan (gusht 2021). "The Danish royal flagship gribshunden – Dendrochronology on a late medieval carvel sunk in the Baltic Sea". Dendrochronologia (në anglisht). 68: 125861. Bibcode:2021Dendr..6825861H. doi:10.1016/j.dendro.2021.125861. ISSN 1125-7865.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Numri i artikullit si numër faqeje (lidhja)
• Heath, Byron (2005). Discovering the Great South Land (në anglisht). Rosenberg. ISBN 1-877058-31-9.
• R. Jackson (1999). History of the Royal Navy (në anglisht). Londër: Parragon.
• Tashiro Kazui (verë 1982). "Foreign Relations During the Edo Period: Sakoku Reexamined". Journal of Japanese Studies (në anglisht). 8 (2).
• C. L. Kingsford (1912). "The Taking of the Madre de Dios, anno 1592". përmbledhur nga John Knox Laughton (red.). The Naval Miscellany (në anglisht). Vëll. 2. Navy Records Society. fq. 85–121.
• Kirsch, Peter (1990). The Galleon (në anglisht). Conway Maritime Press. ISBN 0-85177-546-2.
• Angus Konstam (2002). The History of Shipwrecks (në anglisht). Nju Jork Siti: Lyons Press. ISBN 1-58574-620-7.
• Frederich Schwartz y Luna; Franceschi Carraras y Candi, red. (1895). Manual de novells ardits vulgarment apellat Dietari del Antich Consell Barceloní: comprenent los volúms originals del XVII y XVIII, anys 1534 - 1562. Collecció de documents històrics inèdits de l'Arxiu Municipal de la ciutat de Barcelona (në katalonisht). Vëll. 4. Oficina Municipal d'Investigacions i Publ. Històriques. Marrë më 15 shtator 2024.
• Norman Macdougall (1991). "3. 'The Greattest Scheip that ewer Saillit in Ingland or France': James IV's "Great Michael"". Scotland & War, AD 79-1918 (në anglisht). ISBN 0-85976-248-3.
• Manera, Enrique (1981). El buque en la Armada Española (në spanjisht). e të tj. Bilbao: Sílex. ISBN 84-85041-50-X.
• Pierre-Yves Manguin (2012). "Asian shipbuilding traditions in the Indian Ocean at the dawn of European expansion". përmbledhur nga Om Prakash; D. P. Chattopadhyaya (red.). History of science, philosophy, and culture in Indian Civilization (në anglisht). Vëll. III, pjesa 7. The trading world of the Indian Ocean, 1500–1800. Delhi, Çenai, Çandigarh: Pearson. fq. 597–629.
• K. N. Mathew (1999) [1988]. History of the Portuguese Navigation in India (në anglisht). Nju Delhi: Mittal.
• Hermann Julius Meyer (1887). Meyers Konversations-Lexikon (në gjermanisht). Vëll. 9. Irideen – Königsgrün. Verlag des Bibliographischen Instituts. fq. 245-49.
• Antonio de Capmany y de Montpalau (1779). Memorias Historicas Sobre La Marina Comercio Y Artes De La Antigua Ciuidad De Barcelona (në spanjisht). Vëll. 1. Imprenta De D. Antonio De Sancha. Marrë më 14 nëntor 2021.
• V. Sankaran Nair (2008). Kerala Coast: A Byway in History. (Carrack: Word Lore) (në anglisht). Trivandrum: Folio. ISBN 978-81-906028-1-5.
• Martín Fernández de Navarrete (1831). Diccionario marítimo español (në spanjisht). Imprenta Real. Marrë më 15 shtator 2024.
• S. de Covarrubias Orozco (1611). Tesoro de la lengua castellana, o española (në spanjisht). L. Sanchez. Marrë më 15 shtator 2024.
• Pérez, Sandra Sáenz-López (25 janar 2012). "Las voces silenciosas de las torres de señales: un sistema de comunicación mediterráneo ahora perdido". Anales de Historia del Arte (në spanjisht): 323–337. ISSN 1988-2491. Marrë më 18 nëntor 2021.
• Michel Péronnet (1990). El siglo XVI, de los grandes descubrimientos a la contrarreforma, (1492-1620). Iniciación a la historia (në spanjisht). Vëll. 1. Ediciones Akal. ISBN 978-84-7600-478-4. Marrë më 14 shtator 2024.
• Joseph Cassar Pullicino (tetor–dhjetor 1949). "The Order of St. John in Maltese folk-memory" (PDF). Scientia (në anglisht). 15 (4): 174. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 17 prill 2016.
• Ignaco da Costa Quintella (1839). Annaes da Marinha Portugueza (në portugalisht). Vëll. 1. Lisbonë: Academia Real das Sciencias.
• L. Renard (1866). Las maravillas del arte naval. Biblioteca de las maravillas (në spanjisht). L. Hachette y Ca. Marrë më 15 shtator 2024.
• P. Rodríguez-Gordillo (2018). Para una narrativa audiovisual: Primer viaje de circunnavegación (në spanjisht). Biblioteca Online SL. ISBN 978-84-15998-85-3. Marrë më 14 shtator 2024.
• A. Savérien (1758). Dictionnaire historique, théorique et pratique de marine. Dictionnaire historique, théorique et pratique de marine (në frëngjisht). Vëll. 1. C.-A. Jombert. Marrë më 16 shtator 2024.
• Henry J. A. Sire (1996). "VIII. The Navy of Religion". The Knights of Malta (në anglisht). Yale University Press. fq. 85-100. ISBN 978-0-300-06885-6.
• André W. Sleeswyk (1998). "Carvel-planking and Carvel Ships in the North of Europe". Archaeonautica (në anglisht). 14: 223–28. doi:10.3406/nauti.1998.1208. Arkivuar nga origjinali më 24 shtator 2015.
• R. C. Smith (1993). Vanguard of the Empire: Ships of Exploration in the Age of Columbus (në anglisht). Nju Jork Siti: Oxford University Press.
• Pirro Tausch (1846). Istoria apologetica della prodigiosa imagine di Maria Santissima di Montenero ... Terza edizione ... accresciuta dall'autore (në italisht). Giacomo Antonelli & Co. Marrë më 13 nëntor 2021.
• Martínez-Hidalgo y Terán, José Maria (1957). Enciclopedia General del Mar (në spanjisht). Vëll. 1–6. Barcelonë: Edicions Garriga.
• A. de Herrera y Tordesillas; N. R. Franco; M. Irala (1726). Historia general de los hechos de los castellanos en las islas i tierra firme del mar oceano: Decada terzera. Biblioteca digital Dioscórides (në spanjisht). Imprenta Real de Nicolas Rodriguez Franco. Marrë më 14 shtator 2024.
• R. M. Torres; C. F. Duro (1892). La nao Santa María: memória de la Comisión arqueológica ejecutiva (në spanjisht). Comisión Arqueológica Ejecutiva de España. El Progreso editorial. Marrë më 14 shtator 2024.
• Diego de Valera; J. A. de Balenchana (1878). Epístolas de Mosen Diego de Valera: embiadas en diversos tiempos é á diversas personas. Publícalas juntamente con otros cinco tratados del mismo autor sobre diversas materias. Libros publicados por la Sociedad de Bibliófilos Españoles (në spanjisht). M. Ginesta. Marrë më 14 shtator 2024.
• Aznar Vallejo, Eduardo (2006). "Marinos vascos en la guerra naval de Andalucía durante el siglo XV" (PDF). Itsas Memoria. Revista de Estudios Marítimos del País Vasco (në spanjisht). 5. Donostia-San Sebastián: Untzi Museoa-Museo Naval: 41–52. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 4 korrik 2021. Marrë më 13 maj 2025.

Lidhje të jashtme

• Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me: Karraka

• The Development of the Square-Rigged Ship: from the carrack to the full-rigger
• Computer modeling of a Portuguese carrack
• Dubrovačka karaka (Dubrovnik Carrack) – a kind of a three or four masted carrack used between the 14th and the 17th century for cargo transport in the Republic of Ragusa
• Carrack (karaka) – a large three-masted cargo sailing ship in the 14th–17th centuries
• La nau Santa Maria Arkivuar 30 nëntor 2006 tek Wayback Machine
• L'Armada de Biscaia Arkivuar 12 mars 2007 tek Wayback Machine
• Transports entre el segle XIII i el XV Arkivuar 10 mars 2007 tek Wayback Machine