Kavanozi (roman)

Kavanozi (The Bell Jar)

"The Bell Jar" nga Sylvia Plath nga shtëpia botuese" Faber & Faber" më 09 Prill 2001
Autor	Sylvia Plath
Shteti	Shtetet e Bashkuara të Amerikës (United States)
Gjuha	Gjuhë Angleze (English)
Zhanri	Roman (Roman à clef)
Botoi	Heinemann
Data e botimit	14 janar 1963 (1963-01-14)
Lloji i medias	Print
Faqe	244
Dewey Decimal	813.54
LC Class	PS3566.L27 B4

"Kavanozi" është romani i vetëm i shkrimtares dhe poetes me origjinë amerikane Sylvia Plath. Botuar fillimisht nën pseudonimin "Victoria Lucas" në vitin 1963, romani mendohet të jetë gjysmë-autobiografik, me emrat e ndryshuar të vendeve dhe njerëzve. Libri shpesh konsiderohet si një roman me çelës pra roman shumë pak i trilluar, sepse rënia e protagonistes në sëmundje mendore është paralele me përvojat e vetë Plath me atë që mund të ketë qenë depresion klinik. Plath vdiq nga vetëvrasja një muaj pas botimit të parë të "The Bell Jar" në Mbretërinë e Bashkuar.

Romani u botua nën emrin e Plath për herë të parë në vitin 1966. Nuk u botua në Shtetet e Bashkuara deri në vitin 1971. Në Shtetet e Bashkuara, libri u bë menjëherë një best-seller dhe që atëherë është përkthyer në më shumë se katërdhjetë gjuhë.

Përmbledhje e librit

Në vitin 1953, Esther Greenwood, një studente 19-vjeçare nga periferia e Bostonit, fiton një stazh veror në revistën imagjinare "Ladies' Day" në New York City . Gjatë stazhit, Esther nuk ndihet e emocionuar nga puna, moda dhe stili i jetës në qytetin e madh që bashkëmoshataret e saj në program duket se e adhurojnë. Ajo e gjen veten duke luftuar për të ndjerë diçka tjetër përveç ankthit dhe çorientimit.

Esther e vlerëson sarkazmën dhe aventurizmin e Doreen, një praktikante tjetër, por ajo identifikohet me devotshmërinë e Betsy-t, një gruaje të re naive dhe të modës së vjetër. Esteri ka një bamirëse në Philomena Guinea, ish-shkrimtare e suksesshme e letërsisë për femra. Ajo financon bursën përmes së cilës Esther (nga një familje e klasës punëtore) është regjistruar në kolegjin e saj.

Esther përshkruan në detaje disa incidente që ndodhin gjatë stazhit të saj. Në fillim, ajo dhe Doreen takojnë Lenny-n, një prezantues radiofonik i guximshëm që përpiqet t'i joshë ato dhe që përfundimisht bashkohet me Doreen. Një incident tjetër ndodh me një helmim masiv nga ushqimi gjatë një dreke të organizuar nga stafi i një reviste kulinare për gra.

Pjesa më e madhe e historisë zhvillohet në rikthime në të kaluarën, ku Esther kujton të dashurin e saj, Buddy-n, me të cilin ka pasur një lidhje pak a shumë serioze dhe e konsideron veten të fejuarin e saj. Monologu i brendshëm i Esther shpesh përqendrohet në mendime për vdekjen, dhunën dhe rolin e grave në shoqëri.

Pak para se të i mbarojë stazhi, ajo i bashkohet një festë në një klub të muzikës country me Doreen, dhe takohet me një burrë të pasur peruan të quajtur Marco, i cili e trajton ashpër. Më vonë, Marco e nxjerr jashtë dhe tenton ta përdhunojë; ajo i thyen hundën dhe largohet. Atë natë, pasi kthehet në hotel, ajo hedh të gjitha rrobat e saj të reja dhe në modë nga çatia.

Esther kthehet në shtëpinë e saj në Massachusetts, të cilën e ndan me nënën e saj të ve. Ajo ka shpresuar për një mundësi tjetër akademike sapo të kthehet në Massachusetts, një kurs shkrimi të dhënë nga një autor i famshëm botëror, por kur kthehet, nëna e saj i thotë menjëherë se nuk është pranuar në kurs dhe planet e saj kanë dështuar.

Ajo vendos ta kalojë verën duke shkruar një roman, por mendon se i mungon përvoja e mjaftueshme jetësore për të shkruar bindshëm. I gjithë identiteti i saj është përqendruar në arritjen e rezultateve të mira akademike; ajo nuk është e sigurt se çfarë të bëjë me jetën e saj pasi të mbarojë shkolla, dhe asnjë nga zgjedhjet që i janë paraqitur (mëmësia, siç ilustrohet nga fqinja e Esther, apo karrierat stereotipike femërore si stenografia) nuk i pëlqejnë.

Esther bie gjithnjë e më shumë në depresion dhe nuk mund të flejë. Teresa, kunata e tezes së saj, e udhëzon atë të vizitojë Dr. Gordonin, një psikiatër, të cilit Esther nuk i beson sepse ai është tërheqës dhe nuk duket se e dëgjon atë. Ai i përshkruan terapi elektrokonvulsive (ECT); ajo është zgjuar gjatë procedurës dhe mbetet e frikësuar nga ECT pas përfundimit. Më pas, ajo i thotë nënës së saj se nuk do të kthehet më aty.

ECT është joefektive dhe gjendja mendore e Esther përkeqësohet. Ajo bën disa përpjekje gjysmake për vetëvrasje, duke përfshirë notin e thellë në det, dhe pastaj bën një përpjekje serioze. Esther i shkruan një shënim nënës së saj se "do të dalë për të ecur", fshihet në një vrimë në bodrum dhe gëlltit shumë nga pilulat e nënës së saj. Gazetat supozojnë rrëmbimin dhe vdekjen e saj, por ajo gjendet e gjallë nën shtëpinë e saj pas një kohe të pacaktuar.

Esther dërgohet në spitale të ndryshme mendore, ku trajtohet keq derisa i reziston metodave të ftohta dhe të rënda të trajtimit, deri në momentin që Philomena Guinea, sponsoruesja e saj në kolegj, e mbështet qëndrimin e saj në një qendër elitare trajtimi ku takon Dr. Nolan, një terapiste femër. Së bashku me seancat e rregullta të psikoterapisë, Esther merr sasi të mëdha insuline për të simuluar një "reaksion" dhe, megjithëse fillimisht i premtuan se do ta shmangte trajtimin, përsëri merr një dozë të ECT-së. Dr. Nolan sigurohet që ato orare të administrohen siç duhet.

Ndërsa është atje, ajo e përshkruan depresionin e saj si një ndjesi të të qenit e bllokuar në një kavanoz, duke luftuar për të marrë frymë. Me kalimin e kohës, Esther e përshkruan ECT-në si të dobishme sikur ka një lloj efekti antidepresiv; e ngre kavanozin në të cilin ajo është ndjerë e bllokuar dhe e mbytur. Ndërsa është atje, ajo ritakohet me Joan Gilling, e cila gjithashtu dilte me Buddy-n. Romani nënkupton shumë se Joan është lezbike dhe se ajo tërhiqet nga Esther, kjo e fundit e gjen atë të çuditshme.

Esther i tregon Dr. Nolanit se si xhelozon lirinë që kanë burrat dhe se si ajo, si grua, shqetësohet për shtatzëninë. Dr. Nolan e referon atë te një mjek tjetër. Esther çlirohet nga frika e saj për pasojat e seksit; çlirohet nga presioni i mëparshëm për t'u martuar, potencialisht me burrin e gabuar. Nën drejtimin e Dr. Nolanit, Estheri përmirësohet.

Ngjarje të ndryshme të rëndësishme, sikurse kryerja e marrëdhënis seksuale për herë të parë, shtrimi në spital si pasojë e kësaj dhe vetëvrasja e Joan-it, i japin asaj një këndvështrim të ri. Esther takohet përsëri me Buddy-n drejt fundit të romanit kur ai e viziton për ta pyetur nëse kishte diçka tek ai që i çonte femrat drejt çmendurisë, duke pasur parasysh që ai dilte me të dyja, Joan-in dhe Esther-in. Buddy më vonë pyet se kush do të martohet me Esther-in tani që ajo është shtruar në spital, duke i dhënë fund kështu angazhimit të tyre për t'u fejuar. Esther ndihet e lehtësuar nga shumë prej kufizimeve të saj të mëparshme.

Romani ka si përfundim Estherin që hyn në një takim vendimtar me mjekët e saj, të cilët do të vendosin nëse ajo mund të dalë nga spitali.

Stili dhe temat kryesore

Romani është shkruar duke përdorur rikthimet në të kaluarën që zbulojnë pjesë të së kaluarës së Estherit. Këto rikthime merren kryesisht me marrëdhënien e Estherit me Buddy Willard dhe si ka ndikuar ajo në jetën dhe psikologjinë e Estherit.

Paralele me jetën e Plath-it

Libri përmban shumë referenca për njerëz dhe ngjarje të vërteta në jetën e Plath. Philomena Guinea bazohet në autoren Olive Higgins Prouty, patrone e Plath, e cila financoi bursën e Plath për të studiuar në Smith College. Plath u refuzua nga një kurs i Harvardit i dhënë nga Frank O'Connor. Dr. Nolan mendohet se bazohet në Ruth Beuscher, terapiste e Plath, të cilën ajo vazhdoi ta shihte edhe pas lirimit nga spitali. Plath ishte paciente në Spitalin McLean, një strukturë luksoze që i ngjante shumë pak reparteve në Spitalin Shtetëror Metropolitan, i cili mund të ketë qenë vendi ku ishte shtruar Mary Jane Ward ku ajo kishte marrë frymëzim.

Janet McCann e lidh kërkimin e Plath-it për pavarësi femërore me një psikologji neurotike që e përshkruan veten. Ted Hughes, bashkëshorti i Plath-it, sugjeroi që "Kavanozi" mund të jetë shkruar si përgjigje ndaj shumë viteve të trajtimit me elektroshok dhe plagëve që i lanë.