Koha gramatikore

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

gramatikë, koha është një kategori që shpreh referencën në kohë.[1][2] Kohët zakonisht manifestohen nga përdorimi i formave specifike të foljeve, veçanërisht në modelet e tyre të lidhjes.

Koha kryesore e gjetur në shumë gjuhë përfshin të kaluarën, të tashmen dhe të ardhmen. Disa gjuhë kanë vetëm dy kohë të dallueshme, të tilla si e kaluara dhe jo e kaluara, ose e ardhmja dhe jo e ardhmja. Ekzistojnë gjithashtu gjuhë pa kohë, si shumica e gjuhëve kineze, megjithëse ato mund të kenë një sistem të ardhshëm dhe jo të ardhshëm tipik të gjuhëve kino-tibetiane.[3] Së fundi, Maria Bittner dhe Judith Tonhauser kanë përshkruar mënyrat e ndryshme në të cilat gjuhët pa kohë gjithsesi shënojnë kohën.[4][5] Nga ana tjetër, disa gjuhë bëjnë dallime më të hollësishme, të tilla si e largëta kundrejt së shkuarës së afërt, ose e ardhmja afër kundrejt asaj të largët.

Kohët në përgjithësi shprehin kohën në lidhje me momentin e të folurit. Sidoqoftë, në disa kontekste, kuptimi i tyre mund të relativizohet në një pikë në të kaluarën ose të ardhmen, e cila është vendosur në diskurs (momenti për të cilin flitet). Kjo quhet <i id="mwKA">koha relative</i> (në krahasim me atë absolute). Disa gjuhë kanë forma ose ndërtime të ndryshme foljore të cilat shfaqin kohën relative, të tilla si pluperfect ("më se e kryera") dhe "e ardhmja e së shkuarës".

Përdorimet e termit[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në teorinë moderne gjuhësore, koha kuptohet si një kategori që shpreh (gramatikalizon) referencën kohore; domethënë ai i cili, duke përdorur mjete gramatikore, vendos një gjendje ose veprim në kohë. Sidoqoftë, në shumë përshkrime të gjuhëve, veçanërisht në gramatikën tradicionale evropiane, termi "kohë" zbatohet për format ose ndërtimet foljore që shprehin jo vetëm pozicionin në kohë, por edhe vetitë shtesë të gjendjes ose veprimit - veçanërisht vetitë aspektive ose modale.

Kohët e mundshme[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Jo të gjitha gjuhët kanë kohë: gjuhët pa kohë përfshijnë kinezishten dhe Dyirbal.[6]:50-53 Disa gjuhë kanë të tri kohët themelore (e kaluara, e tashmja dhe e ardhmja), ndërsa të tjerat kanë vetëm dy: disa kanë kohë të kaluara dhe jo të kaluara, kjo e fundit mbulon kohët e tashme dhe të ardhshme (si në arabisht, japonisht dhe, në disa analiza, në anglisht),[4]

Në gjuhë të veçanta[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Latinishtja dhe greqishtja e vjetër[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Latinishtja tradicionale përshkruhet se ka gjashtë kohë (latinisht për "kohën" është tempus, shumësi tempora):

  • E tashme (praesens)
  • E pakryer (praeteritum imperfectum)
  • E kryer (praeteritum perfectum)
  • E ardhme (futurus)
  • Më se e kryer (plus quam perfectum)
  • E ardhmja e përparme (futurus i mëparshëm)

Gjuhë të tjera indoevropiane[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Foljet proto-indoeuropiane kishin forma të tashme, të kryera (stative), të pakryera dhe të kryera të thjeshta (aoriste) këto mund të konsiderohen si përfaqësuese të dy kohëve (të tashmen dhe të kaluarën) me aspekte të ndryshme. Shumica e gjuhëve në familjen indoevropiane kanë zhvilluar sisteme ose me dy kohë morfologjike (të tashme ose "jo të kaluara", dhe të kaluarën) ose me tri (e tashmja, e kaluara dhe e ardhmja). Kohët shpesh përbëjnë pjesë të sistemeve të ngatërruara të lidhjes së kohës -aspekti -humorit. Kohët shtesë, kombinimet e aspektit të kohës, etj., Mund të sigurohen nga ndërtime të përbëra që përmbajnë folje ndihmëse.

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Fabricius-Hansen, Catherine (2006). "Tense". përmbledhur nga Brown, E.K.; Anderson, A. (red.). Encyclopedia of Language and Linguistics (bot. 2nd)). Boston: Elsevier. fq. 566–573. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ Comrie, Bernard (1976). Aspect: An Introduction to the Study of Verbal Aspect and Related Problems (Cambridge Textbooks in Linguistics). Cambridge: Cambridge University Press. fq. 6. ISBN 978-0521290456. the semantic concept of time reference (absolute or relative), ... may be grammaticalized in a language, i.e. a language may have a grammatical category that expresses time reference, in which case we say that the language has tenses. Some languages lack tense, i.e. do not have grammatical time reference, though probably all languages can lexicalize time reference, i.e. have temporal adverbials that locate situations in time. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  3. ^ Huang, Nick (2015). "On syntactic tense in Mandarin Chinese". përmbledhur nga Tao, Hongyin (red.). Proceedings of the 27th North American Conference on Chinese Linguistics (PDF). 2. Los Angeles: UCLA. fq. 406–423. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  4. ^ a b Bittner, Maria (2014). Temporality: Universals and Variation. Wiley-Blackwell. ISBN 9781405190404. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!) Gabim referencash: Invalid <ref> tag; name "Bittner" defined multiple times with different content
  5. ^ Tonhauser, Judith (janar 2015). "Cross-Linguistic Temporal Reference". Annual Review of Linguistics (në anglisht). 1 (1): 129–154. doi:10.1146/annurev-linguist-030514-124923. ISSN 2333-9683. Marrë më 16 korrik 2021.
  6. ^ Comrie, Bernard (1985). Tense. Cambridge University Press. ISBN 0-521-28138-5. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

Leximi më tej[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  •  
  • Guillaume, Gustave (1929). Temps et Verbe : théorie des aspects, des modes et des temps. Paris: H. Champion. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Hopper, Paul J., red. (1982). Tense–Aspect: Between Semantics and Pragmatics. Amsterdam: Benjamins. ISBN 9789027228659. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Smith, Carlota S. (1997). The Parameter of Aspect. Studies in Linguistics and Philosophy. 43. Dordrecht: Kluwer. doi:10.1007/978-94-011-5606-6. ISBN 978-0-7923-4659-3. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Tedeschi, Philip; Zaenen, Anne, red. (1981). Tense and Aspect (Syntax and Semantics 14). New York: Academic Press. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

Lidhje të jashtme[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]