Komanda e Deteve

Mos të ngatërrohet me Fuqia Detare apo Thalasokracia.

USS Abraham Lincoln, një aeroplanmbajtëse të Marinës së Shteteve të Bashkuara, një mjet i projeksionit global të fuqisë

Komanda e Deteve (gjithashtu e quajtur kontrolli i deteve ose kontrolli detar) është një koncept naval ushtarak në lidhje me fuqinë e një marine të veçantë në një zonë specifike navale që ajo kontrollon. Një marinë ka komandën e detit kur ajo është aq e fuqishme sa rivalët e saj nuk mund ta sulmojnë atë drejtpërdrejtë. Ky mbizotërim mund të zbatohet në ujërat përreth saj (d.m.th., bregdeti) ose mund të shtrihet largë në oqeane, duke nënkuptuar se vendi ka një marinë të ujërave të kaltra. Është e barasvlefshmja navale e epërsisë ajrore.

Me Komandën e Detit, një vend (ose aleancë) mund të sigurojë se anijet e saj ushtarake ose tregtare mund të lëvizin përreth sipas dëshirës, ndërsa rivalet e saj janë të detyruara ose të qëndrojnë në port ose të përpiqen ti shmangen asaj. Ajo gjithashtu mundëson përdorimin e lirë të operacioneve amfibe që mund të shtrijnë mundësitë strategjike me bazë tokësore. Marina Mbretërore Britanike e mbajti komandën e deteve për shumicën e periudhës midis shekullit të XVIII deri në fillim të shekullit të XX, duke i lejuar Britanisë dhe aleatëve të saj të tregtonin dhe ti zhvendosnin trupat dhe furnizimet lehtësisht në kohë lufte, ndërsa armiqtë e saj nuk mundnin. Në periudhën pas Luftës së II-të Botërore, Marina e Shteteve të Bashkuara mban komandën e deteve.

Pak marina mund të operojnë si marina të ujërave blu, por "shumë shtete po shndërrojnë marinat e ujërave të gjelbra në marina të ujërave blu dhe kjo do të rrisë përdorimin ushtarak të zonat ekonomike ekskluzive të huaja [zona bregdetare deri në 200 milje nautike (370 km)] me pasoja të mundshme për regjimin e Zonës Ekonomike Ekskluzive".

Komanda historike të Deteve në periudhën e velave

Kapacitetet shtetërore

Britania sundon dallgët: pllakë e dekoruar në Liverpool rreth 1793-1794 (Musée de la Révolution française).

Historikisht, shumë fuqi janë përpjekur të shtrijnë komandën e deteve në kohë paqeje, duke imponuar taksa ose kufizime të tjera mbi transportin duke përdorur zonat e detit të hapur. Për shembull, Venecia pretendonte Detin Adriatik dhe merrte një detyrim të rëndë nga anijet që lundronin ujërat e saj veriore. Gjenova dhe Franca secila pretendonte pjesë të Mesdheut Perëndimor. Danimarka dhe Suedia pretendonin të ndanin Detin Baltik midis tyre. Spanja pretendonte mbizotërimin mbi Oqeanin Paqësor dhe Gjirin e Meksikës, ndërsa Portugalia mbi Oqeanin Indian dhe të gjithë Oqeanin Atlantik në jug të Marokut.

Kundërmasat asimetrike

Gjatë periudhës së velave, ishin dy kundërmasa parësore ndaj një tjetër fuqie që kontrollonte detet: trafikimi dhe korsaria. Trafikimi ndihmonte të sigurohej se një vend mund të vijonte të tregtonte (dhe të siguronte ushqim dhe furnizime të tjera jetësore) madje edhe kur ishte nën bllokadë, ndërsa korsaria i lejonte fuqisë më të dobët të çrregullonte tregtinë e më të fortës. Pasi këto masa, që janë shembuj të luftës asimetrike, vinin nga organizata jo-qeveritare dhe ndonjëherë kriminale, ato ranë në disfavor me qeveritë më të forta. Deklarata e Parisit për Respektimin e Ligjit Detar në vitin 1856 e ndalonte korsarinë. Ai traktat u ratifikua nga relativisht pak vende, por është kthyer në ligj zakonor i detit.

Komanda historike të Deteve në periudhën avullore

Një kundërmasë më moderne, e ngjashme me korsarinë, ishte përdorimi i lufta e nëndetëseve nga Gjermania gjatë Luftës së Parë dhe të Dytë Botërore për të sulmuar anijet tregtare aleate më së pari në Oqeanin Atlantik, Mesdhe dhe Detin Baltik.

Komanda historike të Deteve në përiudhën e aviacionit naval

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, avioni u gjithashtu një kundërmasë efektive në Komandën e Deteve, meqë anijet nuk mund ta mbronin veten mirë kundër sulmeve ajrore. Beteja e Britanisë ishtë gjerësisht një përpjekje nga Gjermania për të asgjësuar Forcat Ajrore Mbretërore, kështu që ajo nuk do të ishte e aftë për të mbrojtur Marinën Mbretërore nga sulmet ajrore dhe madje të lejonte një pushtim detar të vetë Britanisë së Madhe. E gjithë strategjia navale japoneze gjatë Luftës së Dytë botërore në Paqësor ishte të fitonte Komandën e Deteve nga shkatërrimi në shkallë të gjerë i fuqisë navale aleate, deri sa flota e tyre as u shkatërrua as u shndërrua e parëndësishme nga Beteja e Gjirit Lejte, duke i dhënë Komandën e Deteve aleatëve.

Komanda Moderne e Deteve

Marinat e përparuara, me akses te satelitët mbikëqyrës dhe sistemet në shkallës të gjerë të pikasjes së nëndetëseve, mund të befasohen rrallë në det, por nuk mund të jenë kudo. Anijet individuale të marinave të përparuara mund të jenë të prekshme në det (p.sh.:, USS Stark u godit nga një raketë kundër-anijesh e nisur nga një avion, ndërsa patrullonte Gjirin Persik) ose në port (p.sh.:, nga sulmi vetë-vrasës mbi luftanijen USS Cole.)

HMS Daring, një destrojer me raketa të drejtuara i tipit 45 të Marinës Mbretërore

Kapacitetet navale të "ujërave blu" nënkuptojnë se një flotë është e aftë të operojë në "ujërat ndërkombëtare". Ndërsa traditionalisht një dallim është bërë midis marinave të ujërave kafe që operojnë në zonën bregdetare deri në 200 milje nautike (370 km) dhe një marine të ujërave, një term i ri, "marina e ujërave të gjelbra" është krijuar nga Marina e Shteteve të Bashkuara, që o referohet nëndetëseve bregdetare dhe lundrave të sulmit të shpejtë të shumë shteteve, korvetat më të mëdha bregdetare luftuese dhe mjete të ngjashme të një numri thelbësor fuqish, si dhe mjetet amfibe që variojnë nga anijet e vjetra të zbarikimit të tankeve deri në aeroplanmbajtëset komplekse të avionëve S/VTOL dhe anije të tjera të specializuara.

Në luftën moderne marinat e ujërave blu përfshijnë forca vetëpërmbajtëse mbrojtëse nga kërcënimet nënujore, sipërfaqësore dhe ajrore si dhe një akses thelbësor logjistik, duke lejuar një prani të vazhdueshme në distancë. Në disa mjedise detare një mbrojte e tillë ofrohet nga pengesat natyrore, si shelfi akullor i Arktikut.

Marina e Shteteve të Bashkuara studioi një koncept për një anije me çmim ekonomik, të aftë për kondrollin e sipërfaqes dhe nën të me helikopterë ASW dhe luftues STOVL për mbrojtje të lehtë ajrore, por jo të madhe mjaftueshëm për tu pajisur mirë për projeksionin e fuqisë të njohur si anije për kontrollimin e detit. Kjo aeroplanmbajtëse e vogël nuk u ndërtuar nga Shtetet e Bashkuara, megjithëse një kuvertë e gjatë e një anije sulmuese amfibe e pajisur me luftues STOVL dhe helikopterë ASW në vend të transportit parësor të helikopterëve duke operuar në një rol dytësor të kontrollit të detit.

Kërkesat për kontrollin modern të detit

Gjatë Luftës së Folklandëve, britanikëve u mungonte paralajmërimi i hershëm dhe kontrolli ajror me rreze të gjatë, që çoi në humbjen e një anijeje dhe dëmtimit madhor të të tjerave, kur avionët sulmues argjentinas afroheshin në fushëpamjen e radarit të anijes afërsisht në të njëjtën kohë që ata lëshonin raketa kundër anijeje dhe vetëm një kohë e shkurtër para se ata të kryenin sulme bombarduese. Një numër marinash e mësuan këtë leksion. Shumë marina me mbajtëse STOVL kanë zhvilluar paralajmërim të hershëm dhe kontroll ajror me bartje helikopterësh si Westland Sea King AEW britanik dhe spanjoll, EH-101 AEW italian dhe Ka-31 AEWrus. Së fundmi francezët me një aeroplanmbajtëse të re më të madhe CATOBAR morën avionin amërikan E-2 Hawkeye.

Një shembull për dallimin midis një marine të ujërave blu dhe një marine të ujërave të gjelbra: "...E para duhet të jetë një 'mbrojtje aktive e ujërave të gjelbër' që do ti mundësonte Marinës Kineze të mbronte ujërat territoriale të Kinës dhe të forconte sovranitetin e saj në Ngushticën e Tajvanit si dhe Detin e Kinës Jugore. Faza e dytë do të ishte të zhvillohej një marinë e ujërave blu e aftë ta projektonte fuqinë në Paqësorin Perëndimor . . . Liu [shef shtabi i PLAN 1982-88 dhe zëvendës-drejtues i Komisionit Qendror Ushtarak 1989-97] beson se në mënyrë që të përmbush një aftësi të ujërave blu, PLAN duhet të marrë aeroplanmbajtëse. . ." Aeroplanmbajtëset vendosen me luftanije të tjera të specializuara në grupet e betejës së aeroplanmbajtëses, duke mundësuar mbrojtjen kundër kërcënimeve nën-detare, sipërfaqësore dhe ajrore.

Duke qenë se nuk ka një përcaktim të qartë të një marine të ujërave blu, statusi është i disktuar. Duke parë rëndësinë e aviacionit naval, termi mund të konsiderohet fortësisht i lidhur me mbajtjen e aeroplanmbajtëseve të afta të operojnë në oqeane. "Në fillim të viteve '80 kishte një betejë të hidhur dhe shumë publike të luftuar nëse duhej zëvendësuar aeroplanmbajtësja e fundit e Australisë, HMAS Melbourne. Personeli i vjetër i Marinës Mbretërore Australiane paralajmëroi se pa një aeroplanmbajtëse, Australia do të ishte e prekshme ndaj të gjitha llojeve të kërcënimeve. Një ish shef i marinës arriti të deklaronte deri se ne (australianët) "nuk do të kemi më një marinë të ujërave blu (një të aftë të operojë largë nga brigjet miqësore)". Megjithatë, megjithëse Marina Mbetërore Tailandeze operon një aeroplanmbajtëse ujërash ndërkombëtare, ajo nuk është absolutisht një "marinë ujërash blu".

Kundërmasat ndaj komandës së imponuar

Ndërsa një marinë e ujërave blu mund të projektoi fuqinë e kontrollit të detit në bregdetin e një shteti tjetër, ajo mbetet e prekshme ndaj kërcënimeve nga forcat me kapacitete më të ulta. Mbështetja dhe logjistika në largësi krijon kosto të larta dhe mund të ketë një përparësi të saturuar mbi një forcë të vendosur, nëpërmjet përdorimit të aseteve me bazë tokësore ose raketave tokë-ajër (trajektore që ndjekin terrenin ose balistike), nëndetëset diezel-elektrike, ose taktikat asimetrike si mjeti i sulmit të shpejtë bregdetar. Një shembull i kësaj prekshmërie ishte bombardimi në tetor 2000 i anijes USS Cole Aden. Në përgjigje të këtyre kërcënimeve, Marina e Shteteve të Bashkuara ka zhvilluar anije të luftimit bregdetar.

Shiko edhe

• Bllokada
• Epërsia ajrore
• Projeksioni i fuqisë
• Marina e ujërave të kaltra
• Marina e ujërave të gjelbra
• Marina e ujërave kafe
• Republikat Detare
• Fuqia Detare
• Thalasokracia
• Tellurokracia
• Forca detare
• Shteti ishullor
• Lufta detare
• Historia e detarisë së lashtë
• Marinat dhe anijet e lashta
• Historia Detare
• Lundrimi përqark botës
• Lundrimi fenikas përqark Afrikës
• Epoka e zbulimeve
• Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600
• Eksplorimet Detare Portugeze

Bibliografia

• George W. Baer (1993). One Hundred Years of Sea Power: The U.S. Navy, 1890–1990 (në anglisht). Stanford University Press.
• Eugene Edward Beiriger (2017). "Building a Navy 'Second to None': The U.S. Naval Act of 1916, American Attitudes toward Great Britain, and the First World War". British Journal for Military History (në anglisht). 3 (3): 4–29.
• Cyprian Arthur George Bridge (1911). "Sea, Command of the". Encycloædia Britannica (në anglisht). Vëll. 24. Cambridge University Press. fq. 529.
• Sebastian Bruns (2018). US Naval Strategy and National Security: The Evolution of American Maritime Power (në anglisht). Routledge.
• Jonathan D. Caverley; Peter Dombrowski (2020). "Too important to be left to the admirals: the need to study maritime great-power competition". Security Studies (në anglisht). 29 (4): 579–600.
• Colin S. Gray (1992). The Leverage of Sea Power: The Strategic Advantage of Navies in War (në anglisht). Free Press.
• Eric. Grove (2021). The future of sea power (në anglisht). Taylor & Francis.
• Jakub J. Grygiel (2021). "The Limits of Sea Power". Naval War College Review (në anglisht). 74.4: 95–110.
• Hall, William Edward (1880). International Law (në anglisht). Oksford: Clarendon Press – nëpërmjet Internet Archive.
• Hall, William Edward (1895). A Treatise on International Law (në anglisht) (bot. i 4-rt). Oksford dhe Londër: Clarendon Press and Henry Frowde. Marrë më 6 shkurt 2019 – nëpërmjet Internet Archive.
• Eric. Heginbotham; Richard J. Samuels (2018). "Active Denial: Redesigning Japan's Response to China's Military Challenge". International Security (në anglisht). 42 (4): 128–69.
• Kuang-hao Hou (2023). "The Social Construction of the Ocean, Sea Power, and Maritime Transformation". Journal of Political & Military Sociology (në anglisht). 50.1.
• Paul. Kennedy (1988). "The Influence and the Limitations of Sea Power". International History Review (në anglisht). 10 (1): 2–17.
• Sarah Kirchberger (2018). Assessing China’s Naval Power: Technological Innovation, Economic Constraints, and Strategic Implications (në anglisht). Springer-Verlag GmbH.
• Nicholas A. Lambert (2024). The Neptune Factor: Alfred Thayer Mahan and the Concept of Sea Power (në anglisht). Naval Institute Press.
• Nicholas A. Lambert (2012). Planning Armageddon: British Economic Warfare and the First World War (në anglisht). Harvard University Press.
• Andrew Lambert (2018). Seapower States: Maritime Culture, Continental Empires and the Conflict that Made the Modern World (në anglisht). Yale University Press.
• Alfred Thayer Mahan (1991). Mahan on Naval Strategy: Selections from the Writings of Rear Admiral Alfred Thayer Mahan (në anglisht). Naval Institute Press.
• Alfred Thayer Mahan (1890). The Influence of Sea Power upon History, 1660–1783 (në anglisht). Little, Brown and Co.
• John Fass Morton (2024). Sea Power and the American Interest: From the Civil War to the Great War (në anglisht). Naval Institute Press.
• Bernard Semmel (2023). Liberalism and naval strategy: ideology, interest and sea power during the Pax Britannica (në anglisht). Routledge.
• Storey, You; Ji (dimër 2004). "China's aircraft carrier ambitions: seeking truth from rumors". Naval War College Review (në anglisht).
• Geoffrey Till (2009). Seapower: A Guide for the Twenty-First Century (në anglisht) (bot. i 2-të). Routledge.
• Thomas-Durell Young (2019). "NATO's Selective Sea Blindedness: Assessing the Alliance's New Navies". Naval War College Review (në anglisht). 72 (3): 13–39.
• Javed Zafar (2023). "The Elements of Sea Power and the Indo-Pacific Strategy of the West Asian Region". Malaysian Journal of International Relations (në anglisht). 11.1: 20–42.