Kontët dhe dukët e Gueldersit

Gueldersi është një dukat historik, më parë konte, e Perandorisë Gjermaniko-Romake, e vendosur në Vendet e Ulëta. Fillimisht Geldersi banohej nga menapianët, më vonë, do të vendoseshin sikambrët dhe batavët. Fiset individuale gjermanike u bashkua për të formuar aleancën franke. Ai bënte pjesë te Mbretëria e Austrazisë. Pas rënies së Perandorisë Karolinge, Geldersi i kaloi Dukatit të Lorenës dhe kështu Perandorisë së Frankisë Lindore, nëpërmjet Traktatit të Mersenit në vitin 870.^[1]

Geldersi, fillimisht i quajtur Gelre, Gelera, Gelria ose Gielra, përmendet për herë të parë në vitin 812, si Gelleron. Në atë kohë, ai ishte një mjedis që gjendej në Niersin e poshtëm dhe s’ishte akoma një vendbanim. Sunduesit vendorë në këtë zonë ishin kujdestarë (bailifë) të caktuar nga mbreti para vitit 1000. Vetëm Megingozi i Gueldersit, nga viti 973 deri rreth vitit 998 mund të dokumentohet i përmendur si comes (kont), edhe pse me gjasa i përkishte fisnikërisë së ulët. Ai kishte pronësinë e zonës së Gueldersit dhe afër Bonit.^[2] Sunduesit e Gueldersit ishin të gjithë nën një autoritet tjetër më të madh administrativ, si Arkidioqeza Katolike Romane e Utrehtit, Mynsterit dhe Këlnit, të cilat nga ana tjetër morën territoret e princave saksonë ose frankë si feude për tu administruar në emrin e tyre (si pushteti shekullar). Nga shekulli XI, deri në vitin 1339, zotërit e Gueldersit kryenin funksionin e kontit (Kontea e Gueldersit), pastaj të dukës.

Kontët

Dera e Vasenbergut

p. v. 1096–rr. 1129: Gerardi I
rr. 1129–rr. 1131: Gerardi II, i biri i Gerardit të I
rr. 1131–1182: Hendriku I, i biri i Gerardit të II
1182–1207: Otoni I, i biri i Hendrikut të I
1207–1229: Gerardi III, i biri i Otonit të I
1229–1271: Otoni II, i biri i Gerardit të III^[3]
1271–1318: Reginaldi I, i biri i Otonit të II
1318–1343: Reginaldi II, i biri i Reginaldit të I^[3]

Dukët

Dera e Vasenbergut

Gjatë sundimit të Reginaldit të II, Kontea e Gueldersit u ngrit në rangun e një dukati, me Vesenberg-Makanin.^[3]

1318–1343: Reginaldi II
- 1343–1344: Eleanora, gruaja e Reginaldit të II, regjentia e Reginaldit të III
1343–1361: Reginaldi III, i biri i Reginaldit të II dhe Eleanorës
1361–1371: Eduardi, i biri i Reginaldit të II dhe Eleanorës
1371: Reginaldi III, hera e dytë^[2]

Pas vdekjes së Reginaldit të III pa fëmijë, dy nga gjysmë-motrat e tij diskutuan pasimin e Dukatit të Gueldersit:^[3]

1371–1379 Matilda (v. v. 1384) dhe burri i saj, Johani II, konti i Blois (v. v. 1381)

1371–1379 Maria (v. v. 1397) dhe burri i saj, Uilliami II, duka i Jyliçit (v. v. 1393)^[3]

Dera e Jyliç-Hengebakut

1379–1402: Uilliami I, i biri i Marias dhe Uilliamit të II
1402–1423: Reginaldi IV, i biri i Marias dhe Uilliamit të II^[3]

Dera e Egmontit

- 1423–1436: Johani II, babai dhe regjenti i Arnoldit^[4]
1423–1465: Arnoldi, nipi i Reginaldit të IV, i biri i Johanit të II
1465–1471: Adolfi, i biri i Arnoldit
1471–1473: Arnoldi, hera e dytë^[4]

Arnoldi ia shiti Dukatin e Gueldersit Karlit të I, duka i Burgundisë, që u njoh nga perandori gjermaniko-romak, si duka i Gueldersit.^[4]^[5]

Dera e Burgundisë

1473–1477: Karli I^[5]
1477–1482: Maria, e bija e Karlit të I, gruaja e Maksimilianit të I^[5]^[6]

Dera Habsburge

1477–1482: Maksimiliani I, sundues jure uxoris
1482–1492: Filipi I, i biri i Maries dhe Maksimilianit të I^[6]

Dera e Egmondit

Familja e Egmondit nuk i braktisi pretendimet e saj ndaj Gueldersit dhe Karli II e pushtoi dukatin në vitin 1492. Si dukë, regjentja e tij ishte ëmta e tij, Katerina e Gueldersit. Karli qëndroi në pushtet me mbështetjen e mbretit francez.^[7]

1492–1538: Karli II, i biri i Adolfit

Në vitin 1528, Karli i Egmondit do të detyrohej nga Karli V me Traktatin e Gorkumit ta njihte Geldersin dhe Zutfenin si feude perandorake. Gjithashtu, në rast të një vdekjeje pa një pasues, ai u desh të pranonte që trashëgimia e tij ti kalonte Perandorisë. Megjithaë, në Traktatin e Fshehtë të Grunsvortit, në vitin 1534, ai ia kalonte trashëgiminë e tij mbretit të Francës, pas vdekjes së tij, në shkëmbim të një një pagese vjetore. Por Karli V e detyroi ta revokonte këtë marrëveshje të fundit në vitin 1536 me Traktatin e Graves dhe të konfirmonte Traktatin e Gorkumit.^[2]

Dera La Mark

Megjithë shtrëngesat e Karlit të V, Karli i Egmontit vijoi të përpiqej tia linte trashëgiminë e tij Francës. Zotërimet e tij e kundërshtuan me forcë këtë dhe në vitin 1538 e detyruan atë t’ia çedonte tokat të birit të dukës në fuqi të Dukateve të Bashkuara, Johanit të Jyliç-Kleves-Bergut. Po atë vit, Karli do të vdiste dhe Uilliami i Pasuri do të të bëhej duka i Gueldersit, megjithëse Karli V ishte kundër kësaj.^[2]

1538–1543: Uilliami II, i afërm i largët dhe pasues i Dera e Egmondit

I lidhur me Francën, Uilliami e mbajti postin për në kohë të gjatë. Megjithatë, në vitin 1543, vetë Karli V u paraqit në Rinin e Poshtëm, duke e detyruar Uilliamin t'ia çedonte Gueldersin atij në Traktatin e Venlos, më 7 shtator, gjë që e bashkoi përfundimisht me Holandat Burgundo-Habsburge.^[2]

Dera Habsburge

1543–1555: Karli III, i biri i Filipit të I

Perandori Karli V e bashkoi Gueldersin me Shtatëmbëdhjetë Provincat e Holandës Habsburge, në vitin 1549, sipas Sanksionit Pragmatik, duke i dhënë fund pavarsisë së tij.

1555–1598: Filipi II, i biri i Karlit të III^[2]

Kur Karli V abdikoi në vitin 1556 në favor të Filipit II, territoret e Qarkut Burgund i kaluan Kurorës Spanjolle. Në vitin 1581 tre zonat veriore të Gelderlandit u bashkuan me Bashkimin e Utrehtit, duke u bërë pjesë e Provincave të Bashkuara Holandeze me Aktin e Betimit, ndërsa vetëm Gueldersi i Sipërm mbeti pjesë e Holandës Spanjolle.^[2]

Me Traktatin e Utrehtit, që i dha fund Luftës së Pasimit Spanjoll në vitin 1713, Gueldersi i Sipërm Spanjoll u nda prapë midis Gueldersit Prusian (Geldern, Viersen, Horst, Venray), Provincave të Bashkuara Holandeze (Venlo, Montfort, Echt), Austrisë (kjo pjesë vijoi si dukat: Roermond, Niederkrüchten, Weert) dhe Dukati i Jyliçit (Erkelenz). Në vitin 1795, Gueldersi, u pushtua dhe u përfshi në Republikën e Parë Franceze, duke u ndarë midis departamenteve të Roer dhe Meuse-Inférieure. Por më vonë këto territore do të ndaheshin midis Belgjikës dhe Holandës.

Gueldersi në kulturën popullore

William Thatcher, karakteri kryesor në filmin e vitit 2001, A Knight's Tale, i luajtur nga Heath Ledger, pretendoi se ishte Sir Ulrich von Liechtenstein nga Gelderlandi, duke u shfaqur me prejardhje fisnike dhe duke u kualifikuar kështu për të marrë pjesë në turneun e duluftimeve kalorsiake.

Shiko edhe

Referime

↑ Ralf G. Jahn (2001). "Geldern und Frankreich". përmbledhur nga Johhanes Stinner; Karl-Heinz Tekath (red.). Herzogtum Gelderland (në gjermanisht). Vëll. 1. Gelre – Geldern – Gelderland. Geschichte und Kultur des Herzogtums Geldern. Geldern: Verlag des Historischen Vereins für Geldern und Umgegend. fq. 129–134.
1 2 3 4 5 6 7 Ralf G. Jahn. "Chronik der Grafschaft und des Herzogtum Geldern". përmbledhur nga Johannes Stinner; Karl-Heinz Tekath (red.). Herzogtum Gelderland (në gjermanisht). Vëll. 1. Gelre – Geldern – Gelderland. Geschichte und Kultur des Herzogtums Geldern. Geldern: Verlag des Historischen Vereins für Geldern und Umgegend. fq. 489–519. ISBN 978-392176031-4.
1 2 3 4 5 6 Ralf G. Jahn (2001). "Die Genealogie der Vögte, Grafen und Herzöge von Geldern". përmbledhur nga Johhanes Stinner; Karl-Heinz Tekath (red.). Herzogtum Gelderland (në gjermanisht). Vëll. 1. Gelre – Geldern – Gelderland. Geschichte und Kultur des Herzogtums Geldern. Geldern: Verlag des Historischen Vereins für Geldern und Umgegend. fq. 29–51. ISBN 978-392176031-4.
1 2 3 Lambert van Hout (2001). "Arnold von Egmond und die Erbfolge in Geldern". përmbledhur nga Johhanes Stinner; Karl-Heinz Tekath (red.). Herzogtum Gelderland (në gjermanisht). Vëll. 1. Gelre – Geldern – Gelderland. Geschichte und Kultur des Herzogtums Geldern. Geldern: Verlag des Historischen Vereins für Geldern und Umgegend. fq. 107–113. ISBN 978-392176031-4.
1 2 3 Petra Ehm (2001). "Der übermächtige Nachbar. Geldern und Burgund unter Philipp dem Guten und Karl dem Kühnen". përmbledhur nga Johhanes Stinner; Karl-Heinz Tekath (red.). Herzogtum Gelderland (në gjermanisht). Vëll. 1. Gelre – Geldern – Gelderland. Geschichte und Kultur des Herzogtums Geldern. Geldern: Verlag des Historischen Vereins für Geldern und Umgegend. fq. 135–138. ISBN 978-392176031-4.
1 2 Claudia Rotthoff-Kraus (2001). "Geldern und Habsburg zur Zeit Maximilians I. als Herzog von Burgund (1477–1492)". përmbledhur nga Johhanes Stinner; Karl-Heinz Tekath (red.). Herzogtum Gelderland (në gjermanisht). Vëll. 1. Gelre – Geldern – Gelderland. Geschichte und Kultur des Herzogtums Geldern. Geldern: Verlag des Historischen Vereins für Geldern und Umgegend. fq. 139–146. ISBN 978-392176031-4.
↑ Lambert van Hout (2001). "Herzog Arnold und seine Räte (1423–1465)". përmbledhur nga Johhanes Stinner; Karl-Heinz Tekath (red.). Herzogtum Gelderland (në gjermanisht). Vëll. 1. Gelre – Geldern – Gelderland. Geschichte und Kultur des Herzogtums Geldern. Geldern: Verlag des Historischen Vereins für Geldern und Umgegend. fq. 129–134. ISBN 978-392176031-4.

Lidhje të jashtme

Marek, Miroslav. "Geldern-Heinsberg" (në anglisht). Genealogy EU.
Marek, Miroslav. "House of Egmont" (në anglisht). Genealogy EU.
Map of Upper Guelders in 1789 – Northern Part Arkivuar 1 korrik 2006 tek Wayback Machine
Map of Upper Guelders in 1789 – Southern Part Arkivuar 24 shkurt 2021 tek Wayback Machine

[1] Ralf G. Jahn (2001). "Geldern und Frankreich". përmbledhur nga Johhanes Stinner; Karl-Heinz Tekath (red.). Herzogtum Gelderland (në gjermanisht). Vëll. 1. Gelre – Geldern – Gelderland. Geschichte und Kultur des Herzogtums Geldern. Geldern: Verlag des Historischen Vereins für Geldern und Umgegend. fq. 129–134.

[Chronik-2] 1 2 3 4 5 6 7 Ralf G. Jahn. "Chronik der Grafschaft und des Herzogtum Geldern". përmbledhur nga Johannes Stinner; Karl-Heinz Tekath (red.). Herzogtum Gelderland (në gjermanisht). Vëll. 1. Gelre – Geldern – Gelderland. Geschichte und Kultur des Herzogtums Geldern. Geldern: Verlag des Historischen Vereins für Geldern und Umgegend. fq. 489–519. ISBN 978-392176031-4.

[genealogie-3] 1 2 3 4 5 6 Ralf G. Jahn (2001). "Die Genealogie der Vögte, Grafen und Herzöge von Geldern". përmbledhur nga Johhanes Stinner; Karl-Heinz Tekath (red.). Herzogtum Gelderland (në gjermanisht). Vëll. 1. Gelre – Geldern – Gelderland. Geschichte und Kultur des Herzogtums Geldern. Geldern: Verlag des Historischen Vereins für Geldern und Umgegend. fq. 29–51. ISBN 978-392176031-4.

[Egmond-4] 1 2 3 Lambert van Hout (2001). "Arnold von Egmond und die Erbfolge in Geldern". përmbledhur nga Johhanes Stinner; Karl-Heinz Tekath (red.). Herzogtum Gelderland (në gjermanisht). Vëll. 1. Gelre – Geldern – Gelderland. Geschichte und Kultur des Herzogtums Geldern. Geldern: Verlag des Historischen Vereins für Geldern und Umgegend. fq. 107–113. ISBN 978-392176031-4.

[Burgund-5] 1 2 3 Petra Ehm (2001). "Der übermächtige Nachbar. Geldern und Burgund unter Philipp dem Guten und Karl dem Kühnen". përmbledhur nga Johhanes Stinner; Karl-Heinz Tekath (red.). Herzogtum Gelderland (në gjermanisht). Vëll. 1. Gelre – Geldern – Gelderland. Geschichte und Kultur des Herzogtums Geldern. Geldern: Verlag des Historischen Vereins für Geldern und Umgegend. fq. 135–138. ISBN 978-392176031-4.

[Habsburg-6] 1 2 Claudia Rotthoff-Kraus (2001). "Geldern und Habsburg zur Zeit Maximilians I. als Herzog von Burgund (1477–1492)". përmbledhur nga Johhanes Stinner; Karl-Heinz Tekath (red.). Herzogtum Gelderland (në gjermanisht). Vëll. 1. Gelre – Geldern – Gelderland. Geschichte und Kultur des Herzogtums Geldern. Geldern: Verlag des Historischen Vereins für Geldern und Umgegend. fq. 139–146. ISBN 978-392176031-4.

[7] Lambert van Hout (2001). "Herzog Arnold und seine Räte (1423–1465)". përmbledhur nga Johhanes Stinner; Karl-Heinz Tekath (red.). Herzogtum Gelderland (në gjermanisht). Vëll. 1. Gelre – Geldern – Gelderland. Geschichte und Kultur des Herzogtums Geldern. Geldern: Verlag des Historischen Vereins für Geldern und Umgegend. fq. 129–134. ISBN 978-392176031-4.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]