Kroacia

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Republika e Kroacisë
Republika Hrvatska
Flag of Croatia.svg Coat of arms of Croatia.svg
Flamuri i Kroacisë Stema e Kroacisë
Vendndodhja e Kroacisë
Vendndodhja e Kroacisë   (e gjelbër e errët)

–  në Europë   (e gjelbër & gri e errët)
–  në Bashkimin Europian   (e gjelbër)

Himni Kombëtar Lijepa naša domovino (Atdhey ynë i bukur)
Kryeqyteti Zagrebi
Gjuha zyrtare Kroatisht
Pavarësia 25 qershor 1991
Anëtarësimi në OKB 22 maj 1992
Forma e qeverisjes Republikë Parlamentare
President Kolinda Grabar-Kitarović
Kryeministër Zoran Milanović
Sipërfaqja
– totale
– % ujë
Vëndi i 126-të
56.594 km²
1,09
Popullsia (2011)
– totale
– dendësia
Vëndi i 128-të
4.284.889 banorë
75,8 banorë/km²
PBB (2015)
 PBB për banor
59,911 miliard dollarë
13.994 dollarë
Monedha Kuna (HRK)
Zona kohore
– zakonisht
– në verë

UTC+1
UTC+2
Prefiksi telefonik +385
Kodi i internetit .hr
Kodi ISO 3166-1 HR

Kroacia (kroatisht: Hrvatska), zyrtarisht Republika e Kroacisë (kroatisht:Republika Hrvatska), është një shtet sovran në jug të pjesës qendrore të Europës, buzë Detit Adriatik. Kroacia ka qenë një nga republikat e ish Jugosllavisë e quajtur Republika Socialiste e Kroacisë. Kryeqyteti i Kroacisë dhe qyteti më i madh i saj është Zagrebi. Kroacia është anëtare, e BE-së.

Në Republikën e Kroacisë janë të njohur në veri rajoni kroat dhe në jug rajoni dalmatin në të cilën ndodhet edhe qyteti arbëresh Zara dhe disa venbanime tjera të banuara nga arbëreshët apo nën ndikimin e kulturës së tyre.

Gjeografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Parku Kombëtar i Liqeneve të Plitvicës
Harta e Kroacisë

Kroacia ndodhet në Europën Qendrore dhe Juglindore, dhe kufizohet nga Hungaria në verilindje, Serbia në lindje, Bosnja dhe Hercegovina në juglindje, Mali i Zi në juglindje, Deti Adriatik në jugperëndim dhe Sllovenia në veriperëndim. Ajo shtrihet kryesisht midis gjerësive gjeografike veriore 42° dhe 47° dhe gjatësive gjeografike lindore 13° dhe 20°. Një pjesë e territorit në skajin më jugor përreth Dubrovnikut është një eksklave praktike lidhur me pjesën tjetër të vendit nëpërmjet detit, por e ndarë nga pjesa tjetër e vendit nga një rrip të shkurtër vije bregdetare që i përket Bosnje dhe Hercegovinës rreth qytetit Neum.[1] Territori mbulon 56.594 km². Lartësia shkon nga malet e Alpeve Dinarike me pikën më të lartë majën Dinara në 1.831 metra pranë kufirit me Bosnjën dhe Hercegovinën në jug tek brigjet e detit Adriatik, të cilat përbëjnë të gjithë kufirin e saj jugperëndimor. Kroacia ishullore përbëhet nga mbi një mijë ishuj të ndryshëm në madhësi, 48 prej të cilëve janë të banuara në mënyrë të përhershme. Ishujt më të mëdhenj janë Cres dhe Kërk, secili prej të cilëve ka një sipërfaqe prej rreth 405 kilometra katrorë. Pjesët kodrinore veriore të Hrvatsko Zagorje dhe fushat e sheshta të Sllavonisë në lindje (e cila është pjesë e Pellgut Panonian) janë përshkuar nga lumenjtë kryesorë të tillë si Sava, Drava, Kupa dhe Danubi. Danubi, lumi i dytë më i gjatë i Evropës, kalon nëpër qytetin e Vukovarit në pjesën më lindore dhe formon një pjesë të kufirit me Serbinë. Në rajonet qendrore dhe jugore pranë bregdetit Adriatik dhe ishujve përbëhet nga malet e ulëta dhe me pyje. Burimet natyrore që gjenden në vend në sasi të konsiderueshme të mjaftueshme për prodhim përfshijnë naftë, qymyr, boksite, mineral me përmbajtje të ulët hekuri, kalcium, gips, asfalt natyral, silic, argjil, kripë dhe energji ujore. Topografia karstike përbën rreth gjysmën e Kroacisë dhe është veçanërisht e theksuar në Alpet Dinarike. Ka një numër shpellash të thella në Kroaci, 49 nga të cilat janë më të thella se 250m, 14 prej tyre të thella se 500m dhe tre më të thella se 1.000m. Liqenet më të famshme të Kroacisë janë liqenet e Plitvicës, një sistem i 16 liqeneve me ujëvarat që lidhin ata nëpër dolomite dhe kaskada gelqerore. Liqenet janë të njohur për ngjyrat e tyre të dallueshme, duke filluar nga ngjyra mente, gri ose blu.

Ekonomia[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Ekonomia e Kroacisë.

Zhvillimin ekonomik të Kroacisë një kohë të gjatë e ka përcaktuar bujqësia. Mungesa e lëndëve djegëse dhe e lëndëve të para për industri,n në një anë dhe procesi i vonuar industrial, nga ana, e kanë përcaktuar profilin agrar. Fazën e parë të industrializimit e shënoi në periudhën pas Luftës së Parë Botërore, por kthesën më të madhe në afirmimin e saj e shënoi pas luftës së dytë botërore. Megjithëse një kohë të gjatë numri i të inkuadruarve në bujqësi ka qenë i madh, prapëseprapë industria me të ardhura më të mëdha kombëtare është dega më e rëndësishme e ekonomisë. Vetëm ajo realizon një të katërtën, bujqësia përgjysmë më pak se industria e veprimtaritë terciare dhe kuaternare rreth 63% e të të ardhurave të përgjithshme ekonomike. Prandaj, themi se Kroacia është shtet industialo-agrar.

Industria[redakto | redakto tekstin burimor]

Kroacia e ka te zhvilluar indutrine mekanike dhe te makinave ne Zagreb,Karllovac,Vinkovac,Zare,te makinave bujqesore ne Osijek,Zare,Split,ndertimin e anijeve(Rijeke,Pulë(Split),elektroindustrine ne Zagreb,industrine kimike ne Zagreb,Osijek,Split,industrine e drurit(Varazhdin,Karllovac,Osijek,Rijek),te lekure-kepuceve(Borovo,Karllovac,Zagreb,Varazzhdin),tekstile(ne Pulë,Rijekë,Zarë,Vukovar,Karllovac etj..)pastaj industrine ushqimore ne shumë qendra te Kroacisë,sidomos ne qytetet e Sllovanisë.Industria e dikurshme nuk ia doli te aktivizohet dhe te privatizohet ne terësi,ajo duhet t'u pershtatet rrethanave te reja ekonomike dhe politike.

Bujqësia[redakto | redakto tekstin burimor]

Kroacia ka bujqësi të zhvilluar, sidomos në Sllavoni, ku gjendet fondi më i madh i tokave të plleshme. Në këtë regjion kultivohen drithërat, bimët industriale ( panxhari dhe lulja e diellit), në Dalmaci pemët mesdhetare , hardhia dhe perimet. Blegtoria është ezhvilluar mirë , në veri mbahen gjedhat dhe derrat, në male delet. Pyjet mbulojnë 37 % të sipërfaqeve dhe kanë rëndësi për zhvillimin e industrisë së drurit. dhe letrës.

Turizmi[redakto | redakto tekstin burimor]

Ka rendesi te madhe per ekonomin e Kroacise e sidomos per Dalmacine. Pergjate bregdetit jane ndertuar shume hotele reprezentive,vila pushimi ,terrene sportive dhe objekte te tjera percjellese per turiste te huaj. Qytetet bregdetare kane shume motive hostorike e kulturore,sidomos dubrovikun e spliti.qytetet e tjera me te njohura jane:Karlloovaci,Sisaku,Varazhdini,Osijeku,Sllavonski Brodi,Vukovari etj.

Demografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Lëvizja e popullsisë
Demografia
Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Demografia e Kroacisë.

Kroacia shtrihet në sipërfaqe 56.538 km2, ka rreth 4,5 milion banorë. Me 80 bnaorë nëkm2 është ndër shtetet me dendësi më të vogël në republikat e ish Jugosllavisë. Kroatët bëjnë elementin kryesor me 90%, serbët me 4,4%, shqiptarët me 1,3 %, hungarezët me 0,5%, sllovenët me 0,5 dhe të tjerët me 8,1 5. Në vitin 1953 Kroacia kishte 3,9 milion banorë. Për qdo vjet numri i popullsisë në Kroaci është rritur 600.000 banorë ose mesatarisht çdo vjet nga 13 000 banorë. Në vitin 1997 shkalla e lindshmërisë ishte 11,5‰ dhe ajo e vdekshmërisë 11,5‰. Sipas kësaj në atë vit nuk ka pasur shtim natyror të popullsisë. Në strukturën e saj pjesëmarrja e popullsisë urbane ishte 64%.

Në Kroaci përveq pakicave tjera si serb, humgarez dhe boshnjak, jetojnë edhe 15.082 shqiptarë ose 0,34% e popullsisë së përgjthshme të Kroacisë.

Njësitë administrative[redakto | redakto tekstin burimor]

Kroacia ndahet në 20 njësi administrative të quajtura zhupanje (org.županije) dhe një qytet me një statut të tillë.

Njësit administrative në Kroaci
  1. Zagrebačka
  2. Krapinsko-zagorska
  3. Sisačko-moslavačka
  4. Karlovačka
  5. Varaždinska
  6. Koprivničko-križevačka
  7. Bjelovarsko-bilogorska
  8. Primorsko-goranska
  9. Ličko-senjska
  10. Virovitičko-podravska
  11. Požeško-slavonska
  12. Brodsko-posavska
  13. Zadarska
  14. Osječko-baranjska
  15. Šibensko-kninska
  16. Vukovarsko-srijemska
  17. Splitsko-dalmatinska
  18. Istarska
  19. Dubrovačko-neretvanska
  20. Međimurska
  21. Grad Zagreb*
Pmaje e një ore mësimore për Kroacinë

Kultura[redakto | redakto tekstin burimor]

Për kultivimin e kulturës së Kroacisë japin ndihmesë edhe disa lloje të organizimit e manifestimeve shqiptare. Kështu janë të njohur "Union i Bashkësish Shqiptare" me qendër në Zagreb që ka nxjerr edhe gazetën "Informatori"; Shoqëria e Femrave Shqiptare "Drita" që ka organizuar tribunalin "Femra Shqiptare" si dhe "ditët e kulturës shqiptare"; Bashkësia Shqiptarëve të Zagrebit dhe Zhupanës së Zagrebit; Bashkësia Shqiptare e Zhupanës Primorsko-Goranskës në Rijek që ka organizuar disa manifestime si ai "ditëve të kulturës shqiptare" më 24 - 28 nëntor 2006; Bashkësia Shqiptare e Zhupanës së Osjek- Baranje e njohur për manifestimin kushtuar Nënë Terezës më 26 gusht 2006; Bashkësia Shqiptare e Zhupanës Split-Dalmaci e themeluar më 09 shtator 2004; Shoqëria Kulturore Artistike "Shota" me qendër në Rijek; "Shkëndija" me qendër në Zagreb që përkujdeset për shfaqjet folkloristike e të dramës dhe literaturës shqiptare; Bashkësia Shqiptare e Zhupanës së Istrës me qendër në Pulë; Klubi i Femrave Shqiptare "Mbretëresha Teuta" që publikon revistën "Iliria" 4-5 herë në dy muaj.[2] etj.

  • Telekomunikacioni
  • Transporti
  • Ushtria
  • Pushime

Burimi i të dhënave[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ 2010 – Libri vjetor i Statistikave i Republikës së Kroacisë (PDF). Byroja Kroate e Statistikave (Dhjetor 2010). Vizituar në 7 tetor 2011.
  2. ^ Vendimi për pakicat nacionale në kroaci - 2006 - në internet prill 2007

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

 Commons: Kroacia – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale

Lidhje tjera[redakto | redakto tekstin burimor]