Kryengritja e Resnjës

Kryengritja e Resnjës ishte një lëvizje e armatosur që shpërtheu në korrik të vitit 1908 në Resnje, në kuadër të zhvillimeve politike që çuan në Revolucionin Xhonturk dhe rikthimin e Kushtetutës Osmane. Kryengritja u udhëhoq nga Ahmet Njazi bej Resnja (1873–1913), oficer i ushtrisë osmane me origjinë shqiptare, i cili u shkëput nga garnizoni me njësi ushtarake dhe u hodh në malet përreth qytetit, duke nisur rezistencën kundër regjimit absolutist të sulltan Abdyl Hamidit II. Qëllimi kryesor i saj ishte rivendosja e rendit kushtetues të vitit 1876 dhe vendosja e një sistemi parlamentar brenda Perandorisë Osmane. Lëvizja mori shpejt përmasa më të gjera, duke përfshirë jo vetëm ushtarë dhe oficerë, por edhe popullsinë myslimane e të krishterë të zonës. Brenda një kohe të shkurtër, ajo u përhap në qytete të tjera të Rumelisë, si Manastiri, Ohri, Struga e Dibra, duke u bërë një faktor i rëndësishëm në destabilizimin e pushtetit absolutist.

Ngjarjet e Resnjës u zhvilluan paralelisht me Kuvendin e Ferizajt, i cili mblodhi në korrik 1908 qindra përfaqësues shqiptarë për të përcaktuar qëndrimin e tyre ndaj regjimit të ri. Nëse kryengritja e udhëhequr nga Nijazi Beu përshpejtoi rikthimin e Kushtetutës përmes presionit ushtarak, Kuvendi i Ferizajt artikuloi kërkesat politike e kulturore të shqiptarëve, si përdorimi i gjuhës shqipe në shkolla dhe administratë, hapja e shkollave kombëtare dhe bashkimi i vilajeteve shqiptare. Të dy proceset u plotësuan reciprokisht, duke treguar se shqiptarët nuk ishin vetëm pjesë aktive e ndryshimeve osmane, por edhe faktorë që i orientuan ato drejt interesave të tyre kombëtare.

Kryengritja e Resnjës konsiderohet një nga momentet vendimtare që përshpejtoi ngjarjet e korrikut 1908, kur sulltan Abdyl Hamidi II u detyrua të rikthente Kushtetutën. Roli i Nijazi Beut dhe i grupeve shqiptare në këtë proces është vlerësuar si i rëndësishëm në suksesin e Revolucionit Xhonturk, ndërsa lidhja e saj me Kuvendin e Ferizajt dëshmon se vitit 1908 i përkasin disa akte të ndërthurura që shënuan fillimin e një epoke të re politike si për Perandorinë Osmane, ashtu edhe për lëvizjen kombëtare shqiptare.