Kryengritja tibetiane e vitit 1959

Kryengritja tibetiane e vitit 1959
Kryengritja tibetiane e vitit 1959
Traditional Chinese	1959年西藏起義
Simplified Chinese	1959年西藏起义
Hanyu Pinyin
Transcriptions
Standard Mandarin
Hanyu Pinyin	1959 nián Xīzàng qǐyì
1959 Tibetan armed rebellion
Traditional Chinese	1959年西藏武裝叛亂
Simplified Chinese	1959年西藏武装叛乱
Hanyu Pinyin
Transcriptions
Standard Mandarin
Hanyu Pinyin	1959 nián Xīzàng wǔzhuāng pànluàn
1959 Tibetan anti-riot movement
Traditional Chinese	1959年西藏抗暴運動
Simplified Chinese	1959年西藏抗暴运动
Hanyu Pinyin
Transcriptions
Standard Mandarin
Hanyu Pinyin	1959 nián Xīzàng kàngbào yùndòng
1959 Tibetan unrests
Traditional Chinese	1959年藏區騷亂
Simplified Chinese	1959年藏区骚乱
Hanyu Pinyin
Transcriptions
Standard Mandarin
Hanyu Pinyin	1959 nián Zàngqū sāoluàn

1959 Tibetan uprising
	Pjesë e the Cold War
	; Tsarong Dazang Dramdul and several Tibetan monks captured by the PLA during the uprising
Data	10–23 March 1959
Vendi	Lhasa, Tibet Area, China
Rezultati	Uprising suppressed Abolition of the Kashag; Tibetan diaspora Flight of the 14th Dalai Lama to India; ;
Ndërluftuesit
Stampa:Country data Tibet (1912–1951) Tibetan and Khampa protesters and guerrillas Remnants of the Tibetan Army; Simultaneous rebellion in Kham and Amdo: Chushi Gangdruk; Supported by:; Republic of China; United States (CIA); India (diplomatic);	People's Republic of China People's Liberation Army;
Komandantët dhe udhëheqësit
Several leaders	Tan Guansan
Viktimat dhe humbjet
85,000–87,000 casualties (TGIE claim)	2,000 killed

Kryengritja tibetiane e vitit 1959 ose kryengritja e Lhasës filloi më 10 mars 1959 si një seri protestash në kryeqytetin tibetian të Lhasës, të nxitura nga frika se qeveria kineze planifikonte të arrestonte Dalai Lamën. Gjatë dhjetë ditëve të ardhshme, demonstratat evoluan nga shprehje mbështetjeje për Dalai Lamën e 14-të në kërkesa për pavarësi dhe përmbysjen e aneksimit kinez të Tibetit në vitin 1951. Pasi protestuesit morën armë, Ushtria Çlirimtare Popullore Kineze (PLA) bombardoi protestuesit në pallatin veror të Dalai Lamës dhe vendosi tanke për të shtypur demonstratat. Luftimet e përgjakshme vazhduan për tre ditët e ardhshme, ndërsa Dalai Lama iku në Indi. Mijëra tibetianë u vranë gjatë kryengritjes së vitit 1959, por numri i saktë është i diskutueshëm.

CIA ofroi mbështetje të gjerë për kryengritjen, duke përfshirë trajnimin për luftëtarët tibetianë, ndihmë logjistike përmes kampeve të bazuara në Nepal dhe organizimin e disa misioneve ajrore të furnizimit. Më herët në vitin 1956, konflikti i armatosur midis guerilëve tibetianë dhe PLA-së filloi në rajonet Kham dhe Amdo, të cilat i ishin nënshtruar reformës socialiste. Lufta guerile u përhap më vonë në zona të tjera të Tibetit dhe zgjati deri në vitin 1962. Disa e konsiderojnë Incidentin Xunhua në vitin 1958 si një pararendës të kryengritjes tibetiane.^[2]

Përvjetori i 10 marsit i kryengritjes festohet nga tibetianët në mërgim si Dita e Kryengritjes Tibetiane dhe Dita e Kryengritjes së Grave. Më 19 janar 2009, legjislatura e kontrolluar nga Kina e Kinës në Rajonin Autonom të Tibetit zgjodhi 28 marsin si përvjetorin kombëtar të Ditës së Çlirimit të Serfëve. Tibetologu amerikan Warren W. Smith Jr. e përshkruan këtë veprim si një festë "kundërpropagandë" pas trazirave të 10 marsit 2008 në Tibet.^[3]

Shiko edhe

Aneksimi i Tibetit nga Kina

Referime

↑ A simultaneous rebellion occurred in Kham and Amdo

Gabim citimi: Etiketat <ref> ekzistojnë për një grup të quajtur "lower-alpha", por nuk u gjet etiketa korresponduese <references group="lower-alpha"/>

↑ Van Schaik 2013, f. 234: "Meanwhile, the crowd outside the Norbulingka was beginning to appoint representatives and a leadership was emerging, drawn from the ordinary people rather than the aristocracy. Sixty of these representatives were invited inside, and the Dalai Lama’s message was relayed to them."
↑ Li, Jianglin (10 tetor 2016). Tibet in Agony: Lhasa 1959 (në anglisht). Harvard University Press. ISBN 978-0-674-97370-1.
↑ "Warren Smith on "SERF EMANCIPATION DAY"" (në anglishte amerikane). 20 mars 2009. Marrë më 22 gusht 2025.

[1] A simultaneous rebellion occurred in Kham and Amdo

[2] Van Schaik 2013, f. 234: "Meanwhile, the crowd outside the Norbulingka was beginning to appoint representatives and a leadership was emerging, drawn from the ordinary people rather than the aristocracy. Sixty of these representatives were invited inside, and the Dalai Lama’s message was relayed to them."

[3] Li, Jianglin (10 tetor 2016). Tibet in Agony: Lhasa 1959 (në anglisht). Harvard University Press. ISBN 978-0-674-97370-1.

[4] "Warren Smith on "SERF EMANCIPATION DAY"" (në anglishte amerikane). 20 mars 2009. Marrë më 22 gusht 2025.

[a]

[1]

[2]

[3]