Shko te përmbajtja

Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Harta e Vendeve të Ulta mes v. 1566 dhe 1648. Territoret me blu ishin toka kishtare, jo pjesë e Holandës Habsburge (Shtatëmbëdhjetë Provincat).

Kjo është një listë e stadtholderve (stadhouders, Statthalter) ose guvernorëve (gouverneurs) në Vendet e Ulëta, ose rajonin historik holandik. Kjo përfshin të gjitha territoret në Vendet e Ulëta që zotëroheshin nga Dera Habsburge në shekullin e XV dhe të XVI dhe ishin politikisht të bashkuara si Holanda Habsburge, atëherë të njohura si "Shtatëmbëdhjetë Provincat". Ato përfshinin edhe territore jo-habsburge, si Princ-Peshkopata e Liezhit (deri në vitin 1794), Abacinë Princërore të Stavelot-Malmedsë (der në vitin 1794), Princ-Peshkopatën e Kambresit dhe Qytetin Perandorak të Kambrait (deri në vitin 1678), Principatën e Sedanit (deri në vitin 1651), Dukatin e Builjonit (deri në vitin 1795) dhe Dukatin e Jyliçit (deri në vitin 1795).

Sfondi

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Stadtholderët ose governorët caktoheshin nga rangjet e fisnikërisë së lartë dhe vepronin si përfaqësues të një monarku, si dukët e Burgundisë, Saksonisë dhe Gueldersit, mbretërit e Spanjës, ose arkidukët e Austrisë. Gjatë Luftës Tetëdhjetë Vjeçare, shtetet(e përgjithshme) të provincave[Shpjeg 1] që u rrebeluan kundër kurorës spanjolle, nisën të caktonin stadtholerët e vetë, duke krijuar një marrëdhënie simbiotike midis shteteve dhe stadtholderve në atë që do të bëhej Republika Holandeze. Përgjatë luftës, disa zona kishin dy stadtholderë: ata të caktuar nga Hapsburgët dhe ata të caktuar nga shtetet në revoltë.

Sipas kontesë, dukatit dhe zotërimit

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kontea e Artois

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kontea e Artois (Artesië) ishte një provincë e Francës, e mbajtur nga dukët e Burgundisë nga viti 1384, deri në vitin 1477/82 dhe një shtet i Perandorisë Gjermaniko-Romake nga viti 1493, deri në vitin 1659. Nëpërmjet Traktatit Burgund të 1548-ës, ajo u bë pjesë e Holandës Habsburge (Shtatëmbëdhjetë Provincat) deri në vitin 1659, kur u ripërfshi në Mbretërinë e Francës.

Në shërbim të Habsburgëve:

  • 1500–1504: Engelberti II i Nasaut, konti i Nasau-Bredës[1]
  • 1506–1513: Jacob II van Luxemburg, zoti i Fienesit[1]
  • 15??–1524: Ferri van Croÿ, zoti i Roeulx-it
  • 1524–1553: Adrian van Croÿ, konti i Roeulx[2]
  • 1553–1558: Pontus van Lalaing, zoti i Bugnicourt-it[3]
  • 1559–1568: Lamoral, konti i Egmontit, princi i Gavresë[4]
  • 1568–1571: asnjë (?)
  • 1571–1578?: Ferdinandi i Lanojit, duka i Bojanos
  • 1578–1579: Gilles van Berlaymont, zoti i Hierges
  • 1579–1597?: Florent de Berlaymont, konti i Lalaingut dhe Berlajmontit
  • 1597–1610: Karli III van Croÿ, princi i Chimay-it
  • 1610–1624: Lamoral, princi i Ligne-së

Dukati i Brabantit

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Dukati i Brabantit nuk kishte stadtholder, pasi këtë rajon e administronte drejtpërdrejtë guvernatori i përgjithshëm nga Brukseli. Uilliami i Oranzhit në një kohë propozoi të caktohej një lloj stadtholderi (ai e quajti atë superintendent) për të qenë i aftë ti bënte shtetet e Brabantit ti bindeshin, pasi pa stadtholder, shtetet (d.m.th. parlamenti) mund të vepronin në mënyrë tepër të pavarur. Ai pretendoi se vetë do të ishte një kandidat i mirë për postin. Megjithatë, propozimi i tij u hodh poshtë nga Antoine Perrenot de Granvelle.[5] Me hyrjen e Uilliamit të Oranzhit në Bruksel në shtator 1577, Oranzhi mori titullin mesjetar ruwaard nga shtetet e Brabantit, të cilat formuan një stadtholderat, por me vlerë kryesiht simbolike.

Princ-Peshkopata e Kambrait

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Megjithëse Princ-Peshkopata e Kambrait (Kamerijk) ose Cambrésis, nuk ishte formalisht pjesë e Holandës Habsburge, por ishte sovrane dhe drejtpërdrejtë nën drejtimin e perandorit, perandori ishte gjithmonë nga Dera Habsburge dhe qyteti i Kambrait kishte qenë një garnizon spanjoll pas pushtimit të tij në vitin 1543. Habsburgët Spanjollë, në këtë mënyrë caktonin guvernatorë (stadtholderë) mbi Kambrain, që nuk i jepnin llogari princ-peshkopit që qëndronte në Le Cateau-Cambrésis.

Në shërbim të Habsburgëve
  • 1566–1574: Filipi i Noircarmes[6][7]
  • 1574–1576: Filipi i Récourt-it, baroni i Likes (Liques), viskonti i Lensit. I zënë rob dhe rrëzuar nga Baudouin de Gavre në vitin 1576.[8][7]
Në shërbim të shteteve të përgjithshme
Në shërbim të Francës
  • 1594–1595: Jean de Moltluc, zoti Balagny-t (në emër të mbretit të Francës)[11]
  • 1595: Rrethimi i Kambrait (1595), Balagny kapitulloi më 9 tetor 1595 dhe qyteti ra në duart e spanjollëve.[11]
Në shërbim të Habsburgëve
  • 1617–1630: Carlos Coloma, më parë guvernator i Rusiljonit (1600–1611) dhe mëkëmbës mbret i Majorkës (1611–1617)
  • 1630–16??: Juan Carlos de Guzman, markez i Fuentès[12]
  • Rrethimi i Kambrait (1677): Forcat Franceze morën kontrollin e Kambrait. Nëpërmjet Traktatit të Nijmengenit në 1678–9, Franca aneksoi Kambresin.
Në shërbim të Francës
  • 168?–168?: François de Montbion[13]
  • 1741–1750?: Lodewijk Pieter Engelbert van der Marck[14]

Kontea e Drenthes

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Në shërbim të Habsburgëve
  • 1536–1540: Georg Schenck van Toutenburg
  • 1540–1548: Maximiliaan van Egmond
  • 1549–1568: Jean de Ligne, konti i Arenbergut
  • 1568–1572: Charles de Brimeu, konti i Megenit
  • 1572–1574: Gillis van Berlaymont
  • 1574–1576: Caspar de Robles, zoti i Billit
  • 1576–1580: asnjë; provinca nën kontrollin e shteteve të përgjithshme
  • 1580–1581: George de Lalaing, konti i Renenbergut
  • 1581–1594: Francisco Verdugo
  • 1595–1618: Frederik van den Bergh, vetëm nominalisht
Në shërbim të shteteve të përgjithshme (parlamenti i përgj.)

Kontea e Flandrës

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Në shërbim të Habsburgëve
  • 1490–1506: Engelberti II i Nasaut, konti i Nasau-Bredës
  • 1506–1513: Jacob II van Luxemburg, zoti i Fiennes[1]
  • 1513–1517: ?
  • 1517–1532: Jacob II van Luxemburg, zoti i Fiennes[1]
  • 1532–1540: Periudhë pa stadtholder (posti u pezullua përkohësisht për shkak të shqetësimeve të pushtetit politik)[17]
  • 1540–1553: Adrian van Croÿ, konti i Roeulx
  • 1553–1558: Pontus van Lalaing, zoti i Bugnicourt-it[3]
  • 1559–1568: Lamoral, konti i Egmontit, princi i Gavresë[4]
  • 1568–1572: asnjë (?)[Shpjeg 3]
  • 1572–1577: Jean de Croÿ, konti i Rœulx
  • 1577–1584: asnjë (?); provinca nën kontrollin e shteteve të përgjithshëm (Republika Kalviniste e Gentit)

Në shërbim të shteteve të përgjithshme:

  • 1577: Filipi III de Croÿ, duka i Aarschot-it
  • 1577–1583: asnjë (?); provinca nën kontrollin e shteteve të përgjithshme (Republika Kalviniste e Gentit)
  • 1583–1584: Karli III de Croÿ, princi i Çimajit, duka i Aarschot-it

Zotërimi i Frizisë

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Zotërimi i Groningenit

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  • 1519–1522: Cristoffel van Meurs
  • 1522–1530: Jasper van Marwijck
  • 1530–1536: Karli i Gueldersit
  • 1536: Ludolf Coenders
  • 1536–1540: Georg Schenck van Toutenburg
  • 1540–1548: Maximiliaan van Egmond
  • 1549–1568: Jean de Ligne, duka i Arembergut
  • 1568–1572: Karl de Brimeu
  • 1572–1574: Gillis van Berlaymont
  • 1574–1576: Caspar de Robles
  • 1576–1581: George de Lalaing, konti i Renenbergut
  • 1581–1594: Francisco Verdugo
  • 1594–1620: Uilliam Lodevijk, konti i Nasau-Dillenburgut
  • 1620–1625: Maurisi, princi i Oranzhit
  • 1625–1632: Ernest Kasimiri I i Nasau-Dietzit
  • 1632–1640: Hendrik Kasimiri I i Nasau-Dietzit
  • 1640–1647: Frederik Hendriku, princi i Oranzhit
  • 1647–1650: Uilliami II, princi i Oranzhit
  • 1650–1664: Uilliam Frederiku i Nasau-Dietzit
  • 1664–1673: Albertine Agnes e Nasaut, regjente për Hendrik Kasimirin II
  • 1664–1696: Hendrik Kasimiri II i Nasau-Dietzit
  • 1696–1707: Henriette Amalia von Anhalt, regjente për Jan Uillem Frizon
  • 1696–1711: Jan Uillem Frizo, princi i Oranzhit
  • 1711–1729: Marie Louise von Hessen-Kassel, regjente për Uilliamin IV
  • 1711–1747: Uilliami IV, princi i Oranzhit

Dukati i Gueldersit

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Gueldersi i Sipërm

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kontea e Hainautit

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Vendet e Ulëta në v. 1560.
  Princ-Peshkopata e Liezhit
  Principata e Stavelot-Malmedisë
  Princ-Peshkopata e Kambrezis

Kontea e Hollandës, Zelandës dhe Utrehtit

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Stadtholderati i Hollandës dhe Zelandës ka qenë gjithmonë i bashkuar. Meqë posti u krijua në vitin 1528, stadtholderi i Utrehtit ka qenë i njëjtë si ai i Hollandës, me një përjashtim. Në vitin 1572, Uilliami i Oranzhit u zgjodh si stadtholder, megjithëse Filipi II kishte caktuar një tjetër.

Gjatë periudhës së parë pa stadtholder, provincat e Hollandës, Zelandës dhe Utrehtit u qeverisën nga shtetet (parlamentet) e tyre, të lira nga ndërhyrja autokratike. Periudha e dytë pa stadtholder në Holland përfundoi kur stadtholderi frizian u bë stadtholder i trashëgueshëm për të gjitha provincat e Republikës Holandeze.

Dukati i Jyliçit

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Vetëm mbi Dukatin e Jyliçit nuk u caktua kurrë një stadtholder habsburg, kur ai vend u pushtua në vitin 1543 në fund të Luftërave të Gueldersit. Megjithatë, shpejtë u bë e qartë se Jyliçi nuk do të bëhej pjesë e Holandës Habsburge, por do të mbetej në zotërimin e Derës së La Marck-ut. Stadtholderati u shfuqizua po atë vit.

  • 1543: Filip de Lalaing, konti i II-të i Hogstratenit

Dukati i Luksemburgut

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  • 1451–1475: Antoine I de Croÿ
  • ? –1511: Filipi I de Croÿ
  • 1545–1552: Peter Ernsti I von Mansfeld-Vorderort
  • 1552–1555: Maarten van Rossum
  • 1556–1558: Karl de Brimeu
  • 1559–1604: Peter Ernsti I von Mansfeld-Vorderort (hera e dytë)
  • 1604–1626: Florent de Berlaymont
  • 1648–1650: Filip Fransua de Croy, duka i Havresë
  • 1654–1675: Filip d'Arenberg
  • 1675–16?: Jan Karel de Landas (i komanduar)
  • 1680–1684: Ernest Alexandre Dominique d’Arenberg
  • 1684–1686: Henri de Lambert
  • 1686–1687: Louis-François de Boufflers
  • 1687–1690: Nicolas Catinat
  • 1697–1713: Jean-Frédéric d'Autel
  • 1727–1734: Franz Paul von Wallis

Zotërimi i Overijselit

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Dukati i Limburgut

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Zotërimi i Mekelenit

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  • 1566–1567: Antoine de Lalaing, konti i III-të i Hogstraetenit në shërbim të Habsburgëve[Shpjeg 4]
  • 29 maj 1579: Milicia qytetare katolike i dëboi forcat rrebele kalviniste nga Mekeleni; guvernatori i qytetit dhe komandanti ushtarak Pontus de Nojeles mundi fushimin e Habsburgëve.[18]
  • 9 prill 1580: Furia Angleze në Mekelen: Forcat rrebele kalviniste ri-marin Mekelenin.[18]
  • 15??–1594?: Pierre de Melun, në shërbim të shteteve të përgjithshme rrebele

Kountea e Namurit

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në shërbim të Habsburgëve:

  • 1429–1473: Jean II de Croÿ, zoti i Chimay-it
  • 1485–1???: Jani III i Glimes, zoti i Bergen op Zoom (ra në fatkeqësi dhe u desh të dorëhiqej)[1]
  • 1503–1507: Uilliam de Croÿ, zoti i Shevrës[1]
  • 1509–1532: Jani III i Glimes, zoti i Bergen op Zoom (i rikthyer në post)[1]
  • 1532–1541: Antoni i Glimes, markez i Bergen op Zoom[1]
  • 1541–1545: Peter van Barbançon, zoti i Verkinit[19]
  • 1553/4–1578: Charles de Berlaymont, baroni i Hierges[20]
  • 1578–1579: Gilles van Berlaymont, zoti i Hierges
  • 1579–1599?: Florent de Berlaymont, konti i Lalaingut dhe Berlajmontit
  • 1599–16??: Karl II de Egmont
  • 16??–16??: Albert François de Croÿ-Roeulx, konti i Megenit[21]

Turnaizisi

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Në shërbim të Habsburgëve
  • 1555–1556: Peter van Barbançon, zoti i Verkinit[19]
  • 1559–1570?: Floris de Montmorency, baroni i Montinjisë
  • 1581–1588?: Philippe de Récourt, baroni i Likes (Liques), kështjellar i Lensit, nga viti 1574 deri në vitin 1576, guvernator i Kambrezisit[7]
Në shërbim të Shteteve të Përgjithshme
  • 15??–1594?: Pierre de Melun, nipi i Peter van Barbançon. Gjatë Rrethimit të Turnait (1581)]], qytetin e mbrojti gruaja e tij, Marie-Christine de Lalaing.

Shiko edhe

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Shpjegime

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  1. ↑ Shtetet e përgjithshme ishin parlamente provinciale.
  2. ↑ Pasi Coevorden u kap nga trupat qeveritare spanjolle në vitin 1592, fisnikët e plotëfuqishëm të Drenthes më 5 janar 1593 caktuan Uilliam Lodevijkun në Kampen si stadtholder të Kontesë së Drenthes. Kjo nuk u konfirmua nga shtetet e përgjithshme në Hagë deri më 24 gusht 1596.
  3. ↑ Pas ekzekutimit të Egmontit, Flandra (me gjasa) përkohësisht nuk pati stadtholder. Jean de Croÿ (konti i Rœulx) përmendet si pasuesi i tij, por ai nuk e mori caktimin e tij deri më 3 korrik 1572.
  4. ↑ Pontus de Nojeles, zoti i Bursit, ishte guvernatori i caktuar nga shtetet dhe komandanti ushtarak i qytetit të Mekelenit, nga të paktën mesi i vitit 1578, tradhëtoi duke u bashkuar me monarkistët në maj 1579, duke u dëbuar nga rrebelët më 9 prill 1580. Por është e paqartë nëse ai ishte stadtholder i të gjithë zotërimit të Mekelenit apo vetëm guvernator i qytetit.

Referime

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Laetitia V. G. Gorter-Van Royen (1995). Maria van Hongarije, regentes der Nederlanden: een politieke analyse op basis van haar regentschaps-ordonnanties en haar correspondentie met Karel V (në holandisht). Uitgeverij Verloren. fq. 369. ISBN 978-90-6550-394-7.
  2. ↑ Laetitia V. G. Gorter-Van Royen (1995). Maria van Hongarije, regentes der Nederlanden: een politieke analyse op basis van haar regentschaps-ordonnanties en haar correspondentie met Karel V (në holandisht). Uitgeverij Verloren. fq. 366. ISBN 978-90-6550-394-7.
  3. 1 2 Louis-Prosper Gachard (1855). Relations des ambassadeurs vénitiens sur Charles-Quint et Philippe II (në frëngjisht). Vëll. 2. C. Muquardt. fq. 86.
  4. 1 2 Soen, Violet (2012). Vredehandel: Adellijke en Habsburgse verzoeningspogingen tijdens de Nederlandse Opstand (1564-1581) (në holandisht). Amsterdam: Amsterdam University Press. fq. 40. ISBN 978-90-8964-377-3.
  5. ↑ Robert jacobus Fruin (1859). Het voorspel van den tachtigjarigen oorlog (në holandisht).
  6. ↑ Anton van der Lem. "Noircarmes, Philip of Saint-Aldegonde, lord of". dutchrevolt.leiden.edu (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 19 korrik 2022. Marrë më 19 korrik 2022.
  7. 1 2 3 A. L. P. Robaulx de Soumoy, red. (1872). Collection de mémoires relatifs à l'histoire de Belgique (në frëngjisht). Vëll. 2. Société de l'histoire de Belgique. Marrë më 19 korrik 2022.
  8. ↑ Lodovico Guicciardini, "Description of the entire Netherlands, also called Nederduitsland (PDF) (në holandisht). 1612. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 8 gusht 2022. Marrë më 19 korrik 2022 – nëpërmjet museumplantinmoretus.be.
  9. ↑ Bloembergen, Auke (1860). De intrede en huldiging van Frans, Hertog van Anjou, Alençon, Berry, enz. als Hertog van Braband en Markgraaf van Antwerpen, binnen Antwerpen den 19den Februarij 1582: benevens geschiedkundige bijzonderheden over de voornaamste personen die daarbij tegenwoordig waren [Hyrja dhe përurimi i Francit, duka i Anzhusë, Alençonit, Berrit, etj., si duka i Brabantit dhe margravi i Antverpenit, brenda Antverpenit më 19 shkurt 1582: bashkë me hollësitë historike të personave kryesorë, që ishin të pranishëm në event] (në holandisht). Hazenberg. fq. 114.
  10. ↑ S. P. Haak (1918). "Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek". DBNL (në anglisht). Marrë më 18 korrik 2022.
  11. 1 2 3 "Coins - Southern Netherlands - Kamerijk - Munthandel G. Henzen". henzen.org (në holandisht). Marrë më 19 korrik 2022.
  12. ↑ "Hugo de Groot, Correspondence of Hugo Grotius. Volume 5". DBNL (në holandisht). 1966. Marrë më 19 korrik 2022. Carlos de Coloma
  13. ↑ Henri Moreau (2020). Eglise, gens d'Eglise et identité comtoise (në frëngjisht). Editions du Cerf. ISBN 978-220411855-2. Marrë më 19 korrik 2022 – nëpërmjet Google Books.
  14. ↑ A. J. van der Aa (1852). "Biographical Dictionary of the Netherlands". resources.huygens.knaw.nl (në holandisht). Marrë më 19 korrik 2022.
  15. ↑ Pas Tradhëtisë së Renenbergut (3 mars 1580), Oranzhi u bë stadtholder de facto i rajoneve veriore në emër të shteteve të përgjithshme; në fakt, gjithsesi, shtetet në këto vite nuk kishin autoritet mbi Groningenin dhe Drenthen.
  16. 1 2 Lucas Oldenhuis Gratama (1867). De Stadhouders van Drenthe, hunne magt en staatsregterlijke verhouding tot de landschap (në holandisht). J. B. Wolters. fq. 4–6.
  17. ↑ Laetitia Gorter-Van Roijen (2010). "Maria van Hongarije en de hoge adel in de Nederlanden. Een confrontatie". përmbledhur nga Willem Pieter Blockmans; Mario Damen; Louis Sicking (red.). Bourgondië voorbij: De Nederlanden 1250-1650 (në holandisht). Uitgeverij Verloren. fq. 211–214. ISBN 978-90-8704-166-3.
  18. 1 2 James D. Tracy (2008). The Founding of the Dutch Republic: War, Finance, and Politics in Holland, 1572–1588 (në anglisht). Oxford University Press. fq. 157. ISBN 978-0-19-160728-8.
  19. 1 2 Laetitia V. G. Gorter-Van Royen (1995). Maria van Hongarije: regentes der Nederlanden: een politieke analyse op basis van haar regentschapsordonnantie haar correspondentie met Karel V (në holandisht). Hilversum: Uitgeverij Verloren. fq. 371. ISBN 978-90-6550394-7.
  20. ↑ Berlaymont, Charles, graaf van. Universiteit Leiden.
  21. ↑ Jean Coenen (2004). "4. Boxtel en Liempde van 1500 tot 1648". Baanderheren, boeren en burgers: Een overzicht van de geschiedenis van boxtel, liempde en gemonde (në holandisht). Æneas uitgeverij van vakinformatie. fq. 145. ISBN 978-90-75365-68-9.

Bibliografia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Lista_e_stadtholderve_në_Vendet_e_Ulta&oldid=2903006"