Shko te përmbajtja

Max Euwe

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Max Euwe
Euwe më 1963
Personal information
LindiMachgielis Euwe
20 maj 1901
Amsterdam, Holandë
Vdiq26 nëntor 1981 (80 vjet)
Amsterdam, Holandë
Chess career
VendiHolanda Holanda
TitulliMjeshtër i madh (1950)
Kampion bote1935–1937
Vlerësimi më i lartë2530 (maj 1974)
Renditja më e lartëNr. 50 (maj 1974)
Presidenti i FIDE
Në detyrë
1970–1978
Paraprirë ngaFolke Rogard
Pasuar ngaFridrik Olafsson

Machgielis "Max" Euwe (Holandisht: [ˈøːʋə];[1] 20 maj 1901 - 26 nëntor 1981) ishte një shahist, matematikan, autor dhe administrator shahu holandez. Ai ishte lojtari i pestë që u bë Kampion Botëror i Shahut, një titull që e mbajti nga viti 1935 deri në vitin 1937. Ai shërbeu si President i FIDE-s, Federatës Botërore të Shahut, nga viti 1970 deri në vitin 1978.

Vitet e hershme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Euwe lindi në Watergraafsmeer, Amsterdam. Ai studioi matematikë në Universitetin e Amsterdamit nën themeluesin e logjikës intuitioniste, L.E.J. Brouwer (i cili më vonë u bë mik i tij) dhe mori doktoraturën në vitin 1926 nën Roland Weitzenböck.[2] Ai dha mësim matematikë, fillimisht në Roterdam dhe më vonë në një lice vajzash në Amsterdam. Pas Luftës së Dytë Botërore, Euwe u interesua për programimin kompjuterik dhe u emërua profesor në këtë lëndë në universitetet e Roterdamit dhe Tilburgut, duke u tërhequr nga Universiteti i Tilburgut në vitin 1971. Ai botoi një analizë matematikore të lojës së shahut nga një këndvështrim intuitionist, në të cilën ai tregoi, duke përdorur sekuencën Thue-Morse, se rregullat zyrtare të atëhershme (në vitin 1929) nuk përjashtonin mundësinë e lojërave të pafundme.[3]

Karriera e hershme e shahut

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Euwe luajti turneun e tij të parë në moshën 10 vjeç, duke fituar çdo lojë.[4] Ai fitoi çdo Kampionat Holandez të Shahut që mori pjesë nga viti 1921 deri në vitin 1952 dhe fitoi titullin përsëri në vitin 1955; 12 titujt e tij janë ende një rekord. Të vetmit fitues të tjerë gjatë kësaj periudhe ishin Salo Landau në vitin 1936, kur Euwe, atëherë kampion bote, nuk garoi; dhe Jan Hein Donner në vitin 1954.[5] Ai u bë kampioni botëror i shahut amator në vitin 1928, në Hagë, me një rezultat prej 12/15.[6]

Euwe u martua në vitin 1926, krijoi familje menjëherë pas kësaj dhe mund të luante shah garues vetëm gjatë pushimeve shkollore, kështu që mundësitë e tij për gara ndërkombëtare shahu të nivelit të lartë ishin të kufizuara. Por ai performoi mirë në turnetë dhe ndeshjet e pakta për të cilat mundi të gjente kohë, nga fillimi i viteve 1920 deri në mesin e viteve 1930. Ai humbi një ndeshje stërvitore ndaj Alexander Alekhine në Holandë në dhjetor 1926 / janar 1927, me 4½/10 (+2−3=5).[7] Ndeshja u luajt për të ndihmuar Euwe të përgatitej për një përballje të ardhshme me José Raúl Capablanca, atëherë kampion bote.[8] Euwe humbi si ndeshjet e para ashtu edhe të dyta të Kampionatit FIDE ndaj Efim Bogoljubov, të mbajtura në Holandë përkatësisht në vitet 1928 dhe 1928‒29, duke shënuar 4½/10 në secilën ndeshje (+2−3=5 në ndeshjen e parë; +1−2=7 në ndeshjen e dytë).[9][10] Ai humbi një ndeshje ndaj Capablanca në Amsterdam në vitin 1931 me 4/10 (+0−2=8). Ai fitoi një ndeshje kundër Spielmann në Amsterdam në vitin 1932, 3–1, të luajtur për të ndihmuar Euwe të përgatitej për ndeshjen e tij të ardhshme me Salo Flohr.

Në vitin 1932, Euwe barazoi një ndeshje me Flohr 8–8,[8] dhe u rendit i dyti i barabartë me Flohr, pas Alekhine, në një turne të madh në Bern.[11] Sipas Reuben Fine, këto rezultate i vendosën Euwe dhe Flohr si sfiduesit më të besueshëm të Alekhine.[12]

Në Cyrih 1934 Euwe përsëri përfundoi i dyti i barabartë me Flohr, pas Alekhine, dhe ai e mundi Alekhine në ndeshjen e tyre.[13]

Kampion bote

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në vitin 1933, Max Euwe e sfidoi Alekhine në një ndeshje kampionati. Alekhine e pranoi sfidën për tetorin e vitit 1935. Më herët atë vit, gazetari sportiv holandez i radios, Han Hollander, i kërkoi Capablanca pikëpamjet e tij mbi ndeshjen e ardhshme. Në pamjet e rralla filmike arkivore ku Capablanca dhe Euwe flasin të dy, Capablanca përgjigjet: "Loja e Dr. Alekhine është 20% bllof. Loja e Dr. Euwe është e qartë dhe e drejtpërdrejtë. Loja e Dr. Euwe - jo aq e fortë sa ajo e Alekhine në disa aspekte - është më e ekuilibruar në mënyrë të barabartë." Pastaj Euwe jep vlerësimin e tij në holandisht, duke shpjeguar se ndjenjat e tij alternoheshin nga optimizmi në pesimizëm, por në dhjetë vitet e mëparshme, rezultati i tyre ishte barazuar në 7–7.[14]

Më 15 dhjetor 1935, pas 30 lojërave të luajtura në 13 qytete të ndryshme rreth Holandës gjatë një periudhe prej 80 ditësh, Euwe e mundi Alekhine me 15½–14½, duke u bërë Kampioni i pestë Botëror i Shahut. Alekhine shpejt shkoi tre lojëra përpara, por Euwe arriti të barazonte rezultatin dhe përfundimisht të fitonte ndeshjen.[15] Titulli i tij i dha një shtysë të madhe shahut në Holandë. Ishte gjithashtu kampionati i parë botëror ku lojtarët kishin sekonda për t'i ndihmuar me analizën gjatë ndërprerjeve të ndeshjeve.[16]

Fitorja e Euwe u konsiderua si një tronditje e madhe - thuhet se ai kishte besuar se mposhtja e Alekhine ishte e pamundur[17] - dhe nganjëherë i atribuohet alkoolizmit të Alekhine.[18] Por Salo Flohr, i cili e ndihmoi Euwe gjatë ndeshjes, mendonte se vetëbesimi i tepërt i Alekhine ishte më shumë problem sesa alkooli; vetë Alekhine tha se do të fitonte lehtë.[17] Ish-kampionët e botës Vasily Smyslov, Boris Spassky, Anatoly Karpov dhe Garry Kasparov më vonë analizuan ndeshjen dhe arritën në përfundimin se Euwe e meritonte të fitonte dhe se standardi i lojës ishte i denjë për një kampionat botëror.[17] Ish-kampioni i botës Vladimir Kramnik ka thënë se Euwe fitoi ndeshjen e vitit 1935 me meritë dhe se rezultati nuk u ndikua nga pirja e Alekhine para ose gjatë ndeshjes.[19]

Performanca e Euwe në turneun e madh të Nottingham në vitin 1936 (i treti i barabartë, gjysmë pike pas Botvinnik dhe Capablanca, gjysmë pike përpara Alekhine) tregoi se ai ishte një kampion i denjë, edhe nëse nuk ishte aq dominues sa kampionët e mëparshëm. Reuben Fine shkroi: "Në dy vitet para ndeshjes së kthimit, forca e Euwe u rrit. Edhe pse ai kurrë nuk e gëzoi supremacinë ndaj rivalëve të tij që kishin paraardhësit e tij, ai nuk pati superiorë në këtë periudhë."[12]

Alekhine përballet me Euwe në vitin 1937

Euwe e humbi titullin ndaj Alekhine në një ndeshje rikthimi në vitin 1937, e luajtur gjithashtu në Holandë, me diferencë të pabarabartë prej 15½–9½. Alekhine kishte hequr dorë nga alkooli dhe duhani për t'u përgatitur për ndeshjen rikthimi, megjithëse rifilloi të pinte më vonë. Ai u rikthye në formën që kishte treguar nga viti 1927 deri në vitin 1934, kur dominonte shahun. Ndeshja ishte një garë e vërtetë fillimisht, por loja e Euwe u prish drejt fundit dhe ai humbi katër nga pesë lojërat e fundit.[20] Fine, i cili ishte i dyti i Euwe, ia atribuoi rënien tensionit nervor, ndoshta të përkeqësuar nga përpjekjet e Euwe për të ruajtur një pamje të qetë.[12]

Dy ndeshjet për titullin botëror kundër Alekhine përfaqësojnë zemrën e karrierës së Euwe. Gjithsej, ata luajtën 86 lojëra konkurruese dhe Alekhine kishte një epërsi +28−20=38. Shumë nga fitoret e Alekhine erdhën në fillim të serisë së tyre; ai ishte nëntë vjet më i vjetër dhe kishte më shumë përvojë gjatë asaj kohe. Edhe ndeshja e kthimit ishte e njëanshme në favor të Alekhine.

Derisa Bobby Fischer, i lindur në Amerikë, fitoi titullin në vitin 1972, Euwe ishte Kampioni i fundit Botëror i Shahut që nuk kishte lindur në Perandorinë Ruse ose në Bashkimin Sovjetik.

Karriera e mëvonshme e shahut

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Euwe përfundoi i katërti i barabartë me Alekhine dhe Reshevsky në turneun AVRO të vitit 1938 në Holandë, i cili paraqiti tetë lojtarët më të mirë në botë dhe ishte një përpjekje për të vendosur se kush duhet ta sfidonte Alekhine për kampionatin botëror. Euwe gjithashtu pati një rol të madh organizativ në këtë ngjarje.

Ai luajti një ndeshje me Paul Keres në Holandë në vitet 1939–40, duke humbur 6½–7½.

Pas vdekjes së Alekhine në vitin 1946, Euwe u konsiderua nga disa se kishte të drejtë morale për pozicionin e kampionit të botës, bazuar të paktën pjesërisht në përfundimin e tij të qartë në vendin e dytë në turneun e madh në Groningen në vitin 1946, pas Mikhail Botvinnik. Por Euwe pranoi të merrte pjesë në një turne me pesë lojtarë për të zgjedhur kampionin e ri, Kampionatin Botëror të Shahut 1948. Ai përfundoi i fundit.[21] Në vitin 1950, FIDE i dha Euwe titullin e mjeshtrit të madh ndërkombëtar në listën e saj të parë. Ai mori pjesë në turneun ndërkombëtar të Gijón në vitin 1951,[22] duke fituar përpara Pilnikut dhe Rossolimos me një rezultat prej +7=2.

Turneu i fundit i madh i Euwe ishte Turneu i Kandidatëve 1953 në Cyrih, ku ai përfundoi i parafundit. Ai ishte në gjysmën e sipërme të fushës pas gjysmës së parë të turneut, por i lodhur në gjysmën e dytë.

Euwe luajti për Holandën në shtatë Olimpiada Shahu nga viti 1927 deri në vitin 1962, një periudhë 35-vjeçare, gjithmonë në tabelën e parë. Ai shënoi 10½/15 në Londër në vitin 1927, 9½/13 në Stokholm në vitin 1937 për një medalje bronzi, 8/12 në Dubrovnik në vitin 1950, 7½/13 në Amsterdam në vitin 1954, 8½/11 në Mynih në vitin 1958 për një medalje argjendi në moshën 57 vjeç, 6½/16 në Leipzig në vitin 1960 dhe së fundmi 4/7 në Varna në vitin 1962. Totali i tij ishte 54½/87 për 62.6 përqind.

Në vitin 1957, Euwe luajti një ndeshje të shkurtër kundër kampionit të ardhshëm botëror 14-vjeçar Bobby Fischer, duke fituar një ndeshje dhe duke barazuar tjetrën. Rezultati i tij i përjetshëm kundër Fischer ishte një fitore, një humbje dhe një barazim.

Euwe fitoi gjithsej 102 çmime të para në turne gjatë karrierës së tij, shumë prej tyre vendas.[4]

Ai u bë profesor i shkencave kompjuterike në Universitetin e Tilburgut në vitin 1964.

Referime

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  1. ↑ Video with Euwe's pronunciation (0:23)
  2. ↑ Machgielis Euwe në Projektin e Gjenealogjisë së Matematikës.
  3. ↑ Euwe, M. (1929). "Mengentheoretische Betrachtungen über das Schachspiel". Proc. Konin. Akad. Wetenschappen. Vol. 32, no. 5. Amsterdam. pp. 633–642..
  4. 1 2 Denker, Arnold & Parr, Larry (1995). "The Man Who Beat Alexander Alekhine". The Bobby Fischer I Knew and Other Stories (në anglisht). San Francisco: Hypermodern. ISBN 0-923891-43-9.
  5. ↑ "Schaakkampioenen van Nederland" (në holandisht). Arkivuar nga origjinali më 2019-01-29.
  6. ↑ Mcfadden, Robert D. (28 nëntor 1981). "Max Euwe, ex-chess champion, led the game's World Federation". The New York Times (në anglisht). Marrë më 12 maj 2010. Euwe's obituary
  7. ↑ "Alekhine–Euwe Training Match (1926)". Chessgames.
  8. 1 2 "12 Euwe Matches" (në anglisht). Max Euwe Center. Arkivuar nga origjinali më 2018-11-14. Marrë më 2016-12-16.
  9. ↑ "Bogoljubov–Euwe: First FIDE Championship (1928)". Chessgames.com.
  10. ↑ "Bogoljubov–Euwe: Second FIDE Championship (1928)". Chessgames.com.
  11. ↑ Bern (1932), Chessgames.com
  12. 1 2 3 Fine, Reuben (1976) [1952]. The World's Great Chess Games (në anglisht). New York: David McKay. ISBN 0-679-13046-2.
  13. ↑ Forster, Richard; Rohrer, Christian (14 korrik 2009). "The World's Oldest Chess Club: Part II (1914–1945))". Chessbase.com (në anglisht).
  14. ↑ Han interviews Dutchman Max Euwe and Capablanca, Dutch Public Broadcasting archives, 18 maj 2012 Arkivuar 28 shtator 2013 tek Wayback Machine
  15. ↑ "Alekhine vs Euwe 1935". Chessgames.com.
  16. ↑ [[Edward Winter|Winter, Edward]. "5214. Ernst Klein (C.N. 5202)". Chess Notes.
  17. 1 2 3 Sosonko, Gennadi (2001). "Remembering Max Euwe Part 1" (PDF). ChessCafe.com (në anglisht). Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2009-02-25.
  18. ↑ Donner, J. H. (2006). The King: Chess Pieces (në anglisht). New in Chess. fq. 91. ISBN 90-5691-171-6. Euwe defeated this giant but it was immediately clear that the chess world simply wasn't having it. General opinion internationally held it that Alekhine had once again been having a drop too much.
  19. ↑ Barsky, Vladimir (2004-07-30). "Vladimir Kramnik: From Steinitz to Kasparov". e3e5.com (në anglisht). Marrë më 2020-01-15.
  20. ↑ "Alekhine vs Euwe 1937". Chessgames.com.
  21. ↑ Golombek, Harry. "The World Chess Championship 1948.How Botvinnik became World Champion". British Chess Magazine (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2007-10-27.
  22. ↑ Mendez, Pedro; Mendez, Luis (2019). The Gijon International Chess Tournaments (në anglisht). McFarland & Company. fq. 133–145. ISBN 978-1-4766-7659-3.

Lidhje të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Max_Euwe&oldid=3030575"