Mbretëria e Bashkuar e Holandës

Ky artikull është rreth Mbretëria midis fundit të luftërave Napoleonike në vitin 1815 dhe pavarësisë së Belgjikës dhe Luksemburgut në vitin 1839. Për mbretëria moderne holandeze, shiko Mbretëria e Holandës.

Mbretëria e Bashkuar e Holandave Koninkrijk der Nederlanden, Royaume des Belgiques
1815–1839
Flamuri Emblema
Motoja: Je maintiendrai (Do ta mbajë lartë)
Himni: Wien Neêrlands Bloed (Kush ka gjak holandez)
Vendndodhja e Holandave në v. 1815   Vendndodhja e Luksemburgut
Kryeqyteti dhe qyteti më i madh	Amsterdami 52°22′N 4°53′E
Selia qeveritare	Haga
Gjuhët e përbashkëta	Holandishjta (zyrtare) dhe frëngjishtja (zyrtare në Valonia) gjuhët frisiane, limburgisht, saksonishtja e ulët holandeze, jidishtja veriperëndimore, romishtja veriore
Feja	Kisha e Reformuar Holandeze Kisha Katolike
Demonim(et)	Holandez (daç)
Qeverisja	Monarki gjysmë-kushtetuese unitare parlamentare
Mbreti
• 1815–1839	William I
Legjislatura	Shtetet e Përgjithshme
• Upper house	Senati
• Lower house	Dhoma e Përfaqësuesve
Epoka historike	Koncerti i Evropës
• Adoptimi i kushtetutës	24 gusht 1815
• Revolucioni Belg	25 gusht 1830
• Traktati i Londrës	19 prill 1839
Sipërfaqja
• Gjithsej	68,095 km2 (26,292 sq mi)
Popullsia
• 1817	5.563.119
Valuta	Guldeni holandez
Paraprirë nga Pasuar nga Mbretëria Napoleonike e Holandës Qeveria e Përkohshme Belge Mbretëria e Holandës Belgjika Dukati i Limburgut Moresneti Neutral
Sot pjesë e	Holanda Belgjika

Mbretëria e Bashkuar e Holandave është emri jo zyrtar i dhënë Mbretërisë së Holandave siç ekzistoi nga viti 1815 deri në vitin 1839. Holandat e Bashkuara u krijuan në përfundim të Luftërave Napoleonike nëpërmjet shkrirjes së territoreve që i kishin përkitur ish Republikës Holandeze, Holandës Austriake dhe Princ-Peshkopatës së Liezhit në mënyrë që të formohej në shtet kushinetë midis fuqive kryesore evropiane. Shteti i shte një monarki kushtetuese, e mbretëruar nga William-i I i Derës Oranzh-Nasau.

Portreti i Willem-it I

Shteti u shpërbë në vitin 1830, me shpërthimin e Revolucionit Belg. Me shkëputjen de facto të Belgjikës, Holanda mbeti pjesa e vetme e mbetur dhe refuzoi ta njihte pavarësinë belge deri në vitin 1839, kur u nënshkrua Traktati i Londrës, duke rregulluar kufijtë midis dy shteteve dhe duke garantuar pavarësinë dhe asnjanësinë e Mbretërisë së Belgjikës. Tashmë, Holanda dhe Belgjika janë akom mbretëri dhe Luksemburgu është akoma dukat i madh dhe dukati i madh i vetëm i mbijetuar në botë.

Në gjuhët romanse, ky shtet përmendet me emra të rrjedhur nga emërtimi latin përr Vendet e Ulta, Belgica. Pas Revolucionit Belg, këtë emërtim e mori Belgjika e pavarur, ndërsa Holanda tani përmendej si "Vendet e Ulta" (les Pays-Bas, Paises Bajos, I Paesi Bassi etj.)

Historia

Harta e Mbretërisë së Bashkuar të Holandës dhe Luksemburgut, 1815

William-i I u bë mbret dhe gjithashtu duka i madh trashëgimtar i Luksemburgut, që ishte pjesë e Holandës, por në të njëjtën kohë pjesë e Konfederatës Gjermane. Vendi i sapo krijuar kishte dy kryeqytete: Amsterdamin dhe Brukselin. Shteti i ri kishte dy pjesë të barabarta. Veriu (Holanda e mirëfilltë) kishte 2 miljonë banorë. Ata flisnin kryesisht holandisht, por ishin të ndarë fetarisht, midis një shumice protestante dhe një pakice të madhe katolike. Jugu (që do të njihej si "Belgium" pas vitit 1830) kishte një popullsi prej 3.4 miljonë banorësh. Pothuajse të gjithë ishin katolikë, por ishte i ndarë midis frëngjisht-folësve valonë dhe holandisht-folësve flamandë. Klasat e larta dhe të mesme në jug ishin kryesisht frëngjisht-folëse. Rreth 60,000 belgë kishin të drejtën për të votuar, krahasuar me 80,000 holandezë. Zyrtarisht kryeqyteti ishte Amsterdami, por me kompromis qeveria mblidhej në mënyrë alternative në Bruksel dhe Hagë.

Zbarkimi i Willem-it I në Scheveningen, 30 nëntor 1813

Adolphe Quetelet (1796–1874), statisticieni i madh belg, përllogariti se shteti i ri ishte në mënyrë domethënëse më mirë se shtetet e tjera. Vdekshmëria ishte e ulët, furnizimi me ushqime ishte i mirë, arsimimi ishte i mirë, vëmendja publike ishte e lartë dhe niveli i bamirësisë ishte më i larti në botë. Koha më e mirë ishte mes i viteve 1820.

Cilësia e shkollimit ishte e dobët, megjithatë. Sipas Simon Schama-s, rreth vitit 1800 mësuesi shkollor ishte "ndihmës i thjeshtë i priftit vendor. I përçmuar nga bashkëfshatarët e tij dhe i detyruar të mbaheshin nga prodhimet e mbetura të fshatarëve, ai kombinonte rënies së tamburit të katekizmit në krerët e detyrave të tij të jo ligjore me detyrat e rregullimit të sahatit të qytetit, duke u rënë kambanave të kishës ose duke hapur varret e saj. Përdorimi i tij kryesor në bashkësi ishte ti mbante djemëtë largë prapësive, kur nuk kishte punë për ta në fusha, ose duke përgatitur jetimët e qytezës me artet e dobishme të mbledhjes ose përdredhjes së linit të papërpunuar. Siç mund të pritet, standardet në një profesion të tillë ishin të këqija." Por në vitin 1806, holandezët, të drejtuar nga Adriaan van den Ende, nisën ta modernizonin arsimin, duke u përqëndruar në një sistem të ri për përparimin e trajnimit të mësuesve me një sistem të përpunuar inspektorësh, kursesh trajnimi, provime mësuesish dhe shoqëri mësuesish. Nga viti 1826, megjithëse më e vogël se Franca, Qeveria kombëtare holandeze shpenzonte 12 herë më shumë se Parisi për arsimin.

Holanda, Belgjika, Luksemburgu dhe Limburgu në v. 1839
1, 2 dhe 3 Mbretëria e Bashkuar e Holandës (deri në v. 1830)
1 dhe 2 Mbretëria e Holandës (pas v. 1839)
2 Limburgu (në Konfederatën Gjermane pas v. 1839 si kompensim për Waals-Luxemburg)
3 dhe 4 Mbretëria e Belgjikës (pas v. 1839)
4 dhe 5 Dukati i Madh i Luksemburgut (kufijtë deri në v. 1839)
4 Provinca e Luksemburgut (Waals-Luxemburg, te Belgjika në v. 1839)
5 Dukati i Madh i Luksemburgut (Luksemburgu Gjerman; kufijtë pas v. 1839)
Me blu, kufijtë e Konfederatës Gjermane.

Monarkia kushtetuese

Artikulli kryesor: Kushtetuta e Holandës

William-i I, që mbretëroi nga viti 1815 deri në vitin 1840, kishte pushtet të madh kushtetues. Një despot i ndriçuar, ai pranoi shndërrimet modernizuese të 25 viteve të mëparshme, duke përfshirë barazinë e të gjithëve përpara ligjit. Megjithatë, ai i ringjalli zotërimet si një klasë politike dhe ngriti disa banorë në statusin fisnikërisë. E drejtë e votimit ishte akoma e kufizuar dhe vetëm fisnikëria kishte të drejtë të zgjidhej në dhomën e sipërme. Provincat e vjetra u rivendosën vetëm nominalisht. Qeveria tani ishte thelbësisht unitare dhe i gjitha autoriteti rridhte nga qendra.

William-i I ishte një kalvinist dhe jo i pëlqyeshëm për kulturën dhe praktikat fetare të shumicës katolike. Ai shpalli "Ligjin Themelor të Hollandës", me disa modifikime. Ai e përmbysi tërësisht rendin e vjetër të gjërave në jugun e Vendeve të Ulta: ai shfuqizoi privilegjet e Kishës Katolike dhe garantoi mbrojtje të barabartë për çdo besim fetar dhe gëzimin e të njëjtave të drejta civile dhe politike për çdo subjekt të mbretit. Ai pasqyronte frymën e Revolucionit Francez dhe duke vepruar kështu, bëri të pakënaqur peshkopët katolikë në jug, që e urrenin revolucionin.

William-i I promovoi në mënyrë aktive modernizimin ekonomik. 15 vitet e para të mbretërisë treguan përparim dhe begati, pasi industrializimi përparoi me shpejtësi në jug, ku Revolucioni Industrial u mundësoi sipërmarrësve dhe punëtorëve të kombinonin një industri të re tekstile, të fuqizuar nga minierat vendore të qymyrit. Në provincat veriore kishte pak industri, por shumica e kolonive përtejdetare u rikthyen dhe tregtia tepër fitimprurëse rifilloi pas një ndërprerjeje 25-vjeçare. Liberalizmi ekonomik i kombinuar me autoritarizmin e moderuar monarkik, e përshpejtoi përshtatjen e Holandës me kushtet e reja të shekullit të XIX. Vendi u begatua derisa nisi një krizë në marrëdhëniet me provincat jugore.

Shkëputja belge

Lexo më tepër: Historia e Belgjikës dhe Revolucioni Belg

Luftim midis rrebelëve belgë dhe ekspeditës ushtarake holandeze në Bruksel në shtator 1830

William-i ishte i vendosur të krijonte një popull të bashkuar, megjithëse në tre shekujt e shkuar veriu dhe jugu ishin diferencuar. Protestantët ishin besimi më i madh në veri (me një popullsi prej 2 miljonë banorësh), por përbënin çerekun e popullsisë në jugun e mbizotëruar nga katolikët (me një popullsi prej 3.5 miljonë banorësh). Gjithësesi, protestantët mbizotëronin në qeverinë dhe ushtrinë e William-it. Katolikët nuk e konsideronin veten pjesë integrale e Holandës së Bashkuar, duke parapëqyer të identifikoheshin me kulturën mesjetare holandeze. Faktorë të tjerë që kontribuan në këtë ndjenjë ishin ekonomikë (Jugu po industrializohej, Veriu kishte qenë gjithmonë një popull tregtar) dhe gjuhësorë (frëngjishtja flitej në Valoni dhe një pjesë e madhe e borgjezisë në qytetet flamande).

Pasi kishte qenë mbizotëruese prej shekujsh, elita frëngjisht-folëse në Vendet e Ulëta Jugore, tashmë ndiheshin si qytetarë të dorës së dytë. Në jugun katolik, Politikat e William-it ishin jo popullore. Valonët frëngjisht-folës i refuzonin me këmbëngulje përpjekjet e tij për ta bërë holandishten gjuhën e përgjithshme të qeverisë, ndërsa popullsia e Flandrës ishte e ndarë. Flamandët në jug flisnin një dialekt holandez ("flamandisht") dhe e mirëprisnin inkurajimin e holandishtes me një ripërtëritje të literaturës dhe kulturës popullore. Flamandë të tjerë, në mënyrë të shquar borgjezia e arsimuar, parapëlqenin të flisnin frëngjisht. Megjithëse katolikët zotëronin barazi ligjore, ata përjetonin nënshtrimin ndaj një qeverie që ishte thelbësisht protestante në frymë dhe anëtarësi pasi kishin qenë kisha shtetërore për shekuj në veri. Pak katolikë mbanin poste të larta në shtet dhe ushtri. Për më tepër, liberalët politikë në jug ankoheshin rreth metodave autoritariste të mbretit. Të gjithë jugorët ankoheshin për nën përfaqësimin në legjislaturën kombëtare. Megjithëse jugu po industrializohej dhe ishte më i begatë sesa veriu, mëritë e grumbulluara lejuan forca të shumta kundërshtuese të bashkoheshin.

Shpërthimi i Revolucionit të Dytë Francez në vitin 1830 ishte një sinjal për veprim, në fillim në anën e autonomisë për Bëlgjikën, siç quheshin tashmë provincat jugore dhe më vonë, në emër të pavarësisë së plotë. William-i ishte i lëkundur dhe përpjekjet e tij me gjysmë zemre për të ripushtuar Belgjikën, duke u smbrapsur si nga përpjekjet e vetë belgëve ashtu dhe nga kundërshtimi diplomatik i fuqive të mëdha.

Harta e Mbretërisë së Bashkuar të Holandës, 1815-1830, me provincat e saj

Në konferencën e Londrës së vitit 1830, fuqitë kryesore të Europës organizuan (në nëntor 1830) një armëpushim midis holandezëve dhe belgëve. Projekti i parë i traktatit të ndarjes së Belgjikës dhe Holandës u refuzua nga belgët. Një draft i dytë (qershor 1831) u refuzua nga William-i I, i cili rinisi armiqësitë. Ndërhyrja Franko-Britanike e detyroi William-in ti tërhiqte forcat holandeze nga Belgjika në fundin e vitit 1831 dhe në vitin 1833 u arrit një armëpushim me afat të pacaktuar. Belgjika ishte faktikisht e pavarur, por përpjekjet e William-it për të rikuperuar Luksemburgun dhe Limburgut çuan në ripërtëritjen e tensioneve. Konferenca e Londrës në vitet 1838–1839 përgatiti traktatin përfundimtar të ndarjes Holandezo-Belge në vitin 1839. ajo e ndau Luksemburgun dhe Limburgun midis kurorave të Holandës dhe Belgjikës. Mbretëria e Holandës në vijim do të përbëhej nga 11 provincat veriore.

Provincat

Stemat e provincave të Holandave në v. 1820

Lexo më tepër: Shtatëmbëdhjetë Provincat, Holanda Burgunde, Holanda Habsburge, Provincat e Holandës, dhe Provincat e Belgjikës

Holandat e Bashkuara ndaheshin në 17 provinca dhe Dukatin e Madh të Luksemburgut, i cili ishte kushtetutshmërisht i veçant. Të gjitha këto provinca mund ta gjejnë origjinën e tyre nga zotërimet, kontetë, dukatet osse peshkopatat mesjetare, përvec Antverpenit (më parë pjesë e Dukatit të Brabantit) dhe Limburgut (më parë pjesë e Princ-Peshkopatës së Liezhit dhe Dukatit të Gelderit). Statusi i tyre ndryshoi kur u vunë nën sundimin francez, kur adminstrata e tyre u qendërzua, duke i pakësuar fuqitë e tyre.

Holandat e Bashkuara ishin gjithashtu një fuqi koloniale me koloni përtejdetare në Inditë Lindore dhe Kolonizimi Holandez i Amerikës. Provincat përbërëse evropiane të Mbretërisë së Bashkuar Holandeze përfshinin:

Provinca	E prejardhur nga ish departamenti	Anëtarë në Dhomën e Përfaqësuesve	Tashmë pjesë e	Zhvillime të mëvonshme
Antverpen (holandisht: Antwerpen)	Pjesa jugore e Deux-Nèthes (holandisht: Twee Neten)	5	Belgjika
Drenthe (holandisht: Drenthe)	Pjesa jugore e Ems-Occidental (holandisht: Westereems)	1	Holanda
Friesland	Frizia	5	Holanda
Gelderland	Yssel-Supérieur (holandisht: Boven-IJssel)	6	Holanda
Groningeni	Pjesa veriore e Ems-Occidental (holandisht: Westereems)	4	Holanda
Hainauti (holandisht: Henegouwen)	Jemmape	8	Belgjika
Holland	Bouches-de-la-Meuse (holandisht: Monden van de Maas) dhe pjesa perëndimore e Zuyderzée (holandisht: Zuiderzee)	22	Holanda	Në v. 1840 ndarë në provincat e Hollanda e Veriut dhe Hollanda e Jugut
Limburgu	Meuse-Inférieure (holandisht: Nedermaas)	4	Belgjika, Holanda	Nga viti 1839 e në vazhdim e ndarë në provincën Belge të Limburgut dhe Dukatin e Limburgut, i cili në v. 1866, do të bëhej provinca holandeze e Limburgut.
Liezhi (holandisht: Luik)	Pjesa më e madhe e Ourthes	6	Belgjika
Namuri (holandisht: Namen)	Pjesa perëndimore e Sambre-et-Meuse (holandisht: Samber en Maas), pjesë e Ardeneve	2	Belgjika
Brabanti Verior (holandisht: Noord-Brabant)	Bouches-du-Rhin (holandisht: Monden van de Rijn), pjesa veriore e Deux-Nèthes (holandisht: Twee Neten), pjesa veriore e Bouches-de-l'Escaut (holandisht: Monden van de Schelde)	7	Holanda
Flandra Lindore (holandisht: Oost-Vlaanderen)	Pjesa jugore e Escaut (holandisht: Schelde)	10	Belgjika
Overijssel	Bouches-de-l'Yssel (holandisht: Monden van de IJssel)	4	Holanda
Zelanda	Pjesa perëndimore e Bouches-de-l'Escaut (holandisht: Monden van de Schelde) dhe pjesa veriore e Escaut (holandisht: Schelde)	3	Holanda
Brabanti Jugore (holandisht: Zuid-Brabant)	Dyle (holandisht: Dijle). Nga viti 1831 Provinca e Brabantit.	8	Belgjika	Në vitin 1831 u riemërtua Provinca e Brabantit, në v. 1995 u nda në provincat e Brabantit Flamand dhe Brabantit Valonas me Rajonin kryeqytetas të Brukselit.
Utrehti	Pjesa jug-lindore e Zuyderzée (holandisht: Zuiderzee)	3	Holanda
Flandra Perëndimore (holandisht: West-Vlaanderen)	Lys (holandisht: Leie)	8	Belgjika

Shiko edhe

• Holanda Napoleonike
• Republika Batave
• Mbretëria e Bashkuar e Holandës
• Perandoria e Parë Franceze
• Luftërat Napoleonike
• Luftërat Revolucionare Franceze
• Parahistoria e Holandës
• Holanda gjatë Periudhës Romake
• Holanda gjatë Mesjetës së Hershme
• Luftërat e Grepit dhe Merlucit
• Holanda Burgunde
• Holanda Habsburge
• Shtatëmbëdhjetë Provincat
• Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze
• Uilliami i Heshtur
• Perandoria Koloniale Holandeze
• Epoka e Artë Holandeze
• Holanda Spanjolle
• Lufta Tetëdhjetë Vjeçare
• Piktura holandeze dhe flamande e Rilindjes
• Rilindja në Vendet e Ulta
• Piktura e Epokës së Artë Holandeze
• Piktura Baroke Flamande
• Arkitektura Baroke Holandeze
• Piktura Flamande
• Piktura e hershme holandeze
• Lufta Tridhjetëvjeçare
• Arkitektura Koloniale Holandeze
• Kompania Holandeze e Indisë Lindore
• India Hollandeze
• Inditë Lindore Holandeze
• Kolonia Holandeze e Kepit
• Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore
• Loango-Angola Holandeze
• Bregu i Artë Holandez
• Senegambia
• Bregu Holandez i Skllevërve
• Kolonizimi Holandez i Amerikës
• Antilet Holandeze
• Holanda Austriake
• Hapsburgët
• Monarkia Hapsburge
• Revolucioni Belg
• Historia e Belgjikës
• Historia e Holandës
• Historia e Holandës (1900-Tani)
• Perandoria Koloniale Belge
• Vendet e Ulëta
• Beneluksi
• Provincat e Holandës
• Provincat e Belgjikës
• Flandra
• Limburg (Belgjikë)
• Limburgu (Holandë)
• Luksemburg (Belgjikë)
• Luksemburgu
• Holland
• Brabanta Veriore
• Brabanti Flamand
• Brabanti Valonas

Referime

Bibliografia

• Aerts, Juul Frans; Vangenechten, Konstant (1957). Nederlands-Latijns Lexicon (në holandisht dhe latinisht). Turnhout: Brepols.
• Bischoff, Friedrich Heinrich; Möller Johann Heinrich (1829). Vergleinchendes Wörterbuch der alten, mittleren und neuen Geographie (në holandisht). Gotha.
• Blom, Hans; Lamberts, Emiel (2003). Geschiedenis van de Nederlanden (në holandisht). Amersfoort: ThiemeMeulenhoff.
• Dictionnaire géographique universel (në frëngjisht). Amsterdam & Utreht: Le tout tiré du Dictionnaire Géographique Latin de Baudrand. 1724.
• Dubois, Sébastien (2005). L'invention de la Belgique: genèse d'un État-nation 1648-1830 (në frëngjisht). Bruksel: Racine.
• Ferrari, Filippo; Baudrand, Michel-Antoine (1738). Novum Lexicum geographicum (në latinisht). Venise.
• Johann Georg Theodor Grässe (1861). Orbis Latinus (në latinisht). Dresden.
• Hubner, Jean (1757). La géographie universelle (në frëngjisht). Vëll. Tome 1. Bâle.
• Ernst Heinrich Kossmann (1978). The Low Countries 1780–1940 (në anglisht). Claredon Press. ISBN 978-0-19-822108-1.
• Kossmann, Ernst Heinrich (1986). De Lage Landen 1780-1980: Twee Eeuwen Nederland en België (në holandisht). Amsterdam: Agon.
• Godefroid Kurth (1907). "Belgium". Catholic Encyclopedia (në anglisht).
• Mauro, Frédéric; Peeters, Guido; Skornicki, Arnault; Vandermotten, Christian (2014). "Pays-Bas". Encyclopædia Universalis (në frëngjisht).
• J. J. Moke (1822). Les principes de la langue belgique, mis à la portée de ceux qui savent le français (në frëngjisht). Gand: Houdin.
• J. F. L. Montijn (1946). Nederlands-Latijns Woordenboek (në holandisht). Zuolle: W. E. J. Tjeenk Willink.
• Guido Peeters (2014). "La parenthèse française et hollandaise (1795–1830)". Encyclopædia Universalis (në frëngjisht).
• Peeters, Guido (2014). "Belgique – Histoire". Encyclopædia Universalis (në frëngjisht).
• Karl Heinrich Ludwig Pölitz (1817). Die Constitutionen der europäischen Staaten seit den letzten 25 Jahren, Band 2 (në holandisht). Leipzig: Brockhaus – nëpërmjet Google Books.
• Robert, François (1818). Dictionnaire géographique, d'après le Recès du Congrès de Vienne, le Traité de Paris, du 20 novembre 1815, et autres actes publics les plus récens (në frëngjisht). Vëll. 1. Paris: Academie Royale des Sciences et Belles-Lettres de Berlin et de l’Institut de Bologne.
• J. Roegiers; J. C. F. van Sas (1999). "6. Revolution in the North and South, 1780-1830". përmbledhur nga J. C. H. Blom; Emil Lamberts (red.). History of the Low Countries (në anglisht). Përkthyer nga James C. Kennedy. Berghahn Books. fq. 269–312. ISBN 978-1-57181-084-7.
• Schama, Simon (1972). "The Rights of Ignorance: Dutch Educational Policy in Belgium 1815–30". History of Education (në anglisht). 1 (1): 81–89. doi:10.1080/0046760720010106.
• Schepper, Hugo (de) (2003). "Een verhaal over historische identiteit en identiteitsbesef in de Lage Landen". De Tachtigjarige Oorlog (në holandisht). Universiteti i Lejdenit. Arkivuar nga origjinali më 17 gusht 2022. Marrë më 19 korrik 2025.
• de Schepper, Hugo (2014). Belgium dat is Nederlandt, Identiteiten en identiteitenbesef in de Lage Landen, 1200 – 1800 (në holandisht). Breda: Papieren Tijger.
• Guido Tachard; B. Jaques; Samuel Hannot (1699). Dictionarium Latino-Belgicum (në latinisht dhe holandisht). Dordreht & Roterdam: Theodor Goris & Peter Vander Slaart.
• Van Hees, Pieter; de Schepper, Hugo (1995). Tussen cultuur en politiek: het Algemeen-Nederlands Verbond 1895-1995 (në holandisht). Hilversum - Den Haag: Uitgeverij Verloren - Het Algemeen-Nederlands Verbond.
• Wils, Lode (2009). Van de Belgische naar de Vlaamse natie: een geschiedenis van de Vlaamse beweging (në holandisht). Leuven: Acco.

Lidhje të jashtme

• Léonard Chodzko, red. (1864). "Acte d'acceptation de souveraineté des Provinces belgiques, signé au nom du Roi des Pays-Bas, signé à La Haye, le 21 juillet 1814". Le Congrès de Vienne et les traités de 1815 (në frëngjisht). Vëll. 1. Amyot. fq. 207–209.
• Herwig Katzer (16 mars 2015). "16.03.1815 – Gründung des Königreichs der Niederlande" (në gjermanisht). WDR ZeitZeicheen.