Monarkia e Danimarkës
| Madhëria e tij mbreti Danimarkës | |
|---|---|
| Konge af Danmark | |
.svg) | |
| Në detyrë | |
 | |
| Frederiku X since 14 janar 2024 | |
| Të dhënat | |
| Trashëgimtar i fronit | Kristiani, princi i Kurorës së Danimarkës |
| Monarku i parë | Ongendusi (mbreti i parë i njohur me emër) |
| Vendosja | 710 |
| Faqja | www |
Monarkia e Danimarkës është një institucion kushtetues dhe një zyrë e Mbretërisë së Danimarkës. Mbretëria përfshin Danimarkën e mirëfilltë dhe territoret autonome të Ishujve Faroe dhe Groenlandës. Mbretëria e Danimarkës ishte tashmë e konsoliduar që në shekullin e VIII-të, dhe sundimtarët e saj përmenden shpesh në burimet franke (dhe në disa burime të vonshme friziane) si "mbretër". Nën sundimin e Mbretit Gudfred në vitin 804, Mbretëria mund të ketë përfshirë të gjitha provincat kryesore të Danimarkës mesjetare.[1]
Mbretëria e Bashkuar aktuale e Danimarkës u themelua ose u ribashkua nga mbretërit vikingë Gorm i Vjetër dhe Harald Blututhi në shekullin e X-të. Fillimisht ajo u bë e trashëgueshme vetëm në shekullin e XVII-të, gjatë mbretërimit të Frederikut III. Një kalim i rëndësishëm në një monarki kushtetuese ndodhi në vitin 1849, me miratimin e kushtetutës së parë demokratike, duke zëvendësuar shumicën dërrmuese të kushtetutës së vjetër absolutiste. Shtëpia Mbretërore aktuale është një degë e Shtëpisë dukale të Glyksburgut, me origjinë nga Shlesvig-Holshtajni, në Gjermaninë e sotme, ndërsa vetë Shtëpia e Glyksburgut është një degë anësore e Shtëpisë së Oldenburgut. Kjo shtëpi gjithashtu nxori monarkët e Norvegjisë, të Mbretërisë së Bashkuar dhe ish-monarkun e Greqisë në linjën e drejtpërdrejtë mashkullore.
Mbretëria e hershme
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Monarkia daneze është mbi 1200 vjeçare, e themeluar në shekullin e VIII-të (ose më herët). Linja e mbretërve të mbretërisë moderne të Danimarkës mund të gjurmohet deri te Harthaknuti, babai i Gormit të Vjetër, i cili mbretëroi në fillim dhe në mesin e shekullit të X-të.[2] Megjithatë, vetë mbretëria është ndoshta disa qindra vjet më e vjetër se kaq.
Danezët u bashkuan dhe u krishtianizuan zyrtarisht në vitin 965 pas Krishtit nga Harald Blututhi, historia e të cilit është e regjistruar në gurët e Jellingut. Shtrirja e saktë e mbretërisë së Haraldit është e panjohur, megjithatë, është e arsyeshme të besohet se ajo shtrihej nga vija mbrojtëse e Danevirkes, duke përfshirë qytetin viking të Hedebit, përmes Jutlandës, ishujve danezë dhe në jug të Suedisë së sotme. Djali i Haraldit, Svejn Forkberdi, nisi një seri luftrash pushtuese kundër Anglisë, të cilat u përfunduan nga djali i Svejnit, Knuti i Madh, deri në mesin e shekullit të njëmbëdhjetë. Mbretërimi i Knutit përfaqësonte kulmin e Epokës Vikinge të danezëve; Perandoria e tij e Detit të Veriut, përfshinte Anglinë (1016), Danimarkën (1018), Norvegjinë (1028) dhe kishte ndikim të fortë mbi bregdetin verilindor të Gjermanisë.
Monarku i fundit pasardhës i Valdemarit të IV, Kristofori III i Danimarkës, vdiq në vitin 1448 pas Krishtit. Konti Kristian i Oldenburgut, pasardhës i Sofisë, vajzës së tezes së Valdemarit të IV, Riçezës së Danimarkës, Zonja e Verles, e cila ishte vajza e Henrikut të V të Danimarkës, u zgjodh si pasardhëse e tij dhe u bë monarku i ardhshëm i Danimarkës, duke sunduar nën emrin Kristiani I. Kështu, Riçeza mund të konsiderohet si një lloj themeluese femër e Shtëpisë së Oldenburgut.
Shiko edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ Berend, Nora. Christianization and the Rise of Christian Monarchy: Scandinavia, Central Europe and Rus' c.900–1200 (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 978-113946836-7.
- ↑ "Den-Danske-Kongestamme". kongenhuset.dk (në danisht). Arkivuar nga origjinali më 11 prill 2023. Marrë më 6 gusht 2025.