Jump to content

Muzika rome

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Muzikantë romë në një martesë në Republikën Çeke në 2005

Muzika rome (shpesh e referuar si muzika cigane, e cila ndonjëherë konsiderohet si një term nënçmues) [1] [2] [3] [4] [5] [6] është muzika e popullit rom, i cili e ka origjinën e tij në veri të Indisë, por sot jeton kryesisht në Evropë.

Edhe pse historikisht ky popull ka qenë nomad, populli rom ka kohë që ka vepruar si argëtues dhe tregtar. Në shumë prej vendeve që jetojnë romët njihen si muzikantë. Për shkak se kanë udhëtuar shumë, muzika e tyre mban elemente të shumëta të formave muzikore bizantine, greke, arabe, indiane, persiane, turke, sllave, rumune, gjermane, holandeze, franceze, spanjolle dhe hebraike.

Është e vështirë të përcaktohen parametrat e një stili të unifikuar muzikor rom, pasi ka shumë ndryshime në strukturat melodike, harmonike, ritmike dhe formale nga rajoni në rajon. Tekstet e këngëve rome shpesh këndohen në një ose më shumë dialekte të gjuhës rome dhe vallëzimi shoqëron shpesh performancën e muzikës rome. [7]

Flamenkoja spanjolle është në një masë shumë të madhe muzika (dhe vallëzimi, ose në të vërtetë kultura) e popullit rom të Andaluzisë.

Përveç muzikës rome për përdorim lokal, në Evropën Lindore një muzikë e veçantë rome filloi të luhej në dasma dhe festa. Kjo muzikë u mbështet në elemente muzikore hungareze, rumune, ruse etj. Më vonë ajo fitoi popullaritet në Evropën Perëndimore, ku shumë orkestra rome ishin aktive, duke luajtur melodi të sofistikuar me origjinë të Evropës Lindore. Ndoshta muzikanti më me ndikim romak ishte Django Reinhardt (1910-1953).

Muzikë origjinale rome[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Këngët popullore origjinale rome, jo të prejardhura nga vendet ku jetojnë romët, janë relativisht të rralla. Kjo muzikë e veçantë popullore është kryesisht vokale dhe përbëhet nga këngë të ngadalta rrëfyese dhe melodi të shpejta të cilat mund të shoqërohen me vallëzim. Meloditë e shpejta shoqërohen me përplasje gjuhe, duartrokitje, trokitje të lugëve prej druri dhe teknika të tjera. [8]

Muzikë e lidhur me vendin[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Shumica e muzikës rome bazohet në muzikën popullore të vendeve ku romët kaluan ose u vendosën. Muzika lokale adoptohet dhe interpretohet, zakonisht ajo instrumentale, dhe ai shndërrohet ngadalë në stile rome, të cilat zakonisht janë më komplekse se stilet origjinale. Nga ana e saj, muzika rome ka ndikuar shumë në muzikën lokale. Midis këtyre, versionet hungareze janë bërë më të njohura, megjithëse shembujt e muzikës rome në vendet e tjera gjithashtu durojnë.

Spanja[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Populli rom i Spanjës ( Gitanos ) ka kontribuar në mënyrë të konsiderueshme në traditën muzikore andaluziane e njohur si flamenko. Megjithëse nuk është muzikë rome, flamenkoja është e lidhur ngushtë me këtë etni dhe një pjesë e konsiderueshme e artistëve të famshëm të flamencos janë Gitanos (romë).

Bullgaria[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Për shkak të popullsisë së konsiderueshme rome në Bullgari, muzika e këtij grupi etnik është shumë e popullarizuar. Muzika Chalgamata luhet gjithashtu nga muzikantë Romë në Bullgari.

Rumania[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Muzikantë endacakë në kopshtet e verës të Transilvanisë (Penel, 1893)

Lautari ishin muzikantë tradicionalë Romë, duke luajtur në festa të ndryshme (dasma, funerale, etj.)

Zhanri manipul i cili është shumë i popullarizuar në Rumani mbështetet nga muzikantë etnikë romë.

Rusia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Një kor cigan në Rusi ishte kori cigan Sokolovsky .

Në vitin 1931, një teatër cigan publik, Teatri Romen, është themeluar në Moskë dhe përfshin muzikë dhe vallëzim rom në shfaqjet teatrale.

Turqia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Romët janë të njohur në të gjithë Turqinë për muzikën e tyre. Muzika e tyre urbane ka gjurmë klasike të muzikës turke për publikun nëpërmjet mejhaneve ose tavernave . Ky lloj i muzikës fasil (një stil, për të mos u ngatërruar me formën fasil të muzikës klasike turke) shoqëruar me ushqim dhe pije alkoolike shpesh shoqërohet me klasën e ulët të shoqërisë turke, megjithëse gjithashtu mund të gjendet në institucione më "të respektueshme" në kohën moderne.

Ballkani[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Një lloj tipik i muzikës rome njihet si tallava . Tallavaja u krijua nga pakica rome në Kosovë në vitet 1990. Zhanri i tallavas u miratua më vonë në mesin e grupit Ashkali. Tallavaja është shumë e pëlqyer edhe në Shqipëri. Ky zhanër ndikohet edhe nga zhanret e tjera të muzikës si ajo greke (Skiladiko) dhe bullgare (Chalga). Ai gjithashtu u përzie me muzikën turke (arabe), arabe (arabisht muzikë pop), serbe (turbo-folk) dhe muzikë shqiptare.

Shih gjithashtu[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  • Flamenco
  • Xhaz cigan
  • Punk cigan
  • Stili cigan
  • Lautari
  • Himni roman

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Dalzell, Tom (2007). The new Partridge dictionary of slang and unconventional English (bot. Reprint.). London [u.a.]: Routledge. fq. 943. ISBN 0415259371. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ Merriam-Webster's pocket guide to English usage. Springfield, MA: Merriam-Webster. 1998. fq. 178. ISBN 0877795142. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  3. ^ Garner, Bryan A. (2009). Garner's modern American usage (bot. 3rd). New York: Oxford University Press. fq. 405. ISBN 0195382757. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  4. ^ Baskin, [by] H.E. Wedeck with the assistance of Wade. Dictionary of gypsy life and lore. New York: Philosophical Library. ISBN 0806529857. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  5. ^ Garner, Bryan A. (2011). A dictionary of modern legal usage (bot. 3rd). New York: Oxford University Press. fq. 400. ISBN 0195384202. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  6. ^ Bolaffi, Guido (2002). Dictionary of race, ethnicity and culture (bot. 1. publ., [Nachdr.].). London: Sage. fq. 291. ISBN 0761969004. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  7. ^ "What is Romani music?". Romanimusic.tumblr.com. Marrë më 8 tetor 2017. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  8. ^ Zigeunermusik, Balint Sarosi, Budapest 1970, in English, German and Hungarian edition, see chapter 3

Bibliografi[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  • Broughton, Simon, "Mbretërit dhe Mbretëreshat e Rrugës". 2000 Në Broughton, Simon dhe Ellingham, Mark me McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.), World Music, Vol. 1: Afrika, Evropa dhe Lindja e Mesme, f. 146–158. Rough Guides Ltd, Librat Penguin. ISBN 1-85828-636-0
  • Balint Sarosi, "Zigeunermusik" (muzikë cigane), Budapest 1970, në anglisht, gjermanisht, hungarez

Lidhje të jashtme[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]